Main content
Sorry, this episode is not currently available

29/09/2008

Sreath de litrichean don fheadhainn a tha a' toiseachadh air G脿idhlig ionnsachadh.

Series of letters for those at an early stage in learning Gaelic.

5 minutes

Last on

Mon 29 Sep 2008 19:00

Clip

An Litir Bheag 177

O chionn ceithir cheud bliadhna 鈥� an ath-bhliadhna 鈥� bha droch thachartas ann. Thug e droch bhuaidh air na G脿idheil. Ann an sia ceud deug 鈥檚 a naoi (1609), chaidh Reachdas 脤 a chur an s脿s. Ann am Beurla 鈥檚 e sin The Statutes of Iona. Ach am bi daoine a鈥� cuimhneachadh sin an ath-bhliadhna? Bu ch貌ir dhaibh!

Bha Seumas VI air an r矛gh-chathair. Fhuair e cr霉n Shasainn ann an sia ceud deug 鈥檚 a tr矛 (1603). Th貌isich e an uair sin a bhith cruaidh air na G脿idheil. Bha gr脿in aige air na G脿idheil. Bha e ag iarraidh cur 脿s don Gh脿idhlig. Bha e ag iarraidh cur 脿s do chumhachd nam fineachan.

Chaidh cinn-chinnidh an taoibh an iar a chur an gr猫im. Bha na cinn-chinnidh sin 脿s eileanan eadar 脤le agus Na Hearadh. Thachair e mar seo. Fhuair na cinn-chinnidh cuireadh dhol gu coinneamh ann am Muile. Fhuair iad cuireadh dhol air b貌rd soitheach. Bha Easbaig nan Eilean a鈥� dol a shearmonachadh air b貌rd an t-soithich.

Chaidh na cinn-chinnidh ann. Chaidh an cur an gr猫im. Dh鈥檃ontaich iad dhol gu coinneamh eile ann an 脤. Uill, cha robh roghainn aca! Bha aca ris na h-ainmean aca a chur ri Reachdas 脤 ann an Eilean 脤. Bha sin ann an sia ceud deug 鈥檚 a naoi (1609).

Bha dusan earrann anns an reachdas. Seo feadhainn dhiubh:

听

1. Bha aig na cinn-chinnidh ri taic a thoirt don Eaglais Phr貌stanaich.

2.听听听听听 Bha aca ri taighean-貌sta a st猫idheachadh.

3.听听听听听 Cha robh cead aig na cinn-chinnidh m貌ran dhaoine-uaisle a chumail anns an dachaigh aca.

4.听听听听听 Cha robh cead aig eileanach f矛on a cheannach bho thall thairis. Ach bha cead aca uisge-beatha a dh猫anamh dhaibh fh猫in.

5.听听听听听 Cha robh cead aig duine gunna a chleachdadh. Cha robh e ceadaichte eadhon losgadh air f猫idh, maighich no e貌in.

Ach bha d脿 earrainn eile ann an Reachdas 脤 a bha na bu mhiosa buileach. Sh脿th iad sgian ann an cridhe nan G脿idheal. Bheir sinn s霉il air na h-earrannan sin anns an ath Litir.听

The Little Letter 177

Four hundred years ago 鈥� next year 鈥� there was a bad event. It had a bad effect on the Gaels. In 1609, the Statutes of Iona were put in place. In English that鈥檚 the Statutes of Iona. But will people remember that next year? They should!

听听听听听听听 James VI was on the throne. He obtained the English crown in 1603. Then he started to be hard on the Gaels. He hated the Gaels. He wanted to get rid of the Gaelic language. He wanted to abolish the power of the clans.

听听听听听听听 The clan chiefs of the west were arrested. Those chiefs were from islands between Islay and Harris. It happened like this. The chiefs received an invitation to go to a meeting in Mull. They were invited to go on board a vessel (boat). The Bishop of the Isles was going to preach on board the vessel.

听听听听听听听 The clan chiefs went there. They were arrested. They agreed to go to another meeting on Iona. Well, they had no choice! They had to put their names to the Statues of Iona on Iona. That was in 1609.

There were a dozen sections in the statutes. Here are a few of them:

1.听听听听听 The clan chiefs had to give support to the Protestant Church.

2.听听听听听 They had to establish inns.

3.听听听听听 The clan chiefs were not permitted to keep many gentlemen in their house[s].

4.听听听听听 Islanders were not all-owed to buy wine from overseas. But they were allowed to make whisky for themselves..

5.听听听听听 People were not perm-itted to use a gun. It was not even permitted to shoot deer, hares or birds.

But there were two other sections in the Statutes of Iona that were even worse. They thrust a knife in the heart[s] of the Gaels. We鈥檒l look at those sections in the next Litir.

Broadcast

  • Mon 29 Sep 2008 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast