Main content

07/03/2011

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. This week's short letter for learners is introduced by Ruaraidh MacLean.

5 minutes

Last on

Mon 7 Mar 2011 19:00

Clip

An Litir Bheag 304

Tha an dealbh B脿s an Daimh ann an Gailearaidh N脿iseanta na h-Alba.鈥橲 e dealbh m貌r a tha ann. Tha e a鈥� sealltainn Cailean 鈥� no Colin 鈥� Fitzgerald a鈥� s脿bhaladh beatha R矛gh Albannach. B鈥� esan Alasdair III. Bha an R矛gh ann an cunnart bho dhamh fiadhaich. Ach c貌 bha ann an Cailean Fitzgerald?

Bha e na shinnsear, a r猫ir beul-aithris, don fhear a dh鈥檌arr an dealbh 鈥� Francis Humberston MacCoinnich. 鈥橲 e fear de na h-uaislean a bha ann am Francis. Bliadhnaichean 脿s d猫idh gun do nochd an dealbh, fhuair e an tiotal M貌rair Sh矛ophort.

Bha daoine a鈥� smaoineachadh gun robh dualchas G脿idhealach aig Clann 鈥檌c Coinnich. Ach, anns an ochdamh linn deug, dh鈥檉heuch muinntir na fine fh猫in ri sealltainn nach robh sin f矛or. Bha iad ag iarraidh sealltainn gun robh dualchas Anglo-Normanach-脠ireannach aca.

Thuirt iad gum b鈥� e t霉sair na fine Cailean Fitzgerald. Bha e be貌 anns an treas linn deug. 鈥橲 e mac aig iarla 脠ireannach a bha ann. Dh鈥檉h脿g Cailean 脠irinn. Thug R矛gh na h-Alba comraich dha. B鈥� e an R矛gh sin Alasdair III.

Tha cuid ag r脿dh gun tug Cailean taic don R矛gh. Bha sin an aghaidh nan Lochlannach. Agus thug an R矛gh fearann dha ann an Cinn T脿ile. Tha cuid eile ag r脿dh gun d鈥� fhuair Cailean am fearann sin leis gun do sh脿bhail e beatha an R矛gh.

A r猫ir an st貌iridh, bha Cailean a鈥� sealg leis an R矛gh. Thug damh ionnsaigh air an R矛gh. Bha an R矛gh ann an cunnart a bheatha. Th脿inig Cailean eadar an R矛gh agus an damh. Mharbh Cailean an damh. Anns an dealbh, tha Cailean Fitzgerald ann le sleagh na l脿imh. Tha e a鈥� dol a chur an daimh gu b脿s.

Ach carson a bha e cudromach do Francis Humberston MacCoinnich seo a shealltainn ann an dealbh a bha cho m貌r agus cho cosgail? Uill, tha poilitigs a鈥� tighinn a-steach.

Gu deireadh an t-seachdamh linn deug, bha Clann 鈥檌c Coinnich d矛leas do r矛ghrean na h-Alba. Bha iad d矛leas do na Sti霉bhartaich. Chaill na Sti霉bhart-aich a鈥� chathair r矛oghail. Ach thug Clann 鈥檌c Coinnich taic do na Sti霉bhart-aich fhathast 鈥� do na Seumasaich. Mar a ch矛 sinn an-ath-sheachdain, 鈥檚 d貌cha gur e sin, a thug air Francis Humber-ston MacCoinnich an dealbh m貌r, B脿s an Daimh, iarraidh.

The Little Letter 304

The painting The Death of the Stag is in the National Gallery of Scotland. It鈥檚 a large painting. It shows Colin Fitzgerald saving the life of a Scottish King. That was Alexander III. The King was in danger from an angry stag. But who was Colin Fitzgerald?

聽聽聽聽聽聽聽 He was an ancestor, accord-ing to oral tradition, of the man who ordered the painting 鈥� Francis Humberston MacKenzie. Francis was one of the gentry. Years after the painting appeared, he received the title Lord Seaforth.

聽聽聽聽聽聽聽 People were thinking that the MacKenzie clan had a Gaelic heritage/origin. But, in the 18th Century, the people of the clan themselves tried to show that wasn鈥檛 true. The were wanting to show that they had an Anglo-Norman-Irish ancestry.

聽聽聽聽聽聽聽 They said that the progenitor of the clan was Colin Fitzgerald. He was living in the 13th Century. He was a son of an Irish earl. Colin left Ireland. The King of Scotland gave him sanctuary. That King was Alexander III.

聽聽聽聽聽聽聽 Some people say that Colin assisted the King. That was against the Norse. And the King gave him land in Kintail. Others say that Colin got that land because he saved the King鈥檚 life.

聽聽聽聽聽聽聽 According to the story, Colin was hunting with the King. A stag attacked the King. The King was in mortal danger. Colin came bet-ween the King and the stag. Colin killed the stag. In the painting, Colin Fitzgerald appears with a spear in his hand. He is going to kill the stag.

聽聽聽聽聽聽聽 But why was it important for Francis Humberston MacKenzie to show this in a picture that was so big and so expensive? Well politics comes in [to it].

聽聽聽聽聽聽聽 Until the end of the 17th Century the MacKenzies were loyal to the Kings of Scotland. They were loyal to the Stuarts. The Stuarts lost the throne. But the MacKenzies still supported the Stuarts 鈥� the Jacobites. As we鈥檒l see next week, perhaps it was that [fact] that caused Francis Humberston Mac-Kenzie to order the great painting The Death of the Stag.

Broadcast

  • Mon 7 Mar 2011 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast