Main content

19/12/2011

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain.
This week's short letter for learners is introduced by Ruaraidh MacLean.

5 minutes

Last on

Mon 19 Dec 2011 19:00

Clip

An Litir Bheag 345

Tha Taisbeanadh Obar Bhrothaig no, mar a chanas daoine ann am Beurla The Declaration of Arbroath, cudromach ann an eachdraidh na h-Alba. Bha e air a sgr矛obhadh ann an tr矛 cheud deug is fichead (1320). Bha e air a sgr矛obhadh ann an Abaid Obar Bhrothaig. Thathar a鈥� smaoineachadh gur e an t-Aba fh猫in a sgr矛obh e.

听听听听听听听听听听听 Bha an l脿mh-sgr矛obhainn na litir don Ph脿p ann an Avignon. Bha i ag iarraidh air a鈥� Ph脿p, Iain XXII, aithne a thoirt do dh鈥橝lba mar n脿isean neo-eisimeileach. 鈥橲 iad uaislean m貌ra na h-Alba a chuir an ainmean rithe.

听听听听听听听听听听听 Bidh sibh e貌lach air an eachdraidh. Bha na r矛ghrean Sasannach ag amas air Alba a ghabhail thairis. Th貌isich Eideard I ann an d脿 cheud deug, naochad 鈥檚 a sia (1296). Cha do sguir e eadhon nuair a chaill e aig Drochaid Shruighlea ann an d脿 cheud deug, naochad 鈥檚 a seachd (1297).

听听听听听听听听听听听 Ann an tr矛 cheud deug is ceithir-deug (1314), rinn armailt Albannach a鈥� ch霉is air armailt Sasannach aig Allt a鈥� Bhonnaich. Ach bha na Sasannaich fhathast a鈥� feuchainn ris a鈥� ch霉is a dh猫anamh air Alba. Chuir am P脿p am Brusach a-mach 脿s an Eaglais. Carson? Uill, mhuirt e an Cuimeanach Ruadh am broinn eaglais. Bha an Taisbeanadh cuideachd ag argamaid 脿s leth a鈥� Bhrusaich.

听听听听听听听听听听听 Bha an l脿mh-sgr矛obhainn air a sgr矛obhadh ann an Laidinn. Ach chaidh eadar-theangachadh gu c脿nanan eile. Seo an earrann as ainmeile dheth, air eadar-theangachadh gu G脿idhlig: fhad 鈥檚 a mhaireas ceud duine againn be貌, cha leig sinn air chor sam bith leis na Sasannaich smachd a ghabhail oirnn. Gu f矛rinneach, chan ann airson gl貌r, no airgead no urram a tha sinn a鈥� sabaid, ach airson saorsa 鈥� airson sin a-mh脿in, rud nach leig duine onarach seachad ach le a bheatha fh猫in.

听

听听听听听听听听听听听 Tha an earrann sin cumhachdach. Chan eil e na iongnadh gu bheil e a鈥� nochdadh gu tric gu poblach, gu s貌nraichte ann am Beurla. Ach tha mi airson s霉il a thoirt air earrann eile, seach an earrann seo. N矛 sinn sin an-ath-sheachdain. Tha an earrann eile a鈥� toirt dhuinn dealbh dhen fh猫in-aithne a bha aig na h-uaislean Albannach. Agus 脿ite nan G脿idheal ann a sin. An-dr脿sta, beannachd leibh.

The Little Letter 345

Taisbeanadh Obar Bhrothaig or, as people say in English The Decla-ration of Arbroath, is important in the history of Scotland. It was written in 1320. It was written in Arbroath Abbey. It is thought that it was the Abbot himself that wrote it.

听听听听听听听 The manuscript was a letter to the Pope in Avignon. It was wanting the Pope, John XXII, to recognise Scotland as an independent nation. It鈥檚 the nobles of Scotland that signed it.

听听听听听听听 You鈥檒l know the history. The English kings were aiming to take Scotland over. Edward I started in 1296. He didn鈥檛 desist even when he lost at Stirling Bridge in 1297.

听听听听听听听 In 1314, a Scottish army defeated an English army at Bannockburn. But the English were still attempting to defeat Scotland. The Pope excommunicated [Robert the] Bruce. Why? Well, he murdered the Red Comyn inside a church. The Declaration was also arguing on behalf of Bruce.

听听 听听听听听The manuscript was written in Latin. But it was translated to other languages. Here is the most famous section of it, translated into Gaelic: as long as but a hundred of us remain alive, never will we on any conditions be brought under English rule. It is in truth not for glory, nor riches, nor honours that we are fighting, but for freedom 鈥� for that alone, which no honest man gives up but with life itself.

听听听听听听听 That section is powerful. It鈥檚 not surprising that it often appears in public, particularly in English. But I want to look at another section, rather than this one. We鈥檒l do that next week. The other section gives us a picture of the identity of the Scottish nobles. And the place of the Gaels in that. For now, cheerio.

Broadcast

  • Mon 19 Dec 2011 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast