Main content

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain. Tha sinn a' cluinntinn mun t-soitheach Gearmailteach 'The Pinquin' a chaidh a chur fodha san d脿rna cogadh le triur Scalpach agus ochdnar Le貌dhasach air b貌rd.

5 minutes

Last on

Wed 15 Apr 2015 23:00

Clip

Litir 821: Am Pinguin

Chaidh tri霉ir 脿 Eilean beag Sgalpaigh 鈥� agus ochdnar 脿 Le貌dhas 鈥� a mharbhadh nuair a chaidh soitheach Gearmailteach a chur fodha anns an D脿rna Cogadh. Tha an eachdraidh air leth duilich, ach bha iad nam pr矛osanaich aig na Gearmailtich air b貌rd soitheach air an robh 鈥楶inguin鈥� mar ainm. Bha am Pinguin na shoitheach-cealgach 鈥� long-cogaidh a bha a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gur e soitheach-carago a bh鈥� innte.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Ged a bha am Pinguin a鈥� coimhead coltach ri soitheach-carago, bha i l脿n armachd. Bha sia gunnaichean m貌ra (ceud gu leth m矛lemeatair) oirre, ceithir gunnaichean an aghaidh itealain, d脿 thi霉b airson toirpeadan, d脿 itealan bheag agus na ceudan de mh猫innean-mara. Ach bha an armachd gu l猫ir a-mach 脿 sealladh. Bha na gunnaichean air an c貌mhdachadh le siotaichean iarainn air cliathaich an t-soithich.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Chan e sin a-mh脿in, ach bhite a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gun do bhuin am Pinguin do dh霉thaich eile. Bhiodh i a鈥� cur suas bratach Ghearmailteach d矛reach nuair a bha i deiseil gus ionnsaigh a thoirt air soitheach eile. Agus bha comharraidhean Feachd R矛oghail an Adhair air na h-itealain aice, a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gun robh iad Breatannach. Bha i airidh air a h-ainm 鈥� 鈥榮oitheach-cealgach鈥�!

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tr脿th sa chogadh, chaidh iarraidh air an sgiobair am Pinguin a thoirt gu ceann a deas a鈥� Chuain Siar, don Chuan Innseanach agus timcheall costa Astr脿ilia. Bha riaghaltas na Gearmailt ag iarraidh cron a dh猫anamh air luingeas Breatannach anns na ce脿rnaidhean sin. Agus, eadar na soithichean-cealgach agus na b脿taichean-aiginn anns a鈥� Chuan Siar, bha iad gu math soirbheachail anns a鈥� chiad d脿 bhliadhna dhen chogadh ann a bhith a鈥� cur luingeas Breatannach fodha. B鈥� e am Pinguin an soitheach-cealgach a bu shoirbheachaile aca.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Anns an L霉nastal naoi ceud deug is ceathrad (1940) lorg am Pinguin an tancair 鈥楤ritish Commander鈥� faisg air ceann a deas Afraga. Bhuail i sligean innte agus thug caiptean a鈥� Bhritish Commander an t-貌rdugh an soitheach a thr猫igsinn. Chuir am Pinguin an tancair fodha, thog i an criudha agus dh鈥檉halbh i ag astar. Thachair a leithid sin iomadach turas.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Corra uair cha robh aice ri ionnsaigh a thoirt. Anns an D霉bhlachd naoi ceud deug is ceathrad (1940), ghabh i thairis an cabhlach Nirribheach a bha an s脿s ann an sealg nam mucan-mara far South Georgia. Cha do loisg i slige sam bith orra.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Leis gun robh am Pinguin cho soirbheachail, aig amannan bha na ceudan de phr矛osanaich-cogaidh air b貌rd oirre. Bha fios aig na Breatannaich, nan cuireadh iad fodha i, gum faigheadh se貌ladairean Breatannach b脿s. Ach cha robh roghainn aca. Bha i a鈥� d猫anamh uiread de sgrios 鈥檚 gun robh aca ri a cur fodha.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Th脿inig an deireadh air an ochdamh latha dhen Ch猫itean, naoi ceud deug, ceathrad 鈥檚 a h-aon (1941), nuair a bha HMS Cornwall an t貌ir oirre. Bha am Pinguin a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gur e soitheach-carag貌 Nirribheach a bh鈥� innte. Mu dheireadh, thog i bratach Ghearmailteach agus loisg i air a鈥� Chornwall. Bhuail slige bhon Chornwall ann an st貌ras armachd a鈥� Phinguin agus spreadh i. Taobh a-staigh beagan diogan bha i air a dhol fodha. Chaill c貌rr is tr矛 cheud Gearmailteach am beatha, agus c貌rr is d脿 cheud pr矛osanach-cogaidh. Nam measg bha aon duine deug 脿 Le貌dhas agus Sgalpaigh.

Faclan na Litreach

迟谤颈霉颈谤: three people; ochdnar: eight people; soitheach-cealgach: commerce raider [鈥榙eceitful vessel鈥橾; 产脿迟补颈肠丑别补苍-补颈驳颈苍苍: submarines; soirbheachail: successful; luingeas: shipping; criudha: crew; 辫谤矛辞蝉补苍补颈肠丑-肠辞驳补颈诲丑: prisoners of war.

Abairtean na Litreach

nuair a chaidh soitheach Gearmailteach a chur fodha: when a German vessel was sunk; tha an eachdraidh air leth duilich: the story is tragic; bha iad nam pr矛osanaich: they were prisoners; long-cogaidh a bha a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gur e soitheach-carag貌 a bh鈥� innte: a warship that was posing as a cargo vessel; ceithir gunnaichean an aghaidh itealain: four anti-aircraft guns; d脿 thi霉b airson toirpeadan: two torpedo tubes; na ceudan de mh猫innean-mara: hundreds of mines; bha an armachd gu l猫ir a-mach 脿 sealladh: all of the armaments were out of sight; air an c貌mhdachadh le siotaichean iarainn air cliathaich an t-soithich: covered by iron sheets on the side of the vessel; bhite a鈥� toirt a鈥� chreidsinn gun do bhuin X do dh霉thaich eile: it would be pretended that X belonged to another country; d矛reach nuair a bha i deiseil gus ionnsaigh a thoirt air: only when he was ready to attack; comharraidhean Feachd R矛oghail an Adhair: Royal Air Force markings; gu ceann a deas a鈥� Chuain Siar, don Chuan Innseanach agus timcheall costa Astr脿ilia: to the south Atlantic, the Indian Ocean and around the coast of Australia; an t-貌rdugh an soitheach a thr猫igsinn: the order to abandon ship; an cabhlach Nirribheach a bha an s脿s ann an sealg nam mucan-mara: the Norwegian whaling fleet; gum faigheadh se貌ladairean Breatannach b脿s: that British sailors would die; bha i a鈥� d猫anamh uiread de sgrios 鈥檚 gun robh aca ri a cur fodha: it was doing so much damage that they had to sink it; bhuail slige bhon Chornwall ann an st貌ras armachd a鈥� Phinguin agus spreadh i: a shell from the Cornwall hit the armaments store of the Pinguin and it exploded; taobh a-staigh beagan diogan: within a few seconds.

Puing-ch脿nain na Litreach

Sgalpaigh: Scalpay (Harris). Is this the way you would spell Scalpay in Gaelic? Some might prefer Scalpaigh or even Scalpaidh but the Litir follows the Gaelic Orthographic Conventions (GOC) 2009. They recommend Sgalpaigh. The 鈥揳测 island names, originating in Norse, are written 鈥揳颈驳丑 in Gaelic eg Barraigh (not Barraidh), except in Argyll where they end in 鈥揳 eg Colbhasa (Colonsay) because that is how they are pronounced there. Scarp in Gaelic is (An) Sgarp, not Scarp, Sg being preferred to Sc.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

nuair a bha HMS Cornwall an t貌ir oirre: when HMS Cornwall was in pursuit of her.

Broadcasts

  • Sun 12 Apr 2015 22:32
  • Wed 15 Apr 2015 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast