Main content

23/05/2016

Bheil fhios d猫 lus a tha air ainmeachadh ann an laoidh n脿iseanta na h-Alba? Gheibh sibh a mach san litir bheag aig Ruaraidh MacIllEathain. A short letter for learners.

Available now

4 minutes

Last on

Mon 23 May 2016 19:00

Clip

An Litir Bheag 576

D猫 an lus a tha air ainmeachadh ann an laoidh n脿iseanta na h-Alba, Flower of Scotland? Cha do dh鈥檃inmich Roy Williamson nach maireann lus nuair a sgr矛obh e an t-貌ran o chionn timcheall air leth-cheud bliadhna. Bha e a-mach air na daoine, seach lusan, nuair a chleachd e am facal 鈥榝濒辞飞别谤鈥�.

听听听听听听听听听听听 Ach tha lus air ainmeachadh ann. Fraoch. Tha dreach G脿idhlig air an 貌ran 鈥� agus tha 鈥榝raoch鈥� a鈥� nochdadh ann! Seo a鈥� chiad rann dheth:

听听听听听听听听听听听 O Fhl霉ir na h-Albann, Cuin a ch矛 sinn an se貌rsa laoich, A sheas gu b脿s 鈥檚on, Am bileag fe貌ir is fraoich, A sheas an aghaidh, Feachd uailleil Iomhair, 鈥橲 a ruaig e dhachaigh, Air chaochladh smuain.

听听听听听听听听听听听 Tha an t-eadar-theangachadh math, nach eil? Tha mi air aon fhacal atharrachadh. Aig an deireadh, dh鈥檃tharraich mi 鈥榮maoin鈥� gu 鈥榮muain鈥�. Tha an d脿 chuid 鈥榗eart鈥� ach chanainn gu bheil 鈥榮muain鈥� nas cumanta. Canaidh a鈥� mh貌r-chuid 鈥榥a h-Alba鈥� an-diugh, seach 鈥榥a h-Albann鈥�. Ach dh鈥檉h脿g mi sin mar a bha e.

听听听听听听听听听听听 Rinn an t-eadar-theangair obair mhath dha-r矛reabh. Tha an dreach G脿idhlig a cheart cho math 鈥檚 a tha an dreach t霉sail ann am Beurla. Agus c貌 e a rinn an t-eadar-theangachadh? Uill, tha eachdraidh a鈥� ghnothaich gu math inntinneach. Bha an Hearach, Iain Aonghas MacLe貌id nach maireann, a bha a鈥� fuireach anns an Leargaidh Ghallta, aig c猫ilidh ann an D霉n D猫. Bha t猫 Anna NicGillEathain d矛reach air Flower of Scotland a sheinn. Thuirt i ri Iain Aonghas gun robh e truagh nach robh dreach G脿idhlig air an 貌ran.

听听听听听听听听听听听 Ghabh ar laoch ris an d霉bhlan. Taobh a-staigh fichead mionaid bha e air eadar-theangachadh a dh猫anamh! Dh鈥櫭╥rich Anna ga a casan agus ghabh i e 鈥� ann an G脿idhlig. Bha Iain Aonghas air leth sgileil mar bh脿rd 鈥� agus eadar-theangair.

听听听听听听听听听听听 A-nise an treas rann. Seo mar a tha e a鈥� t貌iseachadh ann am Beurla: Those days are past now, And in the past they must remain 鈥�

听听听听听听听听听听听 Agus seo e ann an G脿idhlig: Tha 鈥檔 eachdraidh d霉inte, Ach air d矛ochuimhne, Chan fheum i bhith, Is faodaidh sinn 猫irigh, Gu bhith nar R矛oghachd a-r矛s, A sheas an aghaidh, Feachd uailleil Iomhair, 鈥橲 a ruaig e dhachaigh, Air chaochladh smuain.

The Little Letter 576

What plant is named in Scotland鈥檚 national anthem, Flower of Scotland? The late Roy Williamson didn鈥檛 name a plant when he wrote the song around fifty years ago. He was referring to people, rather than plants, when he use the word 鈥榝濒辞飞别谤鈥�.

聽聽聽聽聽聽聽 But there is a plant named in it. Heather. There is a Gaelic version of the song 鈥� and heather appears in it! Here is its first verse:

聽聽聽聽聽聽聽 O Flower of Scotland, when will we see the type of heroes, who stood to the death, for their wee blade of grass and heather, who stood against, Edward鈥檚 haughty army, and sent him home, to think again.

聽聽聽聽聽聽聽 The translation is good, isn鈥檛 it? I鈥檝e changed one word. At the end I changed smaoin to smuain. Both are correct but I reckon smuain is more common. Most people would say 鈥榥a h-Alba鈥� today, rather than 鈥�na h-Albann鈥�. But I left that as it was.

聽聽聽聽聽聽聽 The translator did a brilliant job. The Gaelic version is just as good as the English original. And who did the translation? Well, the story of the matter is rather interesting. The Harrisman, the late John Angus MacLeod, who was living in Largs, was at a ceilidh in Dundee. Anna Maclean had just sung Flower of Scotland. She said to John Angus that it was a pity that the song did not have a Gaelic version.

聽聽聽聽聽聽聽 Our man [hero] accepted the challenge. Within twenty minutes he had made a translation! Anna rose and sang it 鈥� in Gaelic. John Angus was extremely skilful as a poet 鈥� and translator.

聽聽聽聽聽聽聽 Now the third verse. Here is how it starts in English: Those days are past now, And in the past they must remain 鈥�

聽聽聽聽聽聽聽 And here it is in Gaelic: The story is past, but forgotten, it need not be, and we can arise, to be the nation again, that stood against, Edward鈥檚 haughty army, and sent him home, to think again.

Broadcast

  • Mon 23 May 2016 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast