Main content

16/01/2017

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain ag innse dhuinn mu dhualchas na G脿idhlig a thaobh mamalan. Series of letters written for people starting to learn Gaelic.

Available now

4 minutes

Last on

Mon 16 Jan 2017 19:00

Clip

An Litir Bheag 610

As t-fhoghar an-uiridh bha mi ann am Muile. Bha mi a鈥� bruidhinn ri sean is 貌g mu dhualchas na G脿idhlig co-cheangailte ri mamailean mara. Thug mi an rann traidiseanta seo dhaibh:

Seachd sgadain s脿th bradain,
Seachd bradain s脿th r貌in,
Seachd r貌in s脿th muice-mara,
Seachd mucan-mara s脿th C矛rein Cr貌in.

听听听听听听听听听听听 A bheil sibh a鈥� tuigsinn 鈥榮脿th鈥�? Tha e a鈥� ciallachadh na dh鈥檉heumas rudeigin ithe airson a bhith l脿n no s脿saichte. Bidh bradan ag ithe seachd sgadain mus bi e s脿saichte. Seo agaibh an rann a-rithist:

Seachd sgadain s脿th bradain,
Seachd bradain s脿th r貌in,
Seachd r貌in s脿th muice-mara,
Seachd mucan-mara s脿th C矛rein Cr貌in.

D猫 fon ghr猫in a tha ann, no a bha ann, an C矛rean Cr貌in? Chan eil fios aig duine d猫 an coltas a bha air. Rinn clann na bun-sgoile, far an robh mi ag obair, dealbhan iongantach dheth. Bha cuid dhiubh coltach ri cr霉bagan m貌ra. Bha cuid coltach ri ochd-chasaich mh貌ra. Agus bha feadhainn coltach ri muc-mhara le fiaclan eagallach na ceann!

听听听听听听听听听听听 Chaidh dreach eile dhen rann a chl脿radh. Agus chan e C矛rean Cr貌in a tha air a鈥� bheathach, ach 颁颈辞苍补谤补苍-肠谤貌. An turas seo, ge-t脿, tha creutair eadhon nas motha ann na 始n 颁颈辞苍补谤补苍-肠谤貌:

听

Seachd sgadain s脿th bradain,

Seachd bradain s脿th r貌in,

Seachd r貌in s脿th muc-mhara bheag,

Seachd mucan-mara beaga, s脿th muc-mhara mh貌r,

Seachd mucan-mara m貌ra, s脿th cionarain-cr貌,

Seachd cionarain-cr貌, s脿th mial mh貌r a鈥� chuain.

听听听听听听听听听听听 D猫 fon ghr猫in a tha ann am mial mh貌r a鈥� chuain? Uill, chaidh eadar-theangachadh a dh猫anamh air mar Great Leviathan of the Sea. Agus tha am facal mial aithnichte anns an t-seann Gh脿idhlig, a鈥� ciallachadh 鈥榗reutair m貌r鈥� agus 鈥榤uc-mhara鈥�. 始S e m铆ol m贸r a chanas daoine ri 鈥榤uc-mhara鈥� ann an G脿idhlig na h-脠ireann.

听听听听听听听听听听听 Agus a bheil c脿il againn ann am beul-aithris mun Chionaran-cr貌? Uill, tha ann an Carmina Gadelica 脿 Nis ann an ceann a tuath Le貌dhais.

听听听听听听听听听听听 Fhuair Alasdair MacIlleMh矛cheil an st貌iridh bho fhear, Aonghas Gunnach. Bha Aonghas ochdad 始s a ceithir bliadhn鈥� a dh鈥檃ois. Bha e a鈥� fuireach fad 霉ine mh貌r ann an Eilean R貌naigh 鈥� eilean beag anns a鈥� chuan, tuath air Le貌dhas. N矛 mi cunntas air aithris Aonghais mun Chionaran-cr貌 anns an ath Litir.

The Little Letter 610

In the autumn of last year I was in Mull. I was speaking to young and old about the Gaelic heritage associated with marine mammals. I gave them this traditional rhyme:

听听听听听听听 Seven herrings will fill a salmon,

听听听听听听听 Seven salmon will fill a seal,

听听听听听听听 Seven seals will fill a whale,

听听听听听听听 Seven whales will fill a C矛rean

听听听听听听 听Cr貌in.

听听听听听听 Do you understand 鈥榮脿th鈥�? It means what something or somebody has to eat in order to be full or replete. A salmon will eat seven herrings before it is satisfied.

听听听听听听听 Seven herrings will fill a salmon,

听听听听听听听 Seven salmon will fill a seal,

听听听听听听听 Seven seals will fill a whale,

听听听听听听听 Seven whales will fill a C矛rean

听听听听听 听听Cr貌in.

听听听听听听听 What on earth (under the sun) is, or was, a C矛rean Cr貌in? Nobody knows what it looked like. The primary school children, where I was working, made amazing drawings of it. Some of them were like large crabs. Some were like big octopuses. And some were like whales with scary teeth in their head!

听

听听听听听听听 Another form of the rhyme was recorded. And it isn鈥檛 C矛rean Cr貌in that the animal was called, but 颁颈辞苍补谤补苍-肠谤貌. This time, however, there is another creature even bigger than the 颁颈辞苍补谤补苍-肠谤貌:

听听听听听听听 Seven herrings will fill a salmon,

听听听听听听听 Seven salmon will fill a seal,

听听听听听听听 Seven seals will fill a small whale,

听听听听听听听 Seven small whales will fill a

听听听听听听听 large whale,

听听听听听听听 Seven large whales will fill a

听听听听听听听 cionaran-cr貌,

听听听听听听听 Seven cionaran-cr貌 will fill a great

听听听听听听听 sea leviathan.

听听听听听听听 What on earth is mial mh貌r a鈥� chuain? Well, it has been translated as Great Leviathan of the Sea. And the word mial is known in old Gaelic, meaning 鈥榞reat creature鈥� and 鈥榳hale鈥�. In Irish Gaelic a whale is called a m铆ol m贸r.

听

听听听听听听听 And do we have anything in oral tradition about the 颁颈辞苍补谤补苍-肠谤貌? Well, yes, in Carmina Gadelica, from Ness in the north of Lewis.

听听听听听听听 Alexander Carmichael got the story from a certain Angus Gunn. Angus was 84 years old. He was living for a long time on the island of Rona 鈥� a small island in the ocean north of Lewis. I鈥檒l give an account of Angus鈥檚 story about the Cionaran-c貌 in the next Litir.

Broadcast

  • Mon 16 Jan 2017 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast