10/12/2017
Tha Ruairidh MacIllEathain air ais le Litir do Luchd-ionnsachaidh na seachdain sa. Seo Litir 脿ireamh 960.
Last on
More episodes
Previous
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 656
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 960
Duration: 05:00
Litir 960:S矛th Chailleann (2)
Bha mi ag innse dhuibh mun deuchainn shaidheansail a rinneadh air S矛th Chailleann ann an Siorrachd Pheairt ann an seachd ceud deug, seachdad 始s a ceithir (1774). Bhathar a鈥� feuchainn ri tomhas a dh猫anamh air cuideam na cruinne.
Nuair a r脿inig e a鈥� bheinn 脿 Lunnainn, 始s cinnteach gun robh an Reultair R矛oghail, Nevil Maskelyne, a鈥� faireachdainn gun robh e ann an saoghal eadar-dhealaichte. Anns an fharsaingeachd, bha droch bheachd aig muinntir Lunnainn air G脿idhealtachd na h-Alba aig an 脿m sin 鈥� mar dh霉thaich bhochd, ghruamach, shalach 鈥� le droch sh矛de fad na h-霉ine. Agus bha an samhradh ann an seachd ceud deug, seachdad 始s a ceithir (1774) air leth fliuch agus fuar!
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Chaidh innse do Mhaskelyne gun robh ainm na beinne a鈥� ciallachadh 鈥�constant storm鈥�. Feumaidh gun robhar a鈥� smaoineachadh air gailleann, seach Chailleann mar bhun-st猫idh an ainm. No an e gun robh muinntir an 脿ite ri sp貌rs leis an t-Sasannach?! Co-dhi霉, bha an t-s矛de gailleannach gu tric, fhad 始s a bha an deuchainn a鈥� dol air adhart. Ach, gu fortanach, bha oidhcheannan ann nuair a ch矛te na rionnagan, agus rinn Maskelyne tomhas orra leis an uidheamachd a b鈥� fhe脿rr a bha san t-saoghal aig an 脿m sin.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Rinn e tomhas air 脿ite rionnagan san iarmailt bhon ionad-sheallaidh aige air cliathaich a deas na beinne 鈥� air a鈥� che脿rn no angle thuca bhon Talamh. An uair sin, rinn e an aon rud ann an ionad eile a thogadh air cliathaich a tuath na beinne. Bha an d脿 ionad faisg air m矛le air falbh o ch猫ile. Bha fios aig Maskelyne d猫 an diofar a bh鈥� ann an domhan-leud 鈥� no latitude 鈥� eadar an d脿 脿ite. Mar sin, dh鈥檕braich e a-mach d猫 an diofar a bu ch貌ir a bhith anns a鈥� che脿rn do na h-aon rionnagan eadar gach ionad-seallaidh.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Ach cha robh am figear a fhuair e co-ionann ri sin. Carson? Uill, bhathar a鈥� tomhas d矛reachdas le crochadan. Agus, mar a bha Maskelyne an d霉il, bha a鈥� bheinn a鈥� tarraing air a鈥� chrochadan p矛os beag. Agus bhon diofar eadar an d脿 脿ireamh, dh鈥檕braich Maskelyne a-mach d猫 cho trom 始s a bha S矛th Chailleann. An uair sin, fhuair e fh猫in is am fear-matamataig aige figear airson cuideam na cruinne gu l猫ir. Agus cha robh e fada ce脿rr a r猫ir mar a tha daoine a鈥� tomhas cuideam na cruinne an-diugh.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Chan eil fhios agam d猫 an se貌rsa beachd a bh鈥� aig Maskelyne fh猫in air a鈥� Gh脿idhealtachd mus deach e ann, ach dh鈥檌onnsaich e gun robh na G脿idheil gu math s矛obhalta agus carthannach. Sgr矛obh e 鈥�their country is with justice celebrated for its hospitality and attention to strangers鈥�. Cuimhnicheamaid gun robh seo d矛reach ginealach an d猫idh Bliadhna The脿rlaich.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Am measg nan daoine air an d鈥� fhuair Maskelyne e貌las, bha fear de mhuinntir an 脿ite, Donnchadh MacDhonnchaidh. Ged a bha e mar sgalag dhaibh tron latha, a鈥� gi霉lan eallachan suas is s矛os a鈥� bheinn, bha Donnchadh cuideachd na fh矛dhlear air leth. Bhiodh e a鈥� toirt na f矛dhle aige don bheinn air an fheasgar a chluich r矛dhlichean is sigichean don a h-uile duine.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Air an oidhche mu dheireadh, bha ho-ro-gheallaidh ann. A bharrachd air an fhidhill, thug Donnchadh buideal uisge-bheatha leis. Chaidh am bothan na sm脿l agus loisg e gu l脿r. Dh鈥檉halbh an fhidheall anns an teine, agus bha Donnchadh troimhe-ch猫ile. Agus d猫 thachair an uair sin? Uill, innsidh mi dhuibh an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Reultair R矛oghail: Astronomer Royal; 产耻苍-蝉迟猫颈诲丑: basis; gailleannach: stormy; 蝉矛辞产丑补濒迟补: civilized; carthannach: charitable; Donnchadh MacDhonnchaidh: Duncan Robertson; 蹿矛诲丑濒别补谤: fiddler; ho-ro-gheallaidh: knees-up; buideal: barrel; 迟谤辞颈尘丑别-肠丑猫颈濒别: really upset.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: mun deuchainn shaidheansail a rinneadh air S矛th Chailleann: about the scientific experiment that was done on Schiehallion; bhathar a鈥� feuchainn ri tomhas a dh猫anamh air cuideam na cruinne: an attempt was being made to measure the weight of the globe; anns an fharsaingeachd: in general; droch sh矛de fad na h-霉ine: bad weather all the time; an e gun robh muinntir an 脿ite ri sp貌rs leis an t-Sasannach?: is it that the local people were playing with the Englishman?; nuair a ch矛te na rionnagan: when the stars could be seen; leis an uidheamachd a b鈥� fhe脿rr a bha san t-saoghal: with the best equipment that was in the world; bhon ionad-sheallaidh aige air cliathaich a deas na beinne: from his observatory on the southern end of the mountain; dh鈥檕braich e a-mach d猫 an diofar a bu ch貌ir a bhith anns a鈥� che脿rn do na h-aon rionnagan eadar gach ionad-seallaidh: he worked out what difference there should be between each observatory; bhathar a鈥� tomhas d矛reachdas le crochadan: verticality was being measured with a pendulum; cha robh e fada ce脿rr a r猫ir mar a tha daoine a鈥� tomhas cuideam na cruinne an-diugh: it wasn鈥檛 far wrong according to how people measure the mass of the Earth today; cuimhnicheamaid gun robh seo d矛reach ginealach an d猫idh Bliadhna The脿rlaich: let us remember that this was just a generation after the 1745-6 Jacobite rebellion; ged a bha e mar sgalag dhaibh tron latha, a鈥� gi霉lan eallachan suas is s矛os a鈥� bheinn: although he was a labourer for them through the day, carrying loads up and down the mountain; a chluich r矛dhlichean is sigichean: to play reels and jigs.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: Feumaidh gun robhar a鈥� smaoineachadh air gailleann, seach Chailleann mar bhun-st猫idh an ainm: it must be that gaillean 鈥榮torm鈥� was being considered as the basis of the name, rather than Chailleann 鈥榦f Caledonians鈥� [presumably 鈥�蝉矛辞谤-驳丑补颈濒濒别补苍苍鈥橾. This is highly unlikely. It is generally recognised that the name is S矛th Chailleann 鈥榗onical hill of [the] Caledonians [an ancient tribe]鈥�. 厂矛迟丑别补苍 are often associated with the 蝉矛迟丑颈肠丑别补苍 鈥榝airies鈥� and Schiehallion is replete with folklore, so 鈥榝airy hill of the Caledonians鈥� is probably a good translation.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Chaidh am bothan na sm脿l: the bothy went on fire.
Broadcasts
- Sun 10 Dec 2017 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 13 Dec 2017 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
