Main content

04/02/2018

Tha Ruairidh MacIlleathain air ais le Litir Bheag na seachdain sa. Seo Litir 脿ireamh 664.

Available now

4 minutes

Last on

Sun 4 Feb 2018 10:30

Clip

An Litir Bheag 664

Tha facal againn ann an G脿idhlig a tha a鈥� ciallachadh 鈥�directing or guiding by the stars鈥�. 厂迟别貌谤苍补诲丑. Chanainn gun robh ar sinnsirean na b鈥� e貌laiche air iarmailt na h-oidhche na tha sinne an-diugh. An t-seachdain sa chaidh, thug sinn s霉il air an t-Sealgair Mh貌r agus An Grioglachan. An t-seachdain seo, tha mi airson s霉il a thoirt air reul-bhad eile.

Ach mus d猫an mi sin, seo agaibh seanfhacal G脿idhlig co-cheangailte ris an Grioglachan. Caillidh fi霉 an Grioglachan a ch霉rsa 鈥� even Pleiades can stray off course. Tha e a鈥� ciallachadh gum bi eadhon na daoine as seasmhaiche a鈥� dol far an rathaid. Caillidh fi霉 an Grioglachan a ch霉rsa.

听听听听听听听听听听听 Co-dhi霉, air ais gu 蝉迟别貌谤苍补诲丑. 始S e an rionnag as fheumaile airson sin an Reul I霉il. 始S e sin Polaris no The Pole Star. Airson se貌ladairean na seann aimsir, bha i air a cleachdadh airson 蝉迟别貌谤苍补诲丑 a dh鈥檌onnsaigh na h-脿irde a tuath.

听听听听听听听听听听听 始S e an d貌igh as fhasa an Reul I霉il a lorg, a bhith a鈥� lorg an toiseach an reul-bhaid ris an canar An Crann-arain. Tha sin a鈥� ciallachadh ann am Beurla 鈥�the baker鈥檚 bread-shovel鈥�. An Crann-arain. 始S e an t-ainm Beurla airson an reul-bhaid seo The Plough. Tha e air aithneachadh cuideachd mar Ursa Major no The Great Bear agus The Big Dipper.

听听听听听听听听听听听 Tha tr矛 rionnagan ann an l脿imh a鈥� Chrainn-arain. Tha ainmean Arabach orra. 始S e Alkaid an t猫 as fhaide a-mach. Ann an G脿idhlig 鈥楢n Ceann Mathain鈥�. An ath th猫, 始s e sin Mizar. Tha rionnag bheag os cionn Mizar. 始S e sin Alcor. Ann an G脿idhlig, canaidh sinn Am Bodachan rithe.

听听听听听听听听听听听 Tha rionnag eile air l脿mh a鈥� Chrainn-arain 鈥� Alioth. Tha sinn a-nise aig cas a鈥� Chrainn. 始S iad a鈥� chiad d脿 rionnaig Megrez agus Phad no Phecda. Thuige seo tha mi air c貌ig rionnagan ainmeachadh. C貌mhla, tha ainm G脿idhlig orra 鈥� C貌ig Gadhair Osgair 鈥� the five mastiffs of Oscar. 始S e Osgar fear de ghaisgich na F猫inne.

听听听听听听听听听听听 Mu dheireadh, tha sinn a鈥� tighinn chun na d脿 rionnaig air an taobh dheas dhen Chrann-arain 鈥� Dubhe agus Merak. Bidh sinn a鈥� cur na d脿 rionnaig seo gu feum ann an 蝉迟别貌谤苍补诲丑 鈥� mar a mh矛nicheas mi an-ath-sheachdain.

The Little Letter 664

We have a word in Gaelic that means 鈥榙irecting or guiding by the stars鈥�. 厂迟别貌谤苍补诲丑. I鈥檇 say that our ancestors were more familiar with the heavens at night than we are today. Last week, we looked at Orion and the Pleiades. This week I want to look at another constellation.

听

听听听听听听听 But before I do that, here is a Gaelic proverb connected to the Pleiades. Caillidh fi霉 an Grioglachan a ch霉rsa 鈥� even Pleiades can stray off course. It means that even the most stable person can go off the road. Caillidh fi霉 an Grioglachan a ch霉rsa.

听听听听听听听 Anyway, back to 蝉迟别貌谤苍补诲丑. The most useful star for that is the 鈥榞uiding star鈥�. That鈥檚 Polaris or The Pole Star. For ancient mariners, it was used to find a way to the north.

听

听听听听听听听 The easiest way to find the Pole Star is to initially find the constellation called The Plough. That means in English 鈥榯he baker鈥檚 bread-shovel鈥�. The Plough. The English name for this constellation is the Plough. It鈥檚 also recognised as Ursa Major or The Great Bear and The Big Dipper.

听听听听听听听 There are three stars in the handle of the Plough. They have Arabic names. Alkaid is the furthest one out. In Gaelic 鈥榯he bear鈥檚 head鈥�. The next one, that is Mizar. There is a small star above Mizar. That鈥檚 Alcor. In Gaelic, we call it 鈥榯he little old man鈥�.

听听听听听听听 There is another star on the Plough鈥檚 handle 鈥� Alioth. We are now at the body of the Plough. The first two stars are Megrez and Phad or Phecda. Up to now, I鈥檝e named five stars. Together they have a Gaelic name 鈥� C貌ig Gadhair Osgair 鈥� the five mastiffs of Oscar. Osgar is one of the Fingalian heroes.

听听听听听听听 Finally, we鈥檙e coming to the two stars on the right side of the Plough 鈥� Dubhe and Merak. We use these two stars in star-guiding 鈥� as I鈥檒l explain next week.

Broadcast

  • Sun 4 Feb 2018 10:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast