Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1014

Tha Ruairidh MacIlleathain air ais le Litir do Luchd-ionnsachaidh na seachdain sa. Litir 脿ireamh 1014.

Available now

5 minutes

Last on

Boxing Day 2018 22:30

Clip

Litir 1014: Alasdair MacIlleMh矛cheil agus Coimisean Napier (2)

Nuair a bha mi ann an Uibhist turas, chuala mi beul-aithris gun robh uaireigin na h-eileanan ris an canar Heisgeir ceangailte ri Uibhist a Tuath. A-nise, tha caolas m貌r ann eadar taobh an iar Uibhist a Tuath agus Heisgeir.

Tha cunntas mu na h-eileanan sin aig Alasdair MacIlleMh矛cheil ann an aithisg Choimisean Napier. Chuir e tr矛 ainmean G脿idhlig orra 鈥� Heisgeir, Teisgeir agus Aoisgeir. Agus sgr矛obh e gur e an treas ainm sin am fear as ciallaiche. Aoisgeir 鈥� isthmus rock. Tha am facal aoidh aithnichte airson tairbeart no 诲貌颈谤濒颈苍苍.

Sgr矛obh MacIlleMh矛cheil gun robh aoidh ann uaireigin a bha a鈥� ceangal Heisgeir ri Uibhist a Tuath. Mean air mhean, dh鈥檉halbh an talamh gu bhith nam fadhlaichean. Dh鈥檉halbh na fadhlaichean agus an uair sin bha caolas eu-domhainn ann (le grunnd gainmhich). Agus bha comas aig daoine ri linn MhicIlleMh矛cheil an fheadhainn mu dheireadh a choisich a-null 始s a-nall ainmeachadh 鈥� agus feadhainn a chaidh a bh脿thadh air an turas a-null cuideachd.

Bidh cuid de sgoilearan ainmean-脿ite a鈥� cur teagamh anns an argamaid aig MacIlleMh矛cheil, ach cha robh an Liosach deiseil aige sin. Sgr矛obh e cuideachd gur e aoidh bunait ainm eilein a tha cho ainmeil ri gin ann an Alba 鈥� 脤 no 脤 Chaluim Chille. Bha e dhen bheachd gur e Aoidh Chaluim Chille a bh鈥� air an eilean mar ainm aig aon 脿m. Bha e a鈥� cumail a-mach gun robh e follaiseach do dhuine sam bith a bheireadh s霉il air gun robh 脤 uaireigin ceangailte ri Muile, agus aoidh eatarra.聽

Bhiodh e doirbh a dhol 脿s 脿icheadh sin gu tur. Tha mi air se貌ladh d脿 thuras tro Chaolas 脤 agus tha e gu math eu-domhainn, le oitirean is sruthan a bhios a鈥� gluasad fad na h-霉ine oir tha an grunnd air a dh猫anamh de ghainmheach.

Agus tha ceangal ann eadar 脤 agus Heisgeir. Sgr矛obh MacIlleMh矛cheil gur e f矛or ainm eilean m貌r Heisgeir (gu f矛rinneach tha tr矛 eileanan ann a tha ceangailte ri ch猫ile le fadhlaichean) Heisgeir nan Cailleach 鈥楬eisgeir of the Nuns鈥�. Bha uaireigin coimhearsnachd de chailleachan-dubha 鈥� a bha co-cheangailte ri Eilean 脤 鈥� a鈥� fuireach ann. Gu siar air an eilean, thar caolas, tha eilean eile, far a bheil taigh-solais. Ged as e Siolaigh a th鈥� air an-diugh, 始s e Heisgeir nam Manach 鈥�Heisgeir of the Monks鈥� a bh鈥� air uaireigin. 始S e sin as coireach gur e Na h-Eileanan Monach no Monach Isles a th鈥� air an 脿ite seo mar ainm cuideachd.

Tha MacIlleMh矛cheil ag innse seann naidheachd mu Heisgeir. Air latha samhraidh o chionn fhada, chaidh grunn de mhuinntir an eilein gu ruige Siolaigh airson caoraich a r霉sgadh. Chuir na fir na boireannaich air t矛r ann an Siolaigh. Dh鈥檉halbh na fir an uair sin gu sgeir airson r貌in a shealg. Ge-t脿, cha do cheangail iad an eathar mar bu ch貌ir agus dh鈥檉halbh i leis a鈥� ghaoith 始s leis an t-sruth.

Cha robh b脿ta aig na boireannaich airson na fir a sh脿bhaladh agus bha a鈥� mhuir a鈥� l矛onadh. Bha na boireannaich ann an Siolaigh ag 猫igheachd agus chuala boireannach eile air Heisgeir fh猫in iad. Rinn an t猫 sin sp脿irn airson eathar a tharraing s矛os an cladach. Chuir i air bhog sa chaolas i. Ach cha robh i luath gu le貌r. Chaidh na fir a sguabadh far na sgeire le tuinn mh貌ra a鈥� Chuain Siar. Bha am mnathan gan coimhead ach cha b鈥� urrainn dhaibh dad a dh猫anamh airson an s脿bhaladh.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: caolas: channel, strait; Alasdair MacIlleMh矛cheil: Alexander Carmichael; Liosach: native of Lismore; 脤 no 脤 Chaluim Chille: Iona; cailleachan-dubha: nuns; Siolaigh: Shillay; 蝉辫脿颈谤苍: struggle.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: chuala mi beul-aithris gun robh uaireigin na h-eileanan ris an canar Heisgeir ceangailte ri Uibhist a Tuath: I heard oral tradition that at one time the islands called Heisgeir were connected to North Uist; mean air mhean, dh鈥檉halbh an talamh gu bhith nam fadhlaichean: gradually, the land changed to be sea-fords; dh鈥檉halbh na fadhlaichean: the sea-fords disappeared; bha caolas eu-domhainn ann (le grunnd gainmhich): there was a shallow strait there (with a sandy bottom); bha comas aig daoine ri linn X an fheadhainn mu dheireadh a choisich a-null 始s a-nall ainmeachadh: people had the ability in X鈥檚 time to name the last ones to walk there and back; a chaidh a bh脿thadh: who were drowned; gur e aoidh bunait ainm eilein a tha cho ainmeil ri gin ann an Alba: that aoidh is the basis of the name of an island that is as famous as any in Scotland; gun robh e follaiseach do dhuine sam bith a bheireadh s霉il air: that it was obvious to anybody that would look at it; gun robh 脤 uaireigin ceangailte ri Muile: that Iona was at one time connected to Mull; bhiodh e doirbh a dhol 脿s 脿icheadh sin gu tur: it would be difficult to entirely deny that; eu-domhainn, le oitirean is sruthan a bhios a鈥� gluasad fad na h-霉ine: shallow, with sandbanks and channels that are constantly shifting; air latha samhraidh o chionn fhada: on a summer鈥檚 day a long time ago; airson caoraich a r霉sgadh: to shear sheep; gu sgeir airson r貌in a shealg: to a skerry to hunt seals; cha do cheangail iad an eathar mar bu ch貌ir: they didn鈥檛 tie up their boat as they should; bha a鈥� mhuir a鈥� l矛onadh: the tide was rising [鈥榯he sea was filling鈥橾; chaidh na fir a sguabadh far na sgeire le tuinn mh貌ra a鈥� Chuain Siar: the men were swept from the skerry by great Atlantic waves; airson an s脿bhaladh: to save them.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: Tha am facal aoidh aithnichte airson tairbeart no 诲貌颈谤濒颈苍苍: the word aoidh is known for an isthmus. Aoidh is sometimes given as 霉颈诲丑. It is considered to be a loan-word, originating in the Old Norse 别颈冒 鈥榠sthmus, neck of land鈥�. Tairbeart and 诲貌颈谤濒颈苍苍 are words of Gaelic origin which can also stand for an isthmus.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: thar caolas: across a channel/strait.

Broadcasts

  • Sun 23 Dec 2018 22:30
  • Boxing Day 2018 22:30

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast