Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1052
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1052. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Wed 18 Sep 2019
23:00
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 748
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1052
Duration: 05:00
Litir 1052: Cath Ghlinn Fre貌in (1)
An cuala sibh riamh mu Chath Ghlinn Fre貌in? Tha Gleann Fre貌in 鈥� Glen Fruin 鈥� siar air ceann a deas Loch Laomainn. Thachair an cath anns a鈥� bhliadhna sia ceud deug 始s a tr矛 (1603). Thug e buaidh mh貌r air Clann Ghriogair. Tha mi airson innse dhuibh mu dheidhinn.聽
Bha banntrach a bha seo a鈥� fuireach ann an Gleann Sratha faisg air Clachan an D矛seirt 鈥� no Dail Mh脿ilidh mar a chanas m貌ran an-diugh. 始S e ban-Ghriogarach a bh鈥� innte. Bha dithis mhac aice. Bha iad nan giullain 貌ga ach bha iad tapaidh. Bha iad a鈥� ceannach bathar anns na bailtean Gallta agus ga reic air a鈥� Gh脿idhealtachd.
Turas a bha seo, chaidh iad a Dh霉n Bhreatann a cheannach bathar. Nuair a bha iad air an rathad dhachaigh th脿inig cur is cathadh orra. R脿inig iad Lus. Bhiodh e do-dh猫ante leantainn orra dhachaigh oir bha an sneachd ro throm. Mar sin, roghnaich iad a dhol tarsainn Loch Laomainn airson a bhith am measg am muinntir fh猫in 鈥� Griogaraich 鈥� a bha pailt air taobh sear an locha.聽
Ge-t脿, bha coltas stoirmeil air an aimsir, agus cha robh aon duine de貌nach an toirt a-null. Dh鈥檉haighnich cuid ann an Lus dhiubh, 鈥�C貌 an cinneadh dham buin sibh?鈥� Cha robh fios aig na gillean gun robh gamhlas aig muinntir Luis ris na Griogaraich. Agus dh鈥檃idich iad gur e Griogaraich a bh鈥� annta. An uair sin, chan fhaigheadh iad biadh no 脿ite-fuirich. Lean iad orra gu baile beag eile tuath air Lus, ris an canar a鈥� Chaolag.聽
Bha aiseag an sin, ach dhi霉lt luchd an aiseig na Griogaraich a thoirt tarsainn an locha. Agus, a-rithist, cha d鈥� fhuair na balaich 脿ite-fuirich no biadh. Bha iad ann an suidheachadh doirbh, le sneachd air an talamh. Mu dheireadh, ann an dorchadas na h-oidhche, r脿inig iad taigh-ghobhar far an robh fiodh tioram. Thog iad teine. Agus bhris iad crann-treabhaidh airson cur air an teine.
Bha an t-acras cho m貌r air an dithis, agus iad gun bhiadh, 始s gun do mharbh iad molt dubh aig an robh earball geal. R貌ist iad earrann dhen fhe貌il agus dh鈥檌th iad i.
Leis gur e Griogaraich a bh鈥� annta, bha feadhainn air a bhith a鈥� cumail s霉il orra. Chunnaic iad mar a bhris na gillean an crann-treabhaidh agus mar a mharbh iad am molt. Chaidh fios a chur air ais don cheann-cinnidh, Sir Umfra Mac a鈥� Chombaich. Th脿inig gr脿isg goirid ron chamhanaich agus chuir iad na gillean fo ghlas.聽
Th脿inig latha a鈥� chrochaidh agus bha sluagh aig Tom na Croiche deas air Lus. Nochd gr脿isg mh貌r de Chlann 始ic Ghriogair cuideachd. Chaidh na gillean a chur air craobh-ghiuthais le r貌pan timcheall an amhaichean. Chaidh rudeigin ce脿rr, ge-t脿. Thuit an dithis Ghriogarach don l脿r, agus iad fhathast be貌.
Dh鈥櫭╥gh fear de na Griogaraich a bha a鈥� coimhead a鈥� ghnothaich gum bu ch貌ir do na pr矛osanaich a bhith air an leigeil mu sgaoil. B鈥� e sin an cleachdadh aig an 脿m 鈥� nam biodh rudeigin a鈥� dol ce脿rr gum faigheadh am pr矛osanach a shaorsa.
Ach chuir Sir Umfra Mac a鈥� Chombaich a dhaoine fh猫in eadar na Griogaraich agus a鈥� chroich. Chuir iad na r貌pan suas a-rithist, agus chaidh an dithis mharsantach a chrochadh.
Bha sin dona gu le貌r, ach dh鈥檉h脿s c霉isean na bu mhiosa buileach, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachdain.
Bha banntrach a bha seo a鈥� fuireach ann an Gleann Sratha faisg air Clachan an D矛seirt 鈥� no Dail Mh脿ilidh mar a chanas m貌ran an-diugh. 始S e ban-Ghriogarach a bh鈥� innte. Bha dithis mhac aice. Bha iad nan giullain 貌ga ach bha iad tapaidh. Bha iad a鈥� ceannach bathar anns na bailtean Gallta agus ga reic air a鈥� Gh脿idhealtachd.
Turas a bha seo, chaidh iad a Dh霉n Bhreatann a cheannach bathar. Nuair a bha iad air an rathad dhachaigh th脿inig cur is cathadh orra. R脿inig iad Lus. Bhiodh e do-dh猫ante leantainn orra dhachaigh oir bha an sneachd ro throm. Mar sin, roghnaich iad a dhol tarsainn Loch Laomainn airson a bhith am measg am muinntir fh猫in 鈥� Griogaraich 鈥� a bha pailt air taobh sear an locha.聽
Ge-t脿, bha coltas stoirmeil air an aimsir, agus cha robh aon duine de貌nach an toirt a-null. Dh鈥檉haighnich cuid ann an Lus dhiubh, 鈥�C貌 an cinneadh dham buin sibh?鈥� Cha robh fios aig na gillean gun robh gamhlas aig muinntir Luis ris na Griogaraich. Agus dh鈥檃idich iad gur e Griogaraich a bh鈥� annta. An uair sin, chan fhaigheadh iad biadh no 脿ite-fuirich. Lean iad orra gu baile beag eile tuath air Lus, ris an canar a鈥� Chaolag.聽
Bha aiseag an sin, ach dhi霉lt luchd an aiseig na Griogaraich a thoirt tarsainn an locha. Agus, a-rithist, cha d鈥� fhuair na balaich 脿ite-fuirich no biadh. Bha iad ann an suidheachadh doirbh, le sneachd air an talamh. Mu dheireadh, ann an dorchadas na h-oidhche, r脿inig iad taigh-ghobhar far an robh fiodh tioram. Thog iad teine. Agus bhris iad crann-treabhaidh airson cur air an teine.
Bha an t-acras cho m貌r air an dithis, agus iad gun bhiadh, 始s gun do mharbh iad molt dubh aig an robh earball geal. R貌ist iad earrann dhen fhe貌il agus dh鈥檌th iad i.
Leis gur e Griogaraich a bh鈥� annta, bha feadhainn air a bhith a鈥� cumail s霉il orra. Chunnaic iad mar a bhris na gillean an crann-treabhaidh agus mar a mharbh iad am molt. Chaidh fios a chur air ais don cheann-cinnidh, Sir Umfra Mac a鈥� Chombaich. Th脿inig gr脿isg goirid ron chamhanaich agus chuir iad na gillean fo ghlas.聽
Th脿inig latha a鈥� chrochaidh agus bha sluagh aig Tom na Croiche deas air Lus. Nochd gr脿isg mh貌r de Chlann 始ic Ghriogair cuideachd. Chaidh na gillean a chur air craobh-ghiuthais le r貌pan timcheall an amhaichean. Chaidh rudeigin ce脿rr, ge-t脿. Thuit an dithis Ghriogarach don l脿r, agus iad fhathast be貌.
Dh鈥櫭╥gh fear de na Griogaraich a bha a鈥� coimhead a鈥� ghnothaich gum bu ch貌ir do na pr矛osanaich a bhith air an leigeil mu sgaoil. B鈥� e sin an cleachdadh aig an 脿m 鈥� nam biodh rudeigin a鈥� dol ce脿rr gum faigheadh am pr矛osanach a shaorsa.
Ach chuir Sir Umfra Mac a鈥� Chombaich a dhaoine fh猫in eadar na Griogaraich agus a鈥� chroich. Chuir iad na r貌pan suas a-rithist, agus chaidh an dithis mharsantach a chrochadh.
Bha sin dona gu le貌r, ach dh鈥檉h脿s c霉isean na bu mhiosa buileach, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachdain.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Gleann Fre貌in: Glen Fruin; banntrach: widow; cur is cathadh: snow and blizzard; Lus: Luss; crann-treabhaidh: plough.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: siar air ceann a deas Loch Laomainn: to the south of the southern end of Loch Lomond; thug e buaidh mh貌r air Clann Ghriogair: it had a big effect on Clan Gregor; Gleann Sratha faisg air Clachan an D矛seirt: Glen Strae near Dalmally; bha iad nan giullain 貌ga ach bha iad tapaidh: they were young lads but they were robust; a鈥� ceannach bathar anns na bailtean Gallta agus ga reic air a鈥� Gh脿idhealtachd: buying goods in the Lowland towns and selling them in the Highlands; a Dh霉n Bhreatann a cheannach bathar: to Dumbarton to buy goods; bhiodh e do-dh猫ante leantainn orra dhachaigh oir bha an sneachd ro throm: it would be impossible to continue homewards because the snow was too heavy; roghnaich iad a dhol tarsainn Loch Laomainn airson a bhith am measg am muinntir fh猫in: they chose to cross Loch Lomond to be among their own people; pailt air taobh sear an locha: plentiful on the eastern side of the loch; dhi霉lt luchd an aiseig na Griogaraich a thoirt tarsainn an locha: the ferry operators refused to take the MacGregors across the loch; r脿inig iad taigh-ghobhar far an robh fiodh tioram: they reached a goat-house where there was dry wood; gun do mharbh iad molt dubh aig an robh earball geal: that they killed a black wether that had a white tail; r貌ist iad earrann dhen fhe貌il: they roasted a part of the meat; chaidh fios a chur air ais don cheann-cinnidh, Sir Umfra Mac a鈥� Chombaich: information was sent back to the clan chief, Sir Humphrey Colquhoun; th脿inig gr脿isg goirid ron chamhanaich: a group of men came shortly before dawn; le r貌pan timcheall an amhaichean: with ropes around their necks; nam biodh rudeigin a鈥� dol ce脿rr gum faigheadh am pr矛osanach a shaorsa: if anything went wrong, that the prisoner would receive his freedom.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: C貌 an cinneadh dham buin sibh?: which clan do you belong to? Cinneadh has several meanings 鈥� clan, kindred, tribe, race and even surname (rather than sloinneadh which is more properly a patronymic or matronymic). It is the best modern word to refer to the 鈥榗lan鈥� you belong to. The word fine is also used but perhaps less commonly today 鈥� although it is still the default plural form to talk about 鈥榯he clans鈥� (na fineachan).
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: gun robh gamhlas aig muinntir Luis ris na Griogaraich: that the people of Luss bore animosity to the MacGregors.
Broadcasts
- Sun 15 Sep 2019 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 18 Sep 2019 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
