Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1083
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1083. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Wed 22 Apr 2020
23:00
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 779
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1083
Duration: 05:00
Litir 1083: Cleachdaidhean ann am Peitidh
Bha mi ag innse dhuibh mu chnoc faisg air 脌ird nan Saor air a bheil Tom Eanraig 鈥� agus mar a bha na seann daoine a鈥� creidsinn gum biodh na s矛thichean a鈥� dol ann air an oidhche fo sholas na gealaich. Bha na daoine anns an sg矛re sin uaireigin gu math G脿idhealach, ach cha robh sin a鈥� ciallachadh nach biodh cleachdaidhean Gallta aca cuideachd.
Ann an Nua-chunntas Staitistigeach na h-Alba, tha cunntas ann mu na bhiodh a鈥� tachairt aig bainnsean anns an sg矛re. Bha an t-霉ghdar, a sgr矛obh an cunntas ann am meadhan an naoidheimh linn deug, a鈥� cumail a-mach gur e deas-ghn脿th Gallta a bh鈥� ann.
Seo mar a thachair. Mus nochdadh buidheann na bainnse aig an eaglais, bhiodh clann-sgoile na paraiste a鈥� cur bacadh air beulaibh an dorais mh貌ir. Chan fhaigheadh duine a-steach gus am biodh fear na bainnse a鈥� toirt seachad ceithir sgillinn don chloinn airson ball-coise 霉r a cheannach. Mura robh e de貌nach an t-airgead a thoirt seachad, dh鈥檉heumadh e an seann bhall-coise a bhreabadh thar mullach na h-eaglaise.
Mura robh fear na bainnse comasach air am ball a chur thairis air an eaglais, bhiodh cead aig fear de na gillean a bhr貌gan a thoirt bhuaithe. Agus leigeadh a鈥� chlann na daoine a-steach don eaglais an uair sin.
Bha cleachdadh Gallta eile aca a bha car annasach. Ann am paraiste Pheitidh is 脌ird nan Saor, nuair a bha tiodhlacadh ann, bhiodh na daoine a鈥� ruith don eaglais, an 脿ite a bhith a鈥� coiseachd ann gu stuama. Bha sin a鈥� gabhail a-steach luchd-gi霉lain na ciste. Gu tric, bhiodh an luchd-gi霉lain fh猫in a鈥� tuiteam air an rathad don eaglais no don uaigh a chionn 鈥檚 gun robh iad a鈥� dol ro luath.
Bha an cleachdadh sin car ainmeil anns na sg矛rean eile mun chuairt air Peitidh. Nan tigeadh droch sh矛de nuair a bhathar a鈥� toirt ciste-laighe don eaglais, agus nan d猫anadh na daoine cabhag air sg脿th sin, chanadh feadhainn gun robh iad a鈥� gabhail Ceum Pheitidh 鈥榯he Petty step鈥�.
Nise, nuair a bha an t-Urramach Iain Grannd a鈥� sgr矛obhadh a chunntais, bha Ceum Pheitidh air a dhol 脿 bith. Bha muinntir Pheitidh, a r猫ir a鈥� mhinisteir, a cheart cho mall is modhail aig tiodhlacaidhean 鈥檚 a bha an co-chreutairean ann am paraistean eile. Ge-t脿, beagan bhliadhnaichean roimhe sin, bha tiodhlacadh aig boireannach aig an robh cli霉 mar bhana-bhuidseach. 鈥橲 e an t-ainm a bh鈥� oirre Bean Chamshronach nam Peasaireach. Chan eil eadar-theangachadh anns a鈥� chunntas ann, ach tha mi a鈥� d猫anamh dheth gu bheil e a鈥� ciallachadh 鈥�the wife of Cameron of the peas鈥�. Bean Chamshronach nam Peasaireach. Co-dhi霉, aig a tiodhlacadh, rinn cuid de na balaich Ceum Pheitidh.聽
Dh鈥檌onnsaich mi rudeigin eile mu na daoine anns an sg矛re sin. Bha iad gu math e貌lach air lus air a bheil cuach Ph脿draig no greater plantain 鈥� Plantago major. Ach chan e sin an t-ainm a bh鈥� aca fh猫in air an lus. Bha iad a鈥� gabhail 蝉濒脿苍-濒耻蝉 air. Ann an sg矛rean eile, bhiodh 鈥槻醣裘牪�-濒耻蝉鈥� air an ribwort plantain, Plantago lanceolata. Tha na duilleagan air an lus seo nas fhaide is nas caoile na 鈥檔 fhear eile. Cleas nan G脿idheal agus nan Gall, bhiodh iad a鈥� cur cuach Ph脿draig 鈥� no 蝉濒脿苍-濒耻蝉 鈥� gu feum air lotan 霉ra agus seann otharan 鈥� ann am Beurla 鈥�recent wounds and old ulcers鈥�. Sl脿n-lus, gu dearbh, a bhiodh a鈥� sl脿nachadh.
Ann an Nua-chunntas Staitistigeach na h-Alba, tha cunntas ann mu na bhiodh a鈥� tachairt aig bainnsean anns an sg矛re. Bha an t-霉ghdar, a sgr矛obh an cunntas ann am meadhan an naoidheimh linn deug, a鈥� cumail a-mach gur e deas-ghn脿th Gallta a bh鈥� ann.
Seo mar a thachair. Mus nochdadh buidheann na bainnse aig an eaglais, bhiodh clann-sgoile na paraiste a鈥� cur bacadh air beulaibh an dorais mh貌ir. Chan fhaigheadh duine a-steach gus am biodh fear na bainnse a鈥� toirt seachad ceithir sgillinn don chloinn airson ball-coise 霉r a cheannach. Mura robh e de貌nach an t-airgead a thoirt seachad, dh鈥檉heumadh e an seann bhall-coise a bhreabadh thar mullach na h-eaglaise.
Mura robh fear na bainnse comasach air am ball a chur thairis air an eaglais, bhiodh cead aig fear de na gillean a bhr貌gan a thoirt bhuaithe. Agus leigeadh a鈥� chlann na daoine a-steach don eaglais an uair sin.
Bha cleachdadh Gallta eile aca a bha car annasach. Ann am paraiste Pheitidh is 脌ird nan Saor, nuair a bha tiodhlacadh ann, bhiodh na daoine a鈥� ruith don eaglais, an 脿ite a bhith a鈥� coiseachd ann gu stuama. Bha sin a鈥� gabhail a-steach luchd-gi霉lain na ciste. Gu tric, bhiodh an luchd-gi霉lain fh猫in a鈥� tuiteam air an rathad don eaglais no don uaigh a chionn 鈥檚 gun robh iad a鈥� dol ro luath.
Bha an cleachdadh sin car ainmeil anns na sg矛rean eile mun chuairt air Peitidh. Nan tigeadh droch sh矛de nuair a bhathar a鈥� toirt ciste-laighe don eaglais, agus nan d猫anadh na daoine cabhag air sg脿th sin, chanadh feadhainn gun robh iad a鈥� gabhail Ceum Pheitidh 鈥榯he Petty step鈥�.
Nise, nuair a bha an t-Urramach Iain Grannd a鈥� sgr矛obhadh a chunntais, bha Ceum Pheitidh air a dhol 脿 bith. Bha muinntir Pheitidh, a r猫ir a鈥� mhinisteir, a cheart cho mall is modhail aig tiodhlacaidhean 鈥檚 a bha an co-chreutairean ann am paraistean eile. Ge-t脿, beagan bhliadhnaichean roimhe sin, bha tiodhlacadh aig boireannach aig an robh cli霉 mar bhana-bhuidseach. 鈥橲 e an t-ainm a bh鈥� oirre Bean Chamshronach nam Peasaireach. Chan eil eadar-theangachadh anns a鈥� chunntas ann, ach tha mi a鈥� d猫anamh dheth gu bheil e a鈥� ciallachadh 鈥�the wife of Cameron of the peas鈥�. Bean Chamshronach nam Peasaireach. Co-dhi霉, aig a tiodhlacadh, rinn cuid de na balaich Ceum Pheitidh.聽
Dh鈥檌onnsaich mi rudeigin eile mu na daoine anns an sg矛re sin. Bha iad gu math e貌lach air lus air a bheil cuach Ph脿draig no greater plantain 鈥� Plantago major. Ach chan e sin an t-ainm a bh鈥� aca fh猫in air an lus. Bha iad a鈥� gabhail 蝉濒脿苍-濒耻蝉 air. Ann an sg矛rean eile, bhiodh 鈥槻醣裘牪�-濒耻蝉鈥� air an ribwort plantain, Plantago lanceolata. Tha na duilleagan air an lus seo nas fhaide is nas caoile na 鈥檔 fhear eile. Cleas nan G脿idheal agus nan Gall, bhiodh iad a鈥� cur cuach Ph脿draig 鈥� no 蝉濒脿苍-濒耻蝉 鈥� gu feum air lotan 霉ra agus seann otharan 鈥� ann am Beurla 鈥�recent wounds and old ulcers鈥�. Sl脿n-lus, gu dearbh, a bhiodh a鈥� sl脿nachadh.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Nua-chunntas Staitistigeach na h-Alba: The New Statistical Account of Scotland; bainnsean: weddings; paraiste Pheitidh: the parish of Petty; an t-Urramach Iain Grannd: Rev. John Grant; a鈥� sl脿nachadh: healing.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: mu chnoc faisg air 脌ird nan Saor air a bheil X: about a hill near Ardersier called X; gum biodh na s矛thichean a鈥� dol ann air an oidhche fo sholas na gealaich: that the fairies would be going there at night under moonlight; nach biodh cleachdaidhean Gallta aca cuideachd: that they wouldn鈥檛 also have Lowland customs; a鈥� cumail a-mach gur e deas-ghn脿th Gallta a bh鈥� ann: maintaining that it was a Lowland custom; bhiodh clann-sgoile na paraiste a鈥� cur bacadh air beulaibh an dorais mh貌ir: the schoolchildren of the parish would put a barrier in front of the main door; gus am biodh fear na bainnse a鈥� toirt seachad ceithir sgillinn don chloinn airson ball-coise 霉r a cheannach: until the bridegroom would give the children fourpence to buy a new football; dh鈥檉heumadh e an seann bhall-coise a bhreabadh thar mullaich na h-eaglaise: he would have to kick the old football over the church鈥檚 roof; bhiodh cead aig fear de na gillean a bhr貌gan a thoirt bhuaithe: one of the lads would be allowed to take his shoes from him; nan d猫anadh na daoine cabhag air sg脿th sin: if the people hurried because of that; a cheart cho mall is modhail aig tiodhlacaidhean 鈥檚 a bha an co-chreutairean ann am paraistean eile: just as slow and mannerly at funerals as their fellows in other parishes; bha tiodhlacadh aig boireannach aig an robh cli霉 mar bhana-bhuidseach: a woman was being buried who had a reputation as a witch; chan e sin an t-ainm a bh鈥� aca fh猫in air an lus: that wasn鈥檛 their own name for the plant; bhiodh iad a鈥� cur cuach Ph脿draig gu feum air lotan 霉ra agus seann otharan: they would put the greater (broadleaf) plantain to use on new wounds and old ulcers; cleas nan G脿idheal agus nan Gall: like the Highlanders and the Lowlanders.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: Chan eil eadar-theangachadh anns a鈥� chunntas ann: there is (absolutely) no translation in the account. This second usage of ann in a terminal position, as a means of emphasis, is not something you鈥檒l find easily in Gaelic grammars, but it is used idiomatically, at least in some dialects.聽聽
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Seo mar a thachair: this is what happened/how it happened.
Broadcasts
- Sun 19 Apr 2020 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 22 Apr 2020 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
