Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1090

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1090. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 10 Jun 2020 23:00

Clip

Litir 1090: Iain mac 'an Mh貌ir, murtair (2)

An t-seachdain sa chaidh, th貌isich mi an Litir le earrann 脿s a鈥� Bh矛oball: Ge b鈥� e a dh貌irteas fuil duine, le duine d貌irtear fhuil-san. Bha an cunntas agam mu mhurt Dh貌mhnaill mhic Uilleim ann an sg矛re Chnoc Mhoire faisg air a鈥� Mhanachainn. Dh鈥檉h脿g am murtair, Iain mac 始an Mh貌ir, agus a bhr脿thair-ch猫ile, Iain MacCoinnich, a bha cuideachd ciontach, corp Dh貌mhnaill air a鈥� chladach.聽

Anns an sg矛re sin, chan eil an sruth mara uabhasach l脿idir. Tr矛 latha an d猫idh a鈥� mhuirt, lorg c矛obair an corp. Chaidh a chur don eaglais ann an Cnoc Mhoire. Dh鈥檌arr an siorram, Alasdair Siosalach, air a h-uile inbheach anns an sg矛re nochdadh aig an eaglais. Bha eadar sia ceud is seachd ceud duine ann.

Bha corp Dh貌mhnaill r霉isgte, air d猫ile. Nuair a leugh an siorram ainm gach duine, bha aige no aice ri tighinn air adhart, air beulaibh a h-uile duine eile, agus l脿mh a chur air broilleach Dh貌mhnaill. Bha an siorram an d貌chas nach cleitheadh am murtair a chiont anns an t-suidheachadh sin.

Th脿inig turas Iain mhic 始an Mh貌ir. Chuir e a l脿mh air broilleach a鈥� ghille, agus thachair rudeigin annasach. Dh鈥檉hosgail lot air broilleach Dh貌mhnaill, agus th脿inig fuil 脿s. Chaidh iarraidh air Iain a l脿mh a chur air a鈥� chorp d脿rna turas. Rinn e sin, agus ruith fuil 脿 sr貌n a鈥� chuirp.

Bha sin gu le貌r airson an t-siorraim. Thug iad Iain a-steach don eaglais, agus dh鈥檌arr iad air aideachadh gum b鈥� esan am murtair. Ach dhi霉lt e. Chaidh a chur don phr矛osan ann an Inbhir Nis, gus an aidicheadh e a chiont.聽

Mhothaich daoine nach robh sgeul air Iain MacCoinnich. Th脿inig aithris gum facas e aig drochaid Inbhir Nis, agus e a鈥� ceannach tombaca. An uair sin, dh鈥檉halbh e rathad Shrath Narann.聽

Bha Iain mac 始an Mh貌ir air a chur don chip ann an Inbhir Nis 鈥� sin rud ris an canar 鈥�the stocks鈥� ann am Beurla. Bha e an sin, fliuch is fuar, airson ceala-deug. Mu dheireadh, thuit a dh脿 chois dheth, mar gun robh lannsair air an gearradh dheth. Ghabh cuid truas ris 鈥� agus cuimhnichibh nach robh e air am murt aideachadh.聽

Chaidh Iain a thoirt dhachaigh gu Fionn Ghasg. Mean air mhean, dh鈥檉h脿s e na bu l脿idire. Bha e eadhon comasach air coiseachd air na st霉mpaichean coise aige. Chuir a n脿baidhean airgead ri ch猫ile, agus cheannaich iad each dha. Cha robh e comasach air obair a dh猫anamh. Bha e na dh猫irceach.

Ge-t脿, chaidh Iain MacCoinnich a lorg. Bha e a鈥� fuireach ann am Baile Ch猫 fon ainm 鈥楧貌mhnall G脿idhealach鈥�. Chaidh a chur an gr猫im. 始S ann nuair a chunnaic e seann Eaglais Inbhir Nis a dh鈥檃idich e a chiont. Dh鈥檌nns e gur e Iain mac 始an Mh貌ir a bu choireach ris a鈥� mhurt.

Chaidh an d脿 Iain a chur air beulaibh britheamh. Fhuair am britheamh ciontach iad. Bha an cinn gu bhith air an gearradh dhiubh, agus air an sealltainn don phoball. Ri taobh na h-eaglaise ann an Cnoc Mhoire, bha ceann Iain MhicCoinnich agus l脿mh dheas Iain mhic 始an Mh貌ir air an cur air p貌la.

Bha an cunntas dhen ghnothach air a dh猫anamh le pears-eaglais. Aig an deireadh, sgr矛obh e: 鈥樖糞 ann mar sin a bha lagh Dh猫 air a chur an gn矛omh 鈥� Ge b鈥� e a dh貌irteas fuil duine, le duine d貌irtear fhuil-san.鈥�

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Cnoc Mhoire: Kirkhill; sruth mara: tidal current; dh鈥檉hosgail lot: a wound opened; dhi霉lt: refused; gum facas e: that he was seen; cip: stocks (for punishment); Fionn Ghasg: Fingask; st霉mpaichean coise: stumps of legs; d猫irceach: beggar; Baile Ch猫: Keith; pears-eaglais: member of the clergy.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: 脿s a鈥� Bh矛oball: out of the Bible; ge b鈥� e a dh貌irteas fuil duine, le duine d貌irtear fhuil-san: whoever sheds the blood of humans, by humans shall his blood be shed; dh鈥檉h脿g am murtair agus a bhr脿thair-ch猫ile corp Dh貌mhnaill air a鈥� chladach: the murderer and his brother-in-law left Donald鈥檚 body on the shore; lorg c矛obair an corp: a shepherd found the body; dh鈥檌arr an siorram, Alasdair Siosalach, air a h-uile inbheach anns an sg矛re nochdadh aig an eaglais: the sheriff, Alexander Chisholm, required every adult in the area to appear at the church; r霉isgte, air d猫ile: naked and on a plank; agus l脿mh a chur air broilleach Dh貌mhnaill: and to put a hand on Donald鈥檚 breast; nach cleitheadh am murtair a chiont: that the murderer wouldn鈥檛 conceal his guilt; ruith fuil 脿 sr貌n a鈥� chuirp: blood flowed from the body鈥檚 nose; dh鈥檌arr iad air aideachadh gum b鈥� esan am murtair: they asked him to admit that he was the murderer; nach robh sgeul air Iain MacCoinnich: that there was no sign of John Mackenzie; dh鈥檉halbh e rathad Shrath Narann: he left in the direction of Strathnairn; thuit a dh脿 chois dheth, mar gun robh lannsair air an gearradh dheth: his two feet fell off, as if a surgeon had cut them off him; ghabh cuid truas ris: some people felt pity for him; dh鈥檃idich e a chiont: he admitted his guilt; air an sealltainn don phoball: shown to the people; 始s ann mar sin a bha lagh Dh猫 air a chur an gn矛omh: thus was God鈥檚 law exerted.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: Th脿inig turas Iain mhic 始an Mh貌ir: the turn came of John son of big John. Iain mac Iain Mh貌ir is the man鈥檚 full name. Iain in such a situation often becomes shortened to 始补苍, and听尘补肠 is genitivised when the whole phrase is in the genitive, as it is here. Traditionally, for 鈥楧onald MacLeod鈥檚 cow鈥�, we would say mart Dh貌mhnaill MhicLe貌id. In a patronymic it is similar. The tractor belonging to Seonaidh mac Ph脿draig Bhig would be tractar Sheonaidh mhic Ph脿draig Bhig. Note that the mac in such a sloinneadh is often dispensed with, and the man referred to as Seonaidh Ph脿draig Bhig, giving us tractar Sheonaidh Ph脿draig Bhig.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: gus an aidicheadh e a chiont: until he admitted [would admit] his guilt.

Broadcasts

  • Sun 7 Jun 2020 22:30
  • Wed 10 Jun 2020 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast