Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1096
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1096. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Wed 22 Jul 2020
23:30
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 792
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1096
Duration: 04:59
Litir 1096: Raibeart Armstrong (1)
Bha mi ag innse dhuibh mu Raibeart Armstrong 脿 Siorrachd Pheairt a chuir faclair G脿idhlig ri ch猫ile ann an ochd ceud deug, fichead 始s a c貌ig (1825). Bha athair, air an robh Raibeart mar ainm cuideachd, na mhaighstir-sgoile anns a鈥� Cheannmhor aig ceann an ear Loch Tatha. An d猫idh dha sgoil athar fh脿gail, chaidh Raibeart don oilthigh, an toiseach ann an D霉n 脠ideann, agus an uair sin ann an Cill R矛mhinn. Th脿inig e a-mach mar sgoilear air leth de Sheann Ghreugais agus Laidinn.
An d猫idh dha ceumnachadh, bha Raibeart na oide aig Archibald Butter 脿 Fas Choille, faisg air Baile Chloichridh. Bha e cho measail air Butter 始s gun do ghabh e ainm an duin-uasail air fh猫in. Bha e aithnichte a-nise mar 鈥楻. A. Armstrong鈥� 鈥� Robert Archibald. Ann an G脿idhlig, ghabh e 鈥楻aibeart Gilleasbuig Armstrong鈥� air fh猫in.
Bha Armstrong a-nise deiseil airson a bhith na mhinistear, agus chaidh e cho fada 始s gun do dh鈥檉hoillsich e d脿 shearmon. Ge-t脿, an 脿ite a bhith a鈥� cur a-staigh airson a bhith na mhinistear paraiste, dh鈥檉halbh e a Lunnainn. Bha e airson sgoil a chur air d貌igh, anns am biodh e ag oideachadh mic dhaoin-uaisle.
Bha e a鈥� fuireach an toiseach ann an Chelsea. An d猫idh sin, bha e ann an ce脿rnaidhean eile dhen chathair-bhaile. Airson c貌rr is fichead bliadhna, bha e a鈥� ruith an South Lambeth Grammar School. Bha Armstrong gu math soirbheachail mar neach-teagaisg agus maighstir-sgoile. 始S iomadh gille a fhuair oideachadh bhuaithe, agus a chaidh air adhart gu dreuchd cudromach.聽
Fhad 始s a bha Raibeart ann an Lunnainn, chuala e gun robh Comunn G脿idhealach na h-Alba 鈥� The Highland Society of Scotland 鈥� am beachd faclair G脿idhlig a chur ri ch猫ile. Bha iad air tri霉ir sgoilearan fhastadh airson na h-obrach. Uill, bha ar laoch, Raibeart, dhen bheachd gun d猫anadh esan faclair a cheart cho math, agus a cheart cho luath, riutha.
Bha e trang leis an obair l脿itheil aige, agus cha robh cus 霉ine aige airson faclair a chur ri ch猫ile. Ach, a dh鈥檃indeoin sin, rinn e adhartas math. Ge-t脿, nuair a bha e air a dhol cho fada ris an litir 鈥楳鈥�, chaidh togalach an fhoillsicheir a losgadh gu l脿r. B鈥� fheudar do Raibeart an obair aige a th貌iseachadh 脿s 霉r.聽
Bha e gu math d矛cheallach, agus chaidh am faclair aige fhoillseachadh ann an ochd ceud deug, fichead 始s a c貌ig (1825). Agus ciamar a bha dol don tri霉ir sgoilearan aig Comunn G脿idhealach na h-Alba? Obh obh ... bha tr矛 bliadhna eile gu bhith ann mus nochdadh am faclair acasan!
Bha f猫ill air faclair Armstrong, a r猫ir choltais. Bha e gu math m貌r. Bha c貌rr is m矛le duilleag ann. Bha caibideil ann mu ghr脿mar na G脿idhlig. Agus b鈥� e a鈥� chiad fhaclair G脿idhlig a thug s霉il air bunachas fhaclan.
Sgr矛obh an Literary Gazette gum bu ch貌ir don a h-uile c脿nanaiche anns an Roinn E貌rpa lethbhreac fhaighinn, oir bha Armstrong air a sh霉il a thoirt air seachdad c脿nan, agus mar sin gun robh an obair aige airidh air moladh m貌r. Sgr矛obh an Athenaeum gun robh e na b鈥� fhe脿rr na faclair sam bith eile a bhuineadh do na c脿nanan Ceilteach. Agus chaidh Armstrong ainmeachadh mar am Faclairiche G脿idhlig R矛oghail do R矛gh Se貌ras IV dhan robh an leabhar aige air ainmeachadh. Ach cha robh c霉isean buileach r猫idh dha, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachain.
An d猫idh dha ceumnachadh, bha Raibeart na oide aig Archibald Butter 脿 Fas Choille, faisg air Baile Chloichridh. Bha e cho measail air Butter 始s gun do ghabh e ainm an duin-uasail air fh猫in. Bha e aithnichte a-nise mar 鈥楻. A. Armstrong鈥� 鈥� Robert Archibald. Ann an G脿idhlig, ghabh e 鈥楻aibeart Gilleasbuig Armstrong鈥� air fh猫in.
Bha Armstrong a-nise deiseil airson a bhith na mhinistear, agus chaidh e cho fada 始s gun do dh鈥檉hoillsich e d脿 shearmon. Ge-t脿, an 脿ite a bhith a鈥� cur a-staigh airson a bhith na mhinistear paraiste, dh鈥檉halbh e a Lunnainn. Bha e airson sgoil a chur air d貌igh, anns am biodh e ag oideachadh mic dhaoin-uaisle.
Bha e a鈥� fuireach an toiseach ann an Chelsea. An d猫idh sin, bha e ann an ce脿rnaidhean eile dhen chathair-bhaile. Airson c貌rr is fichead bliadhna, bha e a鈥� ruith an South Lambeth Grammar School. Bha Armstrong gu math soirbheachail mar neach-teagaisg agus maighstir-sgoile. 始S iomadh gille a fhuair oideachadh bhuaithe, agus a chaidh air adhart gu dreuchd cudromach.聽
Fhad 始s a bha Raibeart ann an Lunnainn, chuala e gun robh Comunn G脿idhealach na h-Alba 鈥� The Highland Society of Scotland 鈥� am beachd faclair G脿idhlig a chur ri ch猫ile. Bha iad air tri霉ir sgoilearan fhastadh airson na h-obrach. Uill, bha ar laoch, Raibeart, dhen bheachd gun d猫anadh esan faclair a cheart cho math, agus a cheart cho luath, riutha.
Bha e trang leis an obair l脿itheil aige, agus cha robh cus 霉ine aige airson faclair a chur ri ch猫ile. Ach, a dh鈥檃indeoin sin, rinn e adhartas math. Ge-t脿, nuair a bha e air a dhol cho fada ris an litir 鈥楳鈥�, chaidh togalach an fhoillsicheir a losgadh gu l脿r. B鈥� fheudar do Raibeart an obair aige a th貌iseachadh 脿s 霉r.聽
Bha e gu math d矛cheallach, agus chaidh am faclair aige fhoillseachadh ann an ochd ceud deug, fichead 始s a c貌ig (1825). Agus ciamar a bha dol don tri霉ir sgoilearan aig Comunn G脿idhealach na h-Alba? Obh obh ... bha tr矛 bliadhna eile gu bhith ann mus nochdadh am faclair acasan!
Bha f猫ill air faclair Armstrong, a r猫ir choltais. Bha e gu math m貌r. Bha c貌rr is m矛le duilleag ann. Bha caibideil ann mu ghr脿mar na G脿idhlig. Agus b鈥� e a鈥� chiad fhaclair G脿idhlig a thug s霉il air bunachas fhaclan.
Sgr矛obh an Literary Gazette gum bu ch貌ir don a h-uile c脿nanaiche anns an Roinn E貌rpa lethbhreac fhaighinn, oir bha Armstrong air a sh霉il a thoirt air seachdad c脿nan, agus mar sin gun robh an obair aige airidh air moladh m貌r. Sgr矛obh an Athenaeum gun robh e na b鈥� fhe脿rr na faclair sam bith eile a bhuineadh do na c脿nanan Ceilteach. Agus chaidh Armstrong ainmeachadh mar am Faclairiche G脿idhlig R矛oghail do R矛gh Se貌ras IV dhan robh an leabhar aige air ainmeachadh. Ach cha robh c霉isean buileach r猫idh dha, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachain.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Siorrachd Pheairt: Perthshire; Cill R矛mhinn: St Andrews; aithnichte: known, recognised; Lunnainn: London; d矛cheallach: conscientious; obh obh: oh dear; na c脿nanan Ceilteach: the Celtic languages.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: Bha athair ... na mhaighstir-sgoile anns a鈥� Cheannmhor aig ceann an ear Loch Tatha: his father ... was a schoolmaster in Kenmore at the eastern end of Loch Tay; sgoilear air leth de Sheann Ghreugais agus Laidinn: a fine scholar of Ancient Greek and Latin; an d猫idh dha ceumnachadh, bha Raibeart na oide: after graduating, Robert was a tutor; deiseil airson a bhith na mhinistear: ready to be a minister; chaidh e cho fada 始s gun do dh鈥檉hoillsich e d脿 shearmon: he went as far as to publish two sermons; anns am biodh e ag oideachadh mic dhaoin-uaisle: in which he would be instructing the sons of gentlemen; bha e ann an ce脿rnaidhean eile dhen chathair-bhaile: he was in other parts of the city; soirbheachail mar neach-teagaisg agus maighstir-sgoile: successful as a teacher and schoolmaster; chuala e gun robh X am beachd faclair G脿idhlig a chur ri ch猫ile: he heard that X was intending to put together a Gaelic dictionary; bha iad air tri霉ir sgoilearan fhastadh airson na h-obrach: they had hired three scholars for the work; bha ar laoch dhen bheachd gun d猫anadh esan faclair a cheart cho math, agus a cheart cho luath, riutha: our 鈥榟ero鈥� reckoned he could create just as good a dictionary, and just as quick as them; chaidh togalach an fhoillsicheir a losgadh gu l脿r: the publisher鈥檚 building was burned to the ground; bha c貌rr is m矛le duilleag ann: it contained more than a thousand pages; bha X air a sh霉il a thoirt air seachdad c脿nan: X had looked at seventy languages; cha robh c霉isean buileach r猫idh dha: things weren鈥檛 entirely harmonious for him.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: chaidh Armstrong ainmeachadh mar am Faclairiche G脿idhlig R矛oghail do R矛gh Se貌ras IV dhan robh an leabhar aige air ainmeachadh: Armstrong was named as Gaelic Lexicographer Royal to King George IV to whom they book was dedicated. It is rather the tendency for us today to use the term De貌rsa for royal personages, even though George is more commonly Se貌ras. Why, then, did I choose Se貌ras on this occasion? Because Armstrong did! In his dedication, he wrote: 鈥楥HUM A MHORALACHD RIOGHAIL, SE脪RUS IV.鈥�
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: ciamar a bha dol don tri霉ir sgoilearan?: how were the three scholars getting on?
Broadcasts
- Sun 19 Jul 2020 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 22 Jul 2020 23:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
