Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1109

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1109. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 21 Oct 2020 23:00

Clip

Litir 1109: An t-Albannach a dh'fheuch ris a' Bhanrigh a mhurt (2)

P矛os b脿rdachd dhuibh an toiseach an-diugh 鈥� mas e 鈥榖脿rdachd鈥� a chanas sibh rithe! Tha mi cinnteach gum bi fios agaibh c貌 sgr矛obh i.听

God prosper long our noble Queen, And long may she reign,

Maclean, he tried to shoot her, But 鈥榯was all in vain.

For God, he turned the ball aside, Maclean aimed at her head,

And he felt very angry, Because he didn鈥檛 shoot her dead.

Aidh, tha sibh ceart. Chaidh na faclan a sgr矛obhadh le Uilleam MacGonagail 鈥� breabadair 脠ireannach a bha a鈥� fuireach ann an D霉n D猫. Tha cuid a鈥� cumail a-mach gum b鈥� e am b脿rd Beurla a bu mhios鈥� a bh鈥� ann riamh. Duine bochd!

Bha an d脿n seo mu dheidhinn mar a dh鈥檉heuch Ruairidh Eideard MacIlleathain ris a鈥� Bhanrigh Bhictoria a mhurt ann an ochd ceud deug, ochdad 鈥檚a a dh脿 (1882). Seo d脿 rann eile on d脿n, a tha ag innse beachd a鈥� bh脿ird air MacIlleathain, agus a鈥� Bhanrigh:

Maclean must be a madman, Which is obvious to be seen,

Or else he wouldn鈥檛 have tried to shoot, Our most beloved Queen...

Long may she be spared to roam, Among the bonnie Highland floral,

And spend many a happy day, In the palace of Balmoral.

Saoil an do sgr矛obh Uilleam c貌ir sin ann an dh脿-r矛reabh? No an robh cuideigin ri pl貌igh, agus a鈥� cur 脿s a leth gun do sgr矛obh e sin?! Co-dhi霉, f脿gaidh mi sin agaibh fh猫in! Tha mi airson cr矛och a chur air mo chunntas air Ruairidh MacIlleathain.

Bha e fh猫in a鈥� cumail a-mach gun robh e sl脿n na inntinn, agus gun robh e feargach mun t-suidheachadh anns an robh e. Ach bha e air 霉ine a chur seachad ann an taigh-cuthaich mar a bh鈥� aca orra aig an 脿m sin. Agus thuirt e ri a phiuthar gun robh murt air choreigin fa-near dha.听

Bha MacIlleathain gu bhith a鈥� toirt buaidh mh貌r air an lagh ann an Sasainn 鈥檚 a鈥� Chuimrigh. Ged a bha gu le貌r dhen bheachd gun robh e 脿s a rian, chaidh casaid a chur 脿s a leth gun robh e ri 脿rd-cheannairc, a鈥� ciallachadh gun robh iad a鈥� gabhail ris gun robh e sl脿n na inntinn. Ge-t脿, b鈥� e co-dh霉nadh an di霉raidh gun robh e 脿s a鈥� chiall agus gun robh e mar sin neo-chiontach de dh鈥櫭爎d-cheannairc no oidhirp air murt. Mar sin chaidh MacIlleathain a chur do Phr矛osan Broadmoor, far a bheilear a鈥� cumail daoine cunnartach a tha a鈥� fulang le tinneas-inntinn.

Ge-t脿, cha robh a鈥� Bhanrigh toilichte idir. B鈥� e sin an t-ochdamh turas a bha cuideigin air oidhirp a dh猫anamh air a beatha. Bha i dhen bheachd nach robh an riaghaltas ga d矛on mar bu ch貌ir. Chuireadh lagh 霉r tron ph脿rlamaid a dh鈥檃tharraich a鈥� bhinn 鈥� 鈥榥eo-chiontach air sg脿th dith na c猫ille鈥� 鈥� gu 鈥榗iontach ach a鈥� fulang le d矛th na c猫ille鈥�. Cha robh e gu diofar don neach a bha ciontach. Bhiodh e no i air an cumail ann am pr矛osan mar Broadmoor fhad 鈥檚 a bu bhe貌 iad. Ach bha m貌ran dhen mh貌r-shluagh dhen bheachd gun robh e ceart gum biodh cuideigin a rinn oidhirp air murt air fhaighinn ciontach, seach neo-chiontach.

Agus MacIlleathain fh猫in? Chuir e seachad trithead 鈥檚 a naoi bliadhna ann am Broadmoor. Chaochail e an sin ann an naoi ceud deug, fichead 鈥檚 a h-aon (1921).

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Uilleam MacGonagail : William McGonagall; Ruairidh Eideard MacIlleathain: Roderick Edward Maclean; 脿s a rian: insane.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: P矛os b脿rdachd dhuibh: a piece of poetry for you; mas e 鈥榖脿rdachd鈥� a chanas sibh rithe: if you [can] call it poetry; breabadair 脠ireannach a bha a鈥� fuireach ann an D霉n D猫: an Irish weaver who was living in Dundee; tha cuid a鈥� cumail a-mach gum b鈥� e am b脿rd Beurla a bu mhios鈥� a bh鈥� ann riamh: some people reckon he was the worst ever poet in the English language; saoil an do sgr矛obh Uilleam c貌ir sin ann an dh脿-r矛reabh?: do you reckon that good old William really wrote that?; tha mi airson cr矛och a chur air mo chunntas air X: I want to finish my account of X; bha MacIlleathain gu bhith a鈥� toirt buaidh mh貌r air an lagh ann an Sasainn 鈥檚 a鈥� Chuimrigh: Maclean was to have a big effect on the law in England and Wales; chaidh casaid a chur 脿s a leth gun robh e ri 脿rd-cheannairc: he was accused of being involved in high treason; b鈥� e co-dh霉nadh an di霉raidh gun robh e 脿s a鈥� chiall agus gun robh e mar sin neo-chiontach: the decision of the jury was that he was insane and therefore not guilty; far a bheilear a鈥� cumail daoine cunnartach a tha a鈥� fulang le tinneas-inntinn: where dangerous people are kept who are suffering from mental illness; an t-ochdamh turas a bha cuideigin air oidhirp a dh猫anamh air a beatha: the eighth time that somebody had made an attempt on her life; chuireadh lagh 霉r tron ph脿rlamaid a dh鈥檃tharraich a鈥� bhinn: a new law was put through parliament which changed the verdict; neo-chiontach air sg脿th dith na c猫ille: not guilty on the grounds of insanity; ciontach ach a鈥� fulang le d矛th na c猫ille: guilty but insane; fhad 鈥檚 a bu bhe貌 iad: as long as they were alive.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: bha e air 霉ine a chur seachad ann an taigh-cuthaich mar a bh鈥� aca orra aig an 脿m sin: he had spent time in an asylum as they were called at the time. Actually taigh-cuthaich is a more brutal term than 鈥榓sylum鈥�. It means 鈥榟ouse of frenzied madness鈥� and is closer to a term like 鈥榤adhouse鈥�. So, clearly, it is a term that has largely gone out of use, being replaced by phrases like ospadal-inntinn or ospadal leighis-inntinn.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: gun robh murt air choreigin fa-near dha: that it was his intention to commit some murder or other.

Broadcasts

  • Sun 18 Oct 2020 22:30
  • Wed 21 Oct 2020 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast