Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1422
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1422. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Sunday
13:55
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 1118
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1422
Duration: 04:58
Litir 1422: A' Bhanarach agus an Sealgair (3)
Tha mi a鈥� dol a chur cr矛och air an sgeul 脿 Gallaibh 鈥� 鈥楢鈥� Bhanarach agus an Sealgair鈥�. Ann am meadhan na h-oidhche, chuala an Gille Garbh fuaim air taobh a-muigh a bhothain. Dh鈥櫭╥rich e agus chunnaic e na br脿ithrean Calder a鈥� tighinn dl霉th, agus le droch r霉n.
Thog e a bhogha ach chunnaic e gun robh an t-sreang briste. Chaidh e gu far an robh na sreangan eile agus bha iad uile ge脿rrte. Thuig e gun robh M脿nas Gunnach air brath a ghabhail air le bhith a鈥� gearradh nan sreangan le a chorcaig 鈥� sin sgian bheag. Chaidh an Gille Garbh far an robh M脿nas na chadal. Mharbh e e.
Bha fios aige 鈥� gun bhogha 鈥� nach fhaigheadh e a-mach be貌. Dh鈥檉h脿g e beannachd aig a leannan, Miss Calder, agus chaidh e a-mach. Cha do mhair e fada, agus na br脿ithrean Calder a鈥� losgadh saighdean air. Chaidh an Gille Garbh a thiodhlacadh far an do thuit e.
Cha ghabhadh Miss Calder gnothach ri a br脿ithrean bhon latha sin a-mach. Dh鈥檉huirich i anns a鈥� bhothan far an robh i fh猫in agus an Gille Garbh air a bhith cho sona c貌mhla. Ach bha i muladach. Agus bha i 脿s aonais a cuid cruidh. Dh鈥檌omain na gillean a crodh gu l猫ir air ais a Shrath Dh霉n Bheathadh.
Leis mar a thachair, bha Iain B脿n M貌r 脿 Dail a鈥� Mhuilinn 鈥� oide no athair-dalta a鈥� Ghille Ghairbh 鈥� a-nise na n脿mhaid do na Calders. Nuair a chaidh cuid de dh鈥檈ich nan Calders air chall anns a鈥� mhonadh, chaidh ceathrar de na br脿ithrean a-mach a choimhead air an son. Bha iad a鈥� gi霉lan leotha crois-bhoghachan 鈥� buill-airm uabhasach fh猫in cumhachdach.
Fhad 始s a bha iad a鈥� dol seachad air taigh Iain Bh脿in ann an Dail a鈥� Mhuilinn, loisg fear de na br脿ithrean air uinneag. Bha e an d霉il gum biodh Iain B脿n M貌r na shuidhe taobh a-staigh dhith. Ach cha robh 鈥� cha robh e aig an taigh. Nuair a thill e dhachaigh, agus nuair a fhuair e-mach gun robh na Calders air oidhirp a dh猫anamh a mharbhadh, chaidh e fh猫in agus a thri霉ir mhac a-mach air an t貌ir.聽
An d猫idh greis, fhuair Iain a-mach gun robh an ceathrar bhr脿ithrean air an tearbadh o ch猫ile. Bha dithis air a dhol a dh鈥檌onnsaigh Allt nam Breac. Agus bha an dithis eile air a dhol suas Abhainn The貌rsa. Rinn Iain agus a mhic mar an ceudna. Chaidh dithis aca an t貌ir air an dithis ri taobh na h-aibhne. Agus chaidh an dithis eile an d猫idh nan Calders a bh鈥� air a dhol taobh Allt nam Breac. Rinn Iain B脿n M貌r agus a mhic a鈥� ch霉is. Thathar ag r脿dh gun robh dithis de na Calders air an tiodhlacadh aig 脿ite ris an canar Linn nan Cat.
Cha do mhair Miss Calder be貌 fada an d猫idh b脿s a leannain. Rinn i 貌ran 鈥� cumha 鈥� ann an G脿idhlig. Chaidh eadar-theangachadh gu Beurla. 始S e 鈥楳iss Calder鈥檚 Lament鈥� a chanas daoine ris ann am Beurla. Gu m矛 m矛-fhortanach, cha do lorg mi na faclan t霉sail G脿idhlig air a shon. Ma tha sibh fh猫in e貌lach air an 貌ran ann an G脿idhlig bu mhath leam cluinntinn bhuaibh.
Tha am facal corkag airson sgian bheag a鈥� nochdadh anns an 貌ran, a鈥� sealltainn gun robh am facal G脿idhlig corcag air a dhol a-steach don Bheurla ann an Gallaibh.
Thog e a bhogha ach chunnaic e gun robh an t-sreang briste. Chaidh e gu far an robh na sreangan eile agus bha iad uile ge脿rrte. Thuig e gun robh M脿nas Gunnach air brath a ghabhail air le bhith a鈥� gearradh nan sreangan le a chorcaig 鈥� sin sgian bheag. Chaidh an Gille Garbh far an robh M脿nas na chadal. Mharbh e e.
Bha fios aige 鈥� gun bhogha 鈥� nach fhaigheadh e a-mach be貌. Dh鈥檉h脿g e beannachd aig a leannan, Miss Calder, agus chaidh e a-mach. Cha do mhair e fada, agus na br脿ithrean Calder a鈥� losgadh saighdean air. Chaidh an Gille Garbh a thiodhlacadh far an do thuit e.
Cha ghabhadh Miss Calder gnothach ri a br脿ithrean bhon latha sin a-mach. Dh鈥檉huirich i anns a鈥� bhothan far an robh i fh猫in agus an Gille Garbh air a bhith cho sona c貌mhla. Ach bha i muladach. Agus bha i 脿s aonais a cuid cruidh. Dh鈥檌omain na gillean a crodh gu l猫ir air ais a Shrath Dh霉n Bheathadh.
Leis mar a thachair, bha Iain B脿n M貌r 脿 Dail a鈥� Mhuilinn 鈥� oide no athair-dalta a鈥� Ghille Ghairbh 鈥� a-nise na n脿mhaid do na Calders. Nuair a chaidh cuid de dh鈥檈ich nan Calders air chall anns a鈥� mhonadh, chaidh ceathrar de na br脿ithrean a-mach a choimhead air an son. Bha iad a鈥� gi霉lan leotha crois-bhoghachan 鈥� buill-airm uabhasach fh猫in cumhachdach.
Fhad 始s a bha iad a鈥� dol seachad air taigh Iain Bh脿in ann an Dail a鈥� Mhuilinn, loisg fear de na br脿ithrean air uinneag. Bha e an d霉il gum biodh Iain B脿n M貌r na shuidhe taobh a-staigh dhith. Ach cha robh 鈥� cha robh e aig an taigh. Nuair a thill e dhachaigh, agus nuair a fhuair e-mach gun robh na Calders air oidhirp a dh猫anamh a mharbhadh, chaidh e fh猫in agus a thri霉ir mhac a-mach air an t貌ir.聽
An d猫idh greis, fhuair Iain a-mach gun robh an ceathrar bhr脿ithrean air an tearbadh o ch猫ile. Bha dithis air a dhol a dh鈥檌onnsaigh Allt nam Breac. Agus bha an dithis eile air a dhol suas Abhainn The貌rsa. Rinn Iain agus a mhic mar an ceudna. Chaidh dithis aca an t貌ir air an dithis ri taobh na h-aibhne. Agus chaidh an dithis eile an d猫idh nan Calders a bh鈥� air a dhol taobh Allt nam Breac. Rinn Iain B脿n M貌r agus a mhic a鈥� ch霉is. Thathar ag r脿dh gun robh dithis de na Calders air an tiodhlacadh aig 脿ite ris an canar Linn nan Cat.
Cha do mhair Miss Calder be貌 fada an d猫idh b脿s a leannain. Rinn i 貌ran 鈥� cumha 鈥� ann an G脿idhlig. Chaidh eadar-theangachadh gu Beurla. 始S e 鈥楳iss Calder鈥檚 Lament鈥� a chanas daoine ris ann am Beurla. Gu m矛 m矛-fhortanach, cha do lorg mi na faclan t霉sail G脿idhlig air a shon. Ma tha sibh fh猫in e貌lach air an 貌ran ann an G脿idhlig bu mhath leam cluinntinn bhuaibh.
Tha am facal corkag airson sgian bheag a鈥� nochdadh anns an 貌ran, a鈥� sealltainn gun robh am facal G脿idhlig corcag air a dhol a-steach don Bheurla ann an Gallaibh.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Gallaibh: Caithness; banarach: dairy maid; sealgair: hunter; ge脿rrte: cut; M脿nas Gunnach: Magnus Gunn; corcag: small knife; Srath Dh霉n Bheathadh: Dunbeath Strath; Dail a鈥� Mhuilinn: Dalnawillan; oide no athair-dalta: foster-father; n脿mhaid: enemy; crois-bhoghachan: crossbows; Allt nam Breac: Altnabreac; Abhainn The貌rsa: Thurso River; cumha: lament.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: Ann am meadhan na h-oidhche, chuala an Gille Garbh fuaim air taobh a-muigh a bhothain: in the middle of the night, the Gille Garbh heard a sound outside his bothy; chunnaic e na br脿ithrean Calder a鈥� tighinn dl霉th, agus le droch r霉n: he saw the Calder brothers coming close, with evil intent; thog e a bhogha ach chunnaic e gun robh an t-sreang briste: he picked up his bow but he saw that the string was broken; nach fhaigheadh e a-mach be貌: that he wouldn鈥檛 get out alive; cha do mhair e fada: he didn鈥檛 survive long; chaidh X a thiodhlacadh far an do thuit e: X was buried where he fell; cha ghabhadh Y gnothach ri a br脿ithrean bhon latha sin a-mach: Y would have nothing to do with her brothers henceforth; nuair a fhuair e-mach gun robh na Calders air oidhirp a dh猫anamh a mharbhadh: when he found out that the Calders had tried to kill him; chaidh e fh猫in agus a thri霉ir mhac a-mach air an t貌ir: he and his three sons went out in pursuit of them; gun robh an ceathrar bhr脿ithrean air an tearbadh o ch猫ile: that the four brothers had separated from each other; gu m矛 m矛-fhortanach, cha do lorg mi na faclan t霉sail G脿idhlig air a shon: very unfortunately, I haven鈥檛 found the original Gaelic words for it; tha am facal corkag airson sgian bheag a鈥� nochdadh anns an 貌ran: the word corkag for a small knife appears in the song.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: Linn nan Cat: I have interpreted this from an English-language version of the tale which gives 鈥楲别苍苍-狈补-颁补迟, which is a waterfall on the Thurso River, about two miles west of Glutt.鈥� This is perhaps the significant waterfall, recorded on the maps as Eas Gluta 鈥�waterfall of Glutt鈥� which is south-west of Glutt on the Glutt Water [Uisge Gluta?], a tributary of the Thurso River. A short distance beyond this waterfall is Creag nan Cat 鈥�the crag of the wildcats鈥�. Linn nan Cat 鈥�the pool of the cats鈥� might be a pool on the river close by.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Dh鈥檉h脿g e beannachd aig a leannan: he farewelled his sweetheart.
Broadcast
- Sunday 13:55麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
