Main content
Sorry, this episode is not currently available

A letter for Gaelic learners with Roddy MacLean.

Clip

Litir 131: 脪rain Dh貌mhnaill Ailein Dh貌mhnall na Bainich

Aig an 脿m seo an-uiridh, bha na litrichean agam mu dheidhinn m矛osan na bliadhna, agus chleachd mi am facal G脿idhlig as aithne dhomh airson calendar 鈥 鈥渕矛osachan鈥. Tha e st猫idhichte air a鈥 Gh脿idhlig airson month 鈥 m矛os. Ach tha d脿 fhacal eile ann a chluinneas tu cuideachd airson calendar 鈥 caladair agus, seadh, 鈥渃alendar鈥, d矛reach mar a tha e ann am Beurla.

Tha sin nam inntinn an t-seachdain sa, oir bha mi a鈥 leughadh leabhar inntinneach air a bheil 鈥溍抮ain Dh貌mhnaill Ailein Dh貌mhnall na Bainich鈥, a chaidh a dheasachadh leis an Athair Urramach Iain Aonghas D貌mhnallach, a tha na shagart anns a鈥 Ghearastan. Buinidh Mgr Iain Aonghas do dh鈥橴ibhist a Deas, an dearbh eilean dhan do bhuin am b脿rd mun do sgr矛obh e. Mholainn an leabhar dhuibh, oir tha eadar-theangachadh ann do na h-貌rain air fad.

Bha D貌mhnall Ailean Dh貌mhnall na Bainich be貌 eadar na bliadhnaichean naoi deug 鈥檚 a sia agus naoi deug, naochad 鈥檚 a dh脿, agus sgr矛obh e na h-uibhir de dh鈥 貌rain mhatha, nam measg 鈥淕ruagach 脪g an Fhuilt Bh脿in鈥 agus 鈥淢oladh Uibhist鈥. Is tha 貌ran snog sp貌rsail san leabhar air a bheil 鈥溍抮an a鈥 Chalendar鈥 鈥 fear a tha furasta gu le貌r do luchd-ionnsachaidh. Seo mar a tha e a鈥 t貌iseachadh:

H霉 ga r矛; h霉 ga r矛readh;

B鈥 fhe脿rr gun d鈥 chum mi dhachaigh d矛reach,

鈥橲 cha leiginn a leas bhith 鈥檊 innse

Do mhuinntir na t矛r鈥 mar dh鈥櫭╥rich;

鈥橲 h霉 ga r矛; h霉 ga r矛readh.

鈥橲 fhuair mi calendar bho Dh貌mhnall

A chumadh fad na bliadhn鈥 air d貌igh mi:

A h-uile m矛os air sgr矛obhte c貌mhla

鈥橲 p貌caid air bhiodh dhomhsa feumail;

鈥橲 h霉 ga r矛; h霉 ga r矛readh.

Bha an t-霉ghdar, D貌mhnall Ailean, air an rathad dhachaigh le calendar a fhuair e mar phreusant bho fhear air an robh D貌mhnall. Bha c貌ir aige dhol d矛reach dhachaigh leis, ach cha deach, oir thachair e ri fear a鈥 phuist, Nillidh Eairdsidh, taobh a-muigh Oifis a鈥 Phuist. Thuirt Nillidh ris, 鈥渘ach tiugainn thu tacan suas air ch猫ilidh?鈥 Cha b鈥 urrainn do Dh貌mhnall Ailean dhol seachad agus chaidh e a-steach airson cupa t矛.

Ach fhad 鈥檚 a bha e shuas an staidhre, bha na boireannaich ri dibhearsan sh矛os, far an do dh鈥檉h脿g D貌mhnall Ailean a chalendar. Co-dhi霉, nuair a chaidh e s矛os an staidhre as d猫idh dha cupa t矛 a ghabhail, bha an calendar d矛reach far an do dh鈥檉h脿g e e, agus cha robh coltas ann gu robh e eadar-dhealaichte ann an d貌igh sam bith. Ach bha. Seo na rannan mu dheireadh san 貌ran, agus an t-霉ghdar a鈥 toirt a鈥 chalendar gu bhean:

R脿inig mis鈥 an taigh gu druaipleach

Is sh矛n mi Cheit e airson fhuasgladh,

鈥橲 b鈥 fhe脿rr leam fh矛n gu robh mi 鈥檔 uair sin

Nam che貌 uain鈥 air feadh nan speuran;

鈥橲 h霉 ga r矛; h霉 ga r矛readh.

Dhragh i p矛os de ph脿ipear cruaidh 脿s,

Dh鈥檉haighneachd i dhomh, 鈥淎n croch mi suas e?鈥

鈥橲 tha is鈥 a鈥 fanaid orm bhon uair sin

鈥橲 bu mhis鈥 a鈥 chulaidh-thruais ga h-猫isteachd!鈥

鈥橲 h霉 ga r矛; h霉 ga r矛readh.

Tuigidh sibh gun deach car a thoirt 脿s leis na boireannaich ann an taigh Nillidh Eairdsidh 鈥 gun tug iad an calendar a-mach 脿s a鈥 ch猫is is gun do chuir iad p矛os p脿ipeir cruaidh innte na 脿ite.

Bha comas aig D貌mhnall Ailean g脿ire a dh猫anamh air fh猫in 鈥 rud a tha math ann am b脿rd sam bith. Agus bha e na bh脿rd air leth. Bha e dhen bheachd nach robh 鈥渄e dh鈥檉hoghlam air an t-saoghal a dh猫anadh duine na bh脿rd鈥 agus gur e comas a bh鈥 ann a bhuineadh do n脿dar an duine fh猫in. Bha an comas sin aigesan ann am pailteas.

Faclan na seachdaine

Faclan na seachdaine: clach-mheallain, clachan-meallain: hailstone, hailstones; guineach, piantail: stinging and painful; buill-ghoilf: golf balls; itealain: aircraft (pl.); am Bl脿r Dubh: Muir of Ord; b脿thach: byre; baile-fearainn: farm, country township; luchd-leughaidh: readers; criostalan daoimeanach: diamond-shaped crystals; turtair: turtle; lachan re貌ite: frozen ducks; an D霉bhlachd: December

Abairtean na seachdaine

there have not already been showers of them; chan ionann e ann an 脿iteachan eile: it鈥檚 not the same in other places; anns an ath-shr脿id nach robh cron sam bith air a dh猫anamh: in the next street that no damage at all was done; gun cuala sibh fh猫in naidheachdan annasach: that you (have) heard yourselves strange anecdotes; mu chnapan m貌ra deighe a鈥 tuiteam 脿s an adhar: about large lumps of ice falling from the sky; nach t脿inig e 脿s an adhar buileach gun rabhadh: that it did not come from the sky entirely without warning; chualas brag m貌r t脿irneanaich anns na speuran: a loud thunderclap was heard in the heavens; frasan 猫isg is frasan losgann: showers of fish and showers of frogs; tha iad sin cumanta gu le貌r: they are common enough; chan eil c脿il as 霉r ann mun deidhinn: there is nothing new about them; agus iad air an cuairteachadh le deigh: surrounded by ice; am broinn deighe: inside (a lump of) ice; bha iad deiseil airson d矛nnear na Nollaig, ged a bha na h-itean fhathast orra: they were ready for Christmas dinner, although they still had feathers on them.

Gn脿ths-cainnt na seachdaine

Gn脿ths-cainnt na seachdaine: Bha an comas sin aigesan ann am pailteas: he had that capability in abundance. Pailteas means 鈥減lenty, abundance, sufficiency鈥. Tha pailteas G脿idhlig aige: he has plenty of Gaelic (ie he speaks it well).

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast