Main content
Sorry, this episode is not currently available

A letter for Gaelic learners with Roddy MacLean.

Clip

Litir 24: Sg脿ilean

Anns an litir o chionn m矛os bha mi ag innse dhuibh mu bhoireannach 脿 Astr脿ilia is aithne dhomh a thug sg脿ilean, neo sgail-uisge, leatha don Eilean Sgitheanach. Cha do mhair e sl脿n ach d脿 latha mus deach a bhriseadh ann an stoirm. Agus bheirinn comhairle do dhuine sam bith a tha a鈥 tighinn don Gh脿idhealtachd bho dh霉thaich eile gun a bhith a鈥 toirt sg脿ilean leis. C貌ta gu cinnteach, ach chan eil sg脿ilean gu m貌ran feum nuair a tha a鈥 ghaoth l脿idir mar a bhios i gu tric air Gh脿idhealtachd.

Ach tha sg脿ileanan gu m貌ran feum ann an d霉thchannan eile far am bi t貌rr uisge ann ach far nach bi cus gaoith鈥 ann aig an aon 脿m. Ann an ceann a deas is taobh sear 脌isia, mar eisimpleir, bidh m貌ran gan cleachdadh gu h-脿raidh anns an r脿ith fhliuch, neo monsoon mar a chanas iad. Ch矛thear manaich Bhudastach ann an Thailand ann an earradh cr貌ch neo orains, a鈥 coiseachd na sr脿id, is chan eil c脿il aca nan l脿mhan ach sg脿ilean snasail dubh.

Agus anns na beanntan gu tuath air na h-Innseachan, far a bheil daoine, anns an fharsaingeachd, gu math bochd, 鈥檚 ann tric a ch矛thear bodach a鈥 coiseachd tro bhealach 脿rd, eadar craobhan rhododendron, gun bhr貌gan air a chasan is le gl猫 bheag a dh鈥檃odach air. Ach bidh e a鈥 toirt sg脿ilean leis fo achlais mar a bhios muinntir nan oifisean m貌ra ann an Lunnainn gach madainn is feasgar.

Mar a shaoileadh sibh, 鈥檚 ann airson an cumail fh猫in tioram a tha a鈥 mh貌r-chuid a鈥 gi霉lain sg脿ilean leotha. Ach gu deas air na beanntan anns na sg矛rean teth is fliuch gu h-脿raidh ann an taobh sear nan Innseachan faisg air B脿gh Bheang脿il, tha adhbhar a bharrachd ann. Cha do smaoinich mi air a seo gus an cuala mi c貌mhradh air an r猫idio turas le boireannach 脿 baile faisg air Calcutta.

Bha am fear-naidheachd a bha a鈥 deanamh an agallaimh air mothachadh do rud annasach fhad 鈥檚 a bha e anns an sg矛re sin. Bhiodh m貌ran de mhuinntir an 脿ite a鈥 coiseachd timcheall le sg脿ileanan. Agus bhiodh na sg脿ileanan suas fosgailte, os an cionn. Ach 鈥檚 e an rud a chuir iongnadh air 鈥 nach robh an t-uisge ann aig an 脿m! Bha e tioram ach, a dh鈥檃indeoin sin, bha na sg脿ileanan suas.

鈥淐arson a tha sin?鈥 dh鈥檉haighnich e dheth fh猫in, agus 鈥檚 e sin a鈥 cheist a chuir e air a鈥 bhoireannach air an r猫idio.

鈥淯ill, nach eil e follaiseach?鈥 fhreagair am boireannach, 鈥渢ha airson ar d矛on.鈥

鈥淎ch cha robh an t-uisge ann,鈥 thuirt am fear eile, 鈥渘eo a鈥 ghrian na bu mhotha.鈥 (leis gu robh e sg貌thach)

鈥淥,鈥 ars鈥 am boireannach, 鈥渃han e uisge neo grian a tha a鈥 cur dragh oirnn.鈥

鈥淯ill,鈥 thuirt am fear-naidheachd, 鈥渄猫 tha a鈥 cur dragh oirbh ma th脿?鈥

鈥淭ha,鈥 ars鈥 ise, 鈥渘athraichean.鈥

Aig an 脿m seo dhen bhliadhna, tha e coltach, bidh na nathraichean puinnseanta, ris an canar cobras, a鈥 leum a-mach 脿s na craobhan air daoine a tha a鈥 coiseachd fodhpa. Ach ma tha sg脿ilean os do chionn, chan fhaigh an nathair a fiaclan annad agus tha deagh chothrom agad faighinn air falbh. Ma 鈥檚 breug bhuam e, is breug thugam e!

O chionn greis gheall mi dhuibh gun toirinn t貌imhseachan dhuibh bho 脿m gu 脿m. Agus airson cr矛och a chur air an litir an t-seachdain-sa, ged nach eil ceangal aige do nathraichean neo sg脿ileanan, seo fear eile.

Is mi mi-fh矛n,

Is mi gach duine

Ach sgr矛ob mo dhruim

鈥檚 cha mhi duin鈥 idir.

Seo e a-rithist:

Is mi mi-fh矛n,

Is mi gach duine

Ach sgr矛ob mo dhruim

鈥檚 cha mhi duin鈥 idir.

Uill, faodaidh sibh smaoineachadh air agus innsibh mi dhuibh de th鈥檃nn an ath sheachdainn.

Faclan na seachdaine

sg脿ilean, sgail-uisge: umbrella; mar eisimpleir: forexample; r脿ith: season; snasail: neat, elegant: bealach: mountain pass; foachlais: under his arm; B脿gh Bheang脿il: the Bay of Bengal; adhbhar: reason;iongnadh: surprise; follaiseach: obvious; nathair, nathraichean: snake, snakes;puinnseanta (or puinnseanach): poisonous; fodhpa: below them; a fiaclan: herteeth (nathair is feminine).

Abairtean na seachdaine

o chionn m矛os: a month ago; boireannach 鈥 isaithne dhomh: a woman I know; cha do mhair e sl脿n ach d脿 latha: it onlyremained intact for two days; gun a bhith a鈥 toirt sg脿ilean leis: not to bring anumbrella with him; gu m貌ran feum: of much use; bidh m貌ran gan cleachdadh:many (people) use them; ch矛thear manaich Bhudastach 鈥 ann an earradh cr貌chneo orains: Buddhist monks are seen in saffron or orange robes; gu tuath air nah-Innseachan: to the north of India; gu deas air na beanntan: to the south of themountains; gus an cuala mi: until I heard; bha am fear-naidheachd a bha a鈥檇eanamah an agallaimh air mothachadh do rud annasach: the journalist who wasdoing the interview had noticed something unusual; a鈥 coiseachd timcheall:walking around; a dh鈥檃indeoin sin: despite that; airson ar d矛on: to protect us;neo a鈥 ghrian na bu mhotha: or the sun either; tha deagh chothrom agad faighinnair falbh: you have a good opportunity to get away; gheall mi dhuibh gun toirinnt貌imhseachan dhuibh: I promised I would give you a riddle; airson cr矛och a churair: to finish.

Puing ghr脿mair na seachdaine

Is mi mi-fh矛n, is mi gach duine, ach sgr矛ob modhruim 鈥檚 cha mhi duin鈥 idir. Literally this means 鈥淚 am myself, I am eachperson, but scratch my back and I鈥檓 nobody.鈥 The negative form of theAssertive Verb 鈥 cha mhi (I am not, the opposite to 鈥渋s mi鈥) is sometimesconfused by learners with the future of the Verb to Be (cha bhi). It is most oftenused in response to the question 鈥渁n tu?鈥 or in the emphatic form 鈥渁n tusa鈥(are you?). Gabh mo lethsgeul, an tusa Iain Mac a鈥 Ghobhainn? (excuse me areyou John Smith?). Cha mhi, is mis鈥 a bhrathair, Alasdair (no, I am his brother,Alasdair). A Dh貌mhnaill, an tusa a bhios a鈥 deanamh na lite an-diugh?(Donald, is it yourself that is making the porridge today?). Cha mhi, chan eilmi math air (no I am no good at it).

Gn脿ths-cainnt na seachdaine

Ma 鈥檚 breug bhuam e, is breug thugam e: lit. ifit is a lie from me, it is a lie to me ie. I am only relating what I have heard andcannot affirm its veracity! This is a commonly used expression in Gaelic, andsometimes in conversation only the first part is used (ma 鈥檚 breug bhuam e鈥),the rest being understood.

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast