Â鶹Éç

A' beachdachadh air ìomhaighean na bàrdachd

As a' bhàrdachd molaidh bha bàrd Thighearna Chola a' cleachdadh nan t-seann ìomhaighean a tha nochdadh uair is uair as a' bhàrdachd molaidh, agus na h-ìomhaighean a chaidh mìneachadh dhuinn ann an dòigh cho snasail le Iain MacAonghais as an aiste a sgrìobh e air còd na bàrdachd, no The Panegyric Code in Scottish Gaelic Poetry, agus tha na h-ìomhaighean sin aig teis meadhan na bàrdachd a rinn e dhan Tighearna, Tighearna Chola.

Ach sin a tha inntinneach mun a' bhàrdachd, an dòigh a bha e cleachdadh diofar ìomhaighean as a' chòd a bha sin, agus an rud a tha as inntinniche mun chòd, 's e mar a tha na bàird a' cleachdadh agus cur prìomhachas air diofar feartan, agus tha mi smaointinn às dèidh dhut a' bhàrdachd molaidh a leughadh gu dlùth, tha e cuir prìomhachas air na feartan as a' chòd a tha brosnachadh nan ceann-cinnidh a bhith dìleas dhan t-sluagh.

Bha e gu math draghail mun oighre a bh' aig Tighearna Chola. A rèir gach fianais a th' againne, bha Tighearna Chola fhèin, an còigeamh Tighearna Chola, Alasdair, am fear-taic aige dìleas an dà chuid dhan chultar - bha pìobaire aige, bha bàrd aige - ach cuideachd, chan eil an t-uamhas fianais gun robh e ag àrdachadh a' mhàl ann an Cola agus as na sgìrean eile far an robh talamh aige.

Aig a cheart àm bha bàrd Thighearna Chola a' faicinn gu robh a' mhòr-chuid do thighearnan air na h-oighreachdan mun cuairt, gu robh iad a' cur an sàs poileasaidhean na bu chruaidhe, agus stèidhichte air prionnsabalan na bu mhalairtiche.. Cuideachd, thug e fa-near gu robh cuid dha na tighearnan a' tuiteam ann am fiachan air sgàth 's gun robh iad feuchainn ri dòigh-beatha a chumail a' dol nach robh iad comasach a ghiùlan leis cho beag de dh'airgead a bha 'ad comasach air togail às na coimhearsnachdan aca.

Agus nuair a bha e a-mach air an oighre, bha e toirt rabhadh, tha mi smaointinn, as a' bhàrdachd agus a' cleachdadh nan ìomhaighean bhon chòd mu cho cudromach 's a bha e a bhith bàidheil dhan t-sluagh, agus dha na daoine a bha fuireach air na h-oighreachdan, agus mar sin 's e an dòigh a bha e làimhseachadh ìomhaighean a bha gu math cumanta an rud as cudromaiche.

Far a bheil seo a' fàs nas inntinniche 's ann as a' bhàrdachd molaidh do chuspairean eile, do shagartan, do phearsachan eaglais, do mhinistearan, do shaighdearan agus do dhaoine eile. Bha e fhèin coltach ri iomadh bàrd eile, cho chleachdte ris na seann ìomhaighean. Bha aca ris na h-ìomhaighean sin a chleachdadh ann an dòigh ùr air cuspairean ùra, agus bha sin a cheart cho fìor as a' bhàrdachd spioradail aige. Bha e cleachdadh cuid dhe na seann ìomhaighean ach air adhbharan gu buileach eadar-dhealaichte, cur an cèill agus a' moladh cuspairean gu buileach eadar-dhealaichte. Agus as an t-seagh sin, tha mi smaointinn gur e bàrdachd car inntinneach leis mar a bha iad a' cleachdadh briathrachas agus ìomhaighean a bha cuimseach cumanta ach ann an suidheachadh gu buileach ùr, agus tha sin gu math inntinneach cuideachd.

Bha e cleachdadh cuideachd ìomhaighean, chan e ìomhaighean ùra, ach bhiodh e a' cleachdadh a-rithist eisimpleirean ann an cuid de bhàrdachd, rinn e pìos bàrdachd air pàipear-naidheachd. Tràth san 19mh linn, thòisich pàipearan-naidheachd agus irisean as a' Ghàidhlig, rud ùr aig an àm a bha siud, agus an àite a bhith moladh ceann-cinnidh bha e moladh paipear-naidheachd, ach bhiodh e cleachdadh cuid dhe na seann ìomhaighean gus moladh a dhèanamh air pàipear-naidheachd, agus a-rithist tha sin a' sealltainn cho sùbailte sa tha na seann ìomhaighean agus cuideachd, tha e sealltainn mar a bha na bàird a' strì ris na seann ìomhaighean ann an dòigh. Bha 'ad air an cuingealachadh leis na seann ìomhaighean, na h-ìomhaighean as a' chòd molaidh, agus air sàillibh sin, bha aca ris a' bhriathrachas, ri briathrachas agus ìomhaighean ris gun robh iad gu math cleachdte a chleachdadh ann an dòigh buileach eadar-dhealaichte.