Main content

14/01/2013

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain.
This week's short letter for learners is introduced by Ruaraidh MacLean.

3 minutes

Last on

Mon 14 Jan 2013 19:00

Clip

An Litir Bheag 401

Ri taobh rathad m貌r an A9 aig Druim Uachdair, tha beinn mh貌r ann. 鈥橲 e An Torc an t-ainm a tha oirre. Ann am Beurla, The Boar of Badenoch. Tha feadhainn a鈥� smaoineachadh gu bheil i coltach ri druim tuirc.

听听听听听听听聽聽聽聽 Gu deas air an Torc, tha beinn eile, The Sow of Atholl. Tha seann ainm G脿idhlig oirre cuideachd 鈥� Meall an Dobharchain. Tha mi a鈥� d猫anamh dheth gu bheil sin a鈥� ciallachadh meall na cr矛che no the hill of the boundary. Tha a鈥� chr矛och eadar Athall is B脿ideanach eadar Meall an Dobharchain agus an Torc.

听听听听听听听聽聽聽聽 Carson a tha an torc ann an ainmean-脿ite ann an Alba? Uill, bha iad uaireigin be貌 an seo. Cuideachd, tha cumadh air cuid de bheanntan a tha coltach ri cumadh tuirc. Ach tha adhbhar eile ann cuideachd. Beul-aithris. Tha st貌iridhean ann an grunn 脿iteachan mu dheidhinn torc-nimhe. 鈥橲 e am fear as ainmeile dhiubh Diarmad agus Gr脿inne.

听听听听听听听聽聽聽聽 Tha Loch an Tuirc agus C脿rn Loch an Tuirc ann an Ros an Ear, deas air Beinn Uais. Rin taobh tha Beinn a鈥� Ghuilbein. Far a bheil guilbein no gulbain no a leithid air beinn, gu tric tha Diarmad agus Gr脿inne co-cheangailte ris. Anns an sgeulachd sin, tha Diarmad a鈥� marbhadh torc-nimhe. Ach tha an torc-nimhe ag adhbharachadh b脿s Dhiarmaid cuideachd.

听听听听听听听聽聽聽聽 Tha C脿rn an Tuirc eadar Gleann S矛th agus Br脿igh Mh脿rr. Faisg air l脿imh tha Beinn Ghulbain. 鈥橲 e sin an t-脿ite as ainmeile ann an Alba airson st貌iridh Dhiarmaid agus Gr脿inne. 鈥橲 ann air Beinn Ghulbain a chaidh an torc, agus Diarmad, a mharbhadh.

听听听听听听听聽聽聽聽 Faisg air Loch an Lagain, deas air Creag M猫agaidh, tha cnoc ann air a bheil T貌rr a鈥� Ghuilbinn. Faisg air, tha Lochan an Tuirc. Tha mi an d霉il gun robh muinntir an 脿ite sin ag innse an st貌iridh cuideachd.

听听听听听听听聽聽聽聽 An e sin e do bheathaichean a bha uaireigin ann an Alba agus a chaidh 脿 bith? Uill, chan e buileach. An-ath-sheachdain, anns an Litir mu dheireadh air a鈥� chuspair seo, bheir sinn s霉il air d脿 chreutair eile. Bidh sibh e貌lach gu le貌r air an d脿rna fear dhiubh. Ach am fear eile? Chanainn gun cuir sin iongnadh oirbh. Chun na h-ath-sheachdain, beannachd leibh.

The Little Letter 401

Beside the A9 at Drumochter, there is a big mountain. It鈥檚 name is An Torc. In English The Boar of Badenoch. Some people think it鈥檚 like a boar鈥檚 back.

听听听听听听听 South of An Torc, there is another mountain, The Sow of Atholl. It also bears an old Gaelic name 鈥� Meall an Dobharchain. I reckon that means the hill of the boundary. The boundary between Atholl and Badenoch runs between Meall an Dobharchain and An Torc.

听听听听听听听 Why is the wild boar in place names in Scotland? Well, they once lived here. Also, some mountains have a shape reminiscent of a boar鈥檚 shape. But there is also another reason. Oral tradition. There are stories in a few places about a wild boar. The most fam-ous one is Diarmad and Gr脿inne.

听听听听听听听 Loch an Tuirc and C脿rn Loch an Tuirc are in Easter Ross, south of Ben Wyvis. Beside them there is Beinn a鈥� Ghuilbein. Where a ben carries the descriptor guilbein or gulbain or the like, Diarmad and Gr脿inne is often connected to it. In that story, Diarmad kills a wild boar. But the wild boar also causes Diarmad鈥檚 death.

听听听听听听听 C脿rn an Tuirc is between Glenshee and the Braes of Mar. Nearby is Ben Gulabin. That is the most famous place in Scotland for the story of Diarmad and Gr脿inne. It鈥檚 on Ben Gulabin that the wild boar and Diarmad were killed.

听听听听听听听 Near Loch Laggan, south of Creag Meagaidh, there is a hill called T貌rr a鈥� Ghuilbinn. Close to it there is Lochan an Tuirc. I imagaine that the people of that place were telling the story as well.

聽 聽聽聽聽聽聽Is that it for animals that were once in Scotland and became extinct? Well, not entirely. Next week, in the final Litir on this subject, we鈥檒l look at two other creatures. You鈥檒l be familiar enough with the first one. But the other? I鈥檇 say that will surprise you. Till next week, cheerio.

Broadcast

  • Mon 14 Jan 2013 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast