Main content

04/05/2015

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain agus e a' bruidhinn air an teine m貌r, no an teine biorrach. Gheibh sinn a-mach d猫 th'ann. The week's letter for learners.

4 minutes

Last on

Mon 4 May 2015 19:00

Clip

An Litir Bheag 521

O chionn ghoirid, bha mi a鈥� leughadh seann ph脿ipear. Bha e leis an Urramach Iain MacRuairidh nach maireann. Chaidh a l矛bhrigeadh do Chomunn G脿idhlig Inbhir Nis ann an ochd ceud deug, naochad 鈥檚 a ceithir (1894).

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Bha Mgr MacRuairidh a鈥� toirt 貌raid mu dheidhinn rud n脿darrach. Uill, n脿darrach no os-n脿darrach, chan eil mi cinnteach. Ann an Uibhist, canaidh daoine 鈥楢n Teine M貌r鈥� ris. Anns an Eilean Sgitheanach, 鈥檚 e 鈥楢n Teine Biorach鈥� a chanar ris. Agus tha ainmean eile air a bharrachd 鈥� sionnachan, teine sionnachain, coinneal bianain, srada bianain, spiorad lodain agus teine dreallsach. Abair sreath de dh鈥檃inmean airson rud a tha cuid a鈥� cumail a-mach nach eil ann ach sa mhac-meanmna!

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Ann am Beurla, canaidh daoine 飞颈濒濒-辞鈥�-迟丑别-飞颈蝉辫 ris. No jack o鈥� lantern. 鈥橲 e solas lag a tha ann. Tha an solas car coltach ri teine. Bidh daoine, no bha daoine ga fhaicinn a-mh脿in air oidhche dhorch. Gu tric bha sin os cionn bhoglaichean.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha cuid ag r脿dh gur e as coireach gasaichean mar meatan. Tha na gasaichean air an d猫anamh anns na boglaichean. Tha iad so-loisgeach. Ma tha lasair de she貌rsa sam bith ann, bidh an gas a鈥� losgadh. Agus bidh n脿dar de theine ann an uair sin.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Agus 鈥檚 d貌cha gur e sin as coireach gun robh daoine ga fhaicinn anns an t-seann aimsir. Nuair a bha iad a-muigh air an oidhche, bha lasairean aca mar sholas 鈥� coinneal no l貌chran. No uaireannan bha leus no coinneal-ghiuthais aca. Bha na lasairean ag adhbharachadh gun robh na gasaichean so-loisgeach a鈥� losgadh. Agus bha na daoine a鈥� faicinn an teine mh貌ir oir bha na solais aca cho lag. Ach an-diugh tha tordsaichean dealain cumhachdach againn. Mar sin, cha bhi na gasaichean a鈥� losgadh. Agus leis an t-solas l脿idir, chan fhaic sinn an teine m貌r co-dhi霉.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Sin gu le貌r dhen t-saidheans. A-nise am beul-aithris. 鈥橲 aithne dhomh d脿 sgeulachd a tha a鈥� m矛neachadh mar a th脿inig an teine m貌r gu bith. Bha t猫 dhiubh aithnichte ann an diofar 脿iteachan, leithid Ge脿rrloch. Bha i air a h-aithris ann an 脠irinn cuideachd. Tha an t猫ile 脿 Uibhist. N矛 mi aithris air an t猫 sin an-ath-sheachdain.

The Little Letter 521

Recently, I was reading an old paper. It was by the late Rev. John MacRury. It was delivered to the Gaelic Society of Inverness in 1894.

聽聽聽聽聽聽聽 Mr MacRury was giving a lecture about a natural phenomenon. Well, natural or supernatural, I鈥檓 not sure. In Uist it鈥檚 called An Teine M貌r. On Skye, it鈥檚 called An Teine Biorach. And there are other names for it as well聽 - sionnachan, teine sionnachain, coinneal bianain, srada bianain, spiorad lodain and teine dreallsach. 聽What a series of names for a thing that some people consider only to exist in the imagination!

聽聽聽聽聽聽聽 In English people call it 鈥樂删北舯�-辞鈥�-迟丑别-飞颈蝉辫鈥�. Or jack o鈥� lantern.聽 It鈥檚 a weak light. The light is a bit like fire. People see it, or saw it, only on a dark night. Often, that was above bogs.

聽聽聽聽聽聽聽 Some folk say it鈥檚 gases like methane that are responsible. The gases are made in the bogs. They are inflammable. If there is any type of flame present, the gas will burn. And then there will be a sort of fire.

聽聽聽聽聽聽聽 And perhaps that鈥檚 the reason that people were seeing it in olden times. When they were out at night, they had flames for illumination 鈥� a candle or lantern. Sometimes they had a torch or pine candle. The flames were causing the inflammable gases to ignite. And the people were seeing the 飞颈濒濒-辞鈥�-迟丑别-飞颈蝉辫 because their lights were so weak. But today we have powerful electric torches. So the gases don鈥檛 ignite. And with the powerful light, we don鈥檛 see the 飞颈濒濒-辞鈥�-迟丑别-飞颈蝉辫 anyway.

聽聽 聽聽聽聽聽That鈥檚 enough of the science. Now the oral tradition. I know two stories that explain how the 飞颈濒濒-辞鈥�-迟丑别-飞颈蝉辫 came into being. One was known in several places, such as Gairloch. It was also told in Ireland. The other one is from Uist. I鈥檒l tell you that one next week.

Broadcast

  • Mon 4 May 2015 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast