04/10/2015
Tha Ruairidh MacIllEathain a' bruidhinn air am facal 'rathad' agus an iomadh d貌igh anns am bi sinn ga chleachdadh. Another story from Ruairidh.
Last on
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 542
Clip
-
Litir do Luchd Ionnsachaidh 846
Duration: 05:00
Litir 836: Am facal 鈥楻athad鈥�
Tha am facal rathad inntinneach. Tha am faclair Teach Yourself Gaelic a鈥� toirt dhuinn na leanas mar chiall air an fhacal: road, route, way. Tha MacBheathain, anns an Etymological Dictionary of the Gaelic Language ag r脿dh gun t脿inig am facal bhon Bheurla Mheadhanaich roade 鈥� le 鈥榚鈥� aig an deireadh 鈥� a鈥� ciallachadh 鈥榬辞补诲鈥�. 鈥橲 d貌cha gur e as coireach gun tugadh a-steach facal-iasaid bhon Bheurla gun deach rathaidean a leasachadh ann an d霉thaich na Beurla mus deach an leasachadh ann an 骋补谤产丑-肠丑谤矛辞肠丑补苍 na h-Alba.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha 鈥榬athad m貌r鈥� a鈥� ciallachadh main road, trunk road, highway. Aig aon 脿m bhiodh na G脿idheil a鈥� gabhail 鈥榬athad m貌r an r矛gh鈥� air na rathaidean as motha eadar sg矛rean. A bharrachd air sin, 鈥檚 e 鈥榬athad-iarainn鈥� a bhathar a鈥� gabhail air railway line, ged as e 鈥榣oidhne-r猫ile鈥� a chanas daoine mar as trice an-diugh.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha 鈥榬athad鈥� air a chleachdadh ann an grunn ghn脿thasan-cainnt, gun a bhith a鈥� ciallachadh road. Mar eisimpleir, canaidh sinn a-mach 脿s mo rathad no teich 脿s mo rathad airson get out of my way. Ma tha cuideigin air b脿s fhaighinn, dh鈥檉haodamaid a r脿dh, 鈥�Chaidh e 脿s an rathad鈥�. Air an l脿imh eile, ma chanas sinn 鈥楥han eil e 脿s an rathad鈥�, tha e a鈥� ciallachadh it鈥檚 not too bad.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Leis gu bheil rathad a鈥� ciallachadh route, way, a bharrachd air road, bidh sinn ga chleachdadh ann an G脿idhlig ann an d貌igh eadar-dhealaichte bho road ann am Beurla. Anns an t-seann aimsir, ge-t脿, bhiodh daoine ag eadar-theangachadh rathad gu road nam biodh iad a鈥� bruidhinn ri luchd na Beurla.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Nam biodh iad, can, air ceum-coiseachd eadar d脿 bhaile bheag air a鈥� Gh脿idhealtachd, bhiodh iad a鈥� gabhail 鈥榬athad鈥� air. B鈥� e an L脿irig Dhr霉, mar eisimpleir, an 鈥榬athad鈥� eadar Rat Mhurchais ann an Srath Sp猫 agus M脿rr. 鈥橲 e rathad-dr貌bhaidh a bh鈥� ann, a bharrachd air a bhith na phr矛omh rathad coiseachd tron Mhonadh Ruadh. Eadhon an-diugh, cha chleachdadh tu am facal road ann am Beurla co-cheangailte ris an L脿irig Dhr霉. Walking track no walkers鈥� route 鈥檚 d貌cha. Ach chan e road.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Carson a tha mi a鈥� beachdachadh air road agus rathad? Uill, bha mi a鈥� leughadh mu dheidhinn turas a rinn an Caiptean Edmund Burt air a鈥� Gh脿idhealtachd anns an ochdamh linn deug. Bha Burt na mhaor don t-Seanalair Wade a thog m貌ran rathaidean air a鈥� Gh脿idhealtachd. Rathaidean ceart. Agus sgr矛obh Burt rudan inntinneach mun Gh脿idhealtachd.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Dh鈥檉halbh e air chuairt le eich 鈥� fear-paca agus fear a bha e fh猫in a鈥� marcachd. 鈥橲 iomadh rud a bha a鈥� cur dragh air mu a thuras. Cha robh m貌ran 脿iteachan far am faigheadh e biadh. Bha aige ri a dhol tro bhoglaichean, agus bha na h-eich Shasannach aige ro throm. Chaidh iad an s脿s gu domhainn anns na boglaichean. Cha robh c霉isean cho dona, ge-t脿, do na gearrain Gh脿idhealach. Agus bha e duilich do Bhurt a rathad fh猫in 鈥� agus sin agaibh am facal a-rithist 鈥� a dh猫anamh tro na boglaichean anns na b貌tannan m貌r鈥� aige.
聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Ach an rud a bu mhotha a chuir dragh air 鈥� b鈥� e sin gun robh a luchd-i霉il a鈥� gabhail road air na frith-rathaidean air an robh iad a鈥� coiseachd. Bha iad ag eadar-theangachadh 鈥榬athad鈥� gu road. Agus do dh鈥橢dmund Burt, chan e roads a bh鈥� annta! Dh鈥檉heumte feitheamh ris an t-Seanalair Wade gus am biodh a leithid ann air a鈥� Gh脿idhealtachd!
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: MacBheathain: MacBain; L脿irig Dhr霉: Lairig Ghru; Rat Mhurchais: Rothiemurchus; Srath Sp猫: Strathspey; rathaidean ceart: proper roads.听
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: gun t脿inig am facal bhon Bheurla Mheadhanaich: that the word came from Middle English; 鈥檚 d貌cha gur e as coireach gun tugadh a-steach facal-iasaid bhon Bheurla: perhaps the reason that a loanword was taken from English; bidh sinn ga chleachdadh ann an d貌igh eadar-dhealaichte: we use it in a different way; anns an t-seann aimsir: in olden times; nam biodh iad, can, air ceum-coiseachd eadar d脿 bhaile bheag: if they were, say, on a walking track between two small settlements; 鈥檚 e rathad-dr貌bhaidh a bh鈥� ann: it was a droving route; a bharrachd air a bhith na phr矛omh rathad coiseachd tron Mhonadh Ruadh: in addition to being a main walking route through the Cairngorms; bha Burt na mhaor don t-Seanalair Wade: Burt was an agent for General Wade; dh鈥檉halbh e air chuairt le eich 鈥� fear-paca agus fear a bha e fh猫in a鈥� marcachd: he went on a journey with horses 鈥� a packhorse and one he was riding himself; 鈥檚 iomadh rud a bha a鈥� cur dragh air mu a thuras: many things annoyed him about his journey; far am faigheadh e biadh: where he could get food; bha na h-eich Shasannach aige ro throm: his English horses were too heavy; chaidh iad an s脿s anns na boglaichean: they got stuck in the bogs; na gearrain Gh脿idhealach: the Highland ponies [of his companions]; bha e duilich do Bhurt a rathad fh猫in a dh猫anamh tro na boglaichean anns na b貌tannan m貌r鈥� aige: it was difficult for Burt to make his way through the bogs in his big boots; an rud a bu mhotha a chuir dragh air: the thing that most annoyed him; gun robh a luchd-i霉il a鈥� gabhail road air na frith-rathaidean: that his guides were calling the hill tracks 鈥榬oad鈥�; dh鈥檉heumte feitheamh ris an t-Seanalair Wade gus am biodh a leithid ann air a鈥� Gh脿idhealtachd: one would have to wait for General Wade until such things existed in the Highlands.听
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: mus deach an leasachadh ann an 骋补谤产丑-肠丑谤矛辞肠丑补苍 na h-Alba: before they were developed in the wild lands/Highlands of Scotland. Before the 鈥榬etreat鈥� of Gaelic into the Highlands, that mountainous part of the country was known in Gaelic as Na 骋补谤产丑-肠丑谤矛辞肠丑补苍 鈥榯he rough lands鈥�. The phrase is generally used today to refer to the area around Moidart and Knoydart in the West Highlands.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Chaidh e 脿s an rathad: He perished.
Broadcasts
- Sun 4 Oct 2015 22:32麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 7 Oct 2015 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
