Main content

28/09/2015

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain a' toirt iomradh air am facal 'rathad' agus an iomadach d貌igh anns am bithear ga chleachdadh. A letter for learners.

Available now

4 minutes

Last on

Mon 28 Sep 2015 19:00

Clip

An Litir Bheag 542

Tha am facal rathad inntinneach. Tha am faclair Teach Yourself Gaelic a鈥� toirt dhuinn na leanas mar chiall air an fhacal: road, route, way. Tha 鈥榬athad m貌r鈥� a鈥� ciallachadh main road, trunk road, highway. Aig aon 脿m bha na G脿idheil a鈥� gabhail 鈥榬athad m貌r an r矛gh鈥� air na rathaidean as motha eadar sg矛rean. Bha 鈥榬athad-iarainn鈥� a鈥� ciallachadh railway line, ged as e 鈥榣oidhne-r猫ile鈥� a chanas daoine an-diugh.

听听听听听听听聽聽聽聽 Tha 鈥榬athad鈥� air a chleachdadh ann an grunn ghn脿thasan-cainnt. Canaidh sinn a-mach 脿s mo rathad no teich 脿s mo rathad airson get out of my way. Ma tha cuideigin air b脿s fhaighinn, dh鈥檉haodamaid a r脿dh, chaidh e 脿s an rathad.

听听听听听听听聽聽聽聽 Bidh sinn a鈥� cleachdadh rathad ann an G脿idhlig ann an d貌igh eadar-dhealaichte bho road ann am Beurla. Anns an t-seann aimsir, ge-t脿, bha daoine ag eadar-theangachadh rathad gu road nuair a bha iad a鈥� bruidhinn ri luchd na Beurla. Ach chan e 鈥榬oad鈥� a chanadh luchd na Beurla ris na 鈥榬athaidean鈥� air an robh na G脿idheil a鈥� coiseachd.

听听听听听听听聽聽聽聽 Carson a tha mi a鈥� beachdachadh air road agus rathad? Uill, bha mi a鈥� leughadh mu dheidhinn turas a rinn an Caiptean Edmund Burt air a鈥� Gh脿idhealtachd. Bha sin anns an ochdamh linn deug. Bha Burt na mhaor don t-Seanalair Wade a thog m貌ran rathaidean air a鈥� Gh脿idhealtachd. Rathaidean ceart. Agus sgr矛obh Burt mun Gh脿idhealtachd.

听听听听听听听聽聽聽聽 Dh鈥檉halbh e air chuairt turas le eich. Bha iomadh rud mu a thuras a鈥� cur dragh air. Cha robh m貌ran 脿iteachan far am faigheadh e biadh. Bha aige ri a dhol tro bhoglaichean. Bha na h-eich Shasannach aige ro throm. Chaidh iad an s脿s anns na boglaichean. Agus bha e duilich do Bhurt a rathad fh猫in 鈥� agus sin am facal a-rithist 鈥� a dh猫anamh tro na boglaichean anns na b貌tannan m貌r鈥� aige.

听听听听听听听聽聽聽聽 Ach b鈥� e an rud a bu mhotha a chuir dragh air 鈥� gun robh a luchd-i霉il a鈥� gabhail road air na frith-rathaidean air an robh iad a鈥� coiseachd. Bha iad ag eadar-theangachadh 鈥榬athad鈥� gu road. Agus do dh鈥橢dmund Burt, chan e roads a bha annta! Dh鈥檉heumadh iad feitheamh ri obair an t-Seanalair Wade gus am biodh rathaidean 鈥榗eart鈥� air a鈥� Gh脿idhealtachd!

The Little Letter 542

The word rathad is interesting. The Teach Yourself Gaelic dictionary gives the following as meanings of the word: road, route, way. Rathad m貌r means main road, trunk road, highway. At one time the Gaels called the main roads between regions 鈥榯he great road of the king鈥�. 鈥業ron road鈥� meant railway line, although it is 鈥榬ail line鈥� that people say today.

听听听听听听听 Rathad is used in several idioms. We say a-mach 脿s mo rathad or teich 脿s mo rathad for 鈥榞et out of my way鈥�. If somebody has died, we might say 鈥�chaidh e 脿s an rathad鈥�.

听听听听听听听 We use rathad in Gaelic in a different way from road in English. In olden times, however, people were translating rathad to road when they were speaking to English-speakers. But English-speakers wouldn鈥檛 call the rathaidean on which the Gaels were walking 鈥榬oads鈥�.

听听听听听听听 Why am I thinking about road and rathad? Well, I was reading about a trip that Captain Edmund Burt made in the Highlands. That was in the 18th Century. Burt was an agent for General Wade who built many roads in the Highlands. Proper roads. And Burt wrote about the Highlands.

听听听听听听听 He went on a trip once with horses. Many things about his journey annoyed him. There were not many places where he could get food. He had to go through bogs. His English horses were too heavy. They got stuck in the bogs. And it was difficult for Burt to make his way 鈥� [there鈥檚 the word rathad again] 鈥� through the bogs in his big boots.

听听听听听听听 But the thing that most annoyed him was that his guides would call the tracks on which they were walking 鈥榬oad鈥�. They were translating rathad to road. And to Edmund Burt, they weren鈥檛 roads! They would have to wait for the work of General Wade until they would have 鈥榩roper鈥� roads in the Highlands!

Broadcast

  • Mon 28 Sep 2015 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast