Main content

07/03/2016

Anns an litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain tha sinn a' cluintinn mun facal casach, 's mar a thathas ga chleachdadh ann an iomadach d貌igh. A letter for learners.

Available now

4 minutes

Last on

Mon 7 Mar 2016 19:00

Clip

An Litir Bheag 565

D猫 a鈥� Gh脿idhlig a tha air 鈥榳hite-legged鈥� no 鈥榳hite-footed鈥�? Uill, seo agaibh d貌igh air sin a r脿dh 鈥� geal-chasach no geala-chasach. Mar Albannach air an tr脿igh san Sp脿innt aig toiseach an t-samhraidh 鈥� geal-chasach!

听听听听听听听听听听听 Tha ainm-脿ite ann an sg矛re Thoirbheartain ann an Ros an Iar 鈥� am Badan Geala-chasach. Fhuair an t-脿ite sin ainm bho na craobhan-beithe a tha a鈥� f脿s ann. Tha iad geal aig a鈥� bhonn. Tha iad geal-chasach.

听听听听听听听听听听听听听听 Tha Donnchadh B脿n Mac an t-Saoir a鈥� cleachdadh an fhacail 鈥榞eal鈥� ann an diofar dh貌ighean anns a鈥� bh脿rdachd aige. Seo eisimpleir 脿s an d脿n aige 鈥楤einn D貌rain鈥�. Tha Donnchadh a鈥� d猫anamh tuairisgeul de dh鈥檈ilid: Bha i 鈥榞rad-charach, fad-chasach, aigeannach, ne貌nach, geal-ch猫ireach, gasganach, gealtach ro mhadadh鈥︹�� Geal-ch猫ireach 鈥� 鈥榳丑颈迟别-产耻迟迟辞肠办别诲鈥�.

听听听听听听听听听听听听听听 Ann an d脿n ainmeil eile aige 鈥� Coire a鈥� Cheathaich 鈥� tha Donnchadh a鈥� cleachdadh 鈥榞eal鈥� ann an co-cheangal ris a鈥� bhradan. Seo p脿irt dhen naoidheamh rann:

Tha bradan tarr-gheal sa choire gharbhlaich,

Tha tighinn on fhairge bu ghailbheach tonn鈥�

Tha tarr-gheal a鈥� ciallachadh 鈥榳丑颈迟别-产别濒濒颈别诲鈥�. Tha bradan tarr-gheal sa choire gharbhlaich 鈥� 鈥榯here鈥檚 a white-bellied salmon in the rough corrie鈥�.

听听听听听听听听听听听听听听 B鈥� e Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair s脿r-bh脿rd eile. Seo e a鈥� cleachdadh an fhacail 鈥榞eal鈥� anns an d脿n ainmeil aige, 鈥楢llt an t-Si霉cair鈥�. Tha e a鈥� bruidhinn ris an 脿ite fh猫in:

gur h-脿lainn barr-fhionn, braonach

do chanach caoin-gheal thom鈥�

听

听听听听听听听 Do chanach caoin-gheal thom 鈥榶our soft white big-cotton of [the] hillocks鈥�. Do chanach caoin-gheal thom. Tha canach, gu dearbh, caoin-gheal.

听听听听听听听听听听听听听听 Mu dheireadh, bu mhath leam innse dhuibh mu fhacal fillte a chleachd an d脿 chuid, Donnchadh B脿n agus Mac Mhaighstir Alasdair, anns a鈥� bh脿rdachd aca. 鈥橲 e sin brisg-gheal 鈥�clear, transparent, limpid鈥�. Brisg-gheal. Tha an dithis ga chleachdadh ann an co-cheangal ri uisge. Seo earrann 脿 Allt an t-Si霉cair:

Gur milis, brisg-gheal, b霉rn-ghlan

meall-ch霉irneineach 鈥檚 binn fuaim,

bras-shruthain Allt-an-t-Si霉cair

ri torman si霉bhlach, luath鈥�

Agus earrann 脿 Beinn D貌rain:

Le glainnead a h-uisge Gu maoth-bhlasta, brisg-gheal鈥�With the cleanliness of her water, sweet-tasting and clear. Le glainnead a h-uisge, gu maoth-bhlasta, brisg-gheal. 鈥橲 e sin aon rud a tha f矛or mu Alba. Tha uisge againn ann am pailteas. Agus tha a鈥� chuid as motha dheth brisg-gheal.

The Little Letter 565

What鈥檚 the Gaelic for 鈥榳hite-legged鈥� or 鈥榳hite-footed鈥�? Well, here is a way of saying that 鈥� geal-chasach or geala-chasach. Like a Scot on a beach in Spain at the beginning of summer 鈥� white-legged!

听听听听听听听 There is a place-name in the vicinity of Torridon in Wester Ross 鈥� 鈥榯he little white-footed clump of trees鈥�. That place got the name from the birch trees that grow there. They鈥檙e white at the bottom. They鈥檙e white-footed.

听听听听听听听 Duncan Ban MacIntyre uses the word 鈥榳hite鈥� in different ways in his poetry. Here is an example from his poem 鈥楤einn D貌rain鈥�. Duncan is describing a hind: She was 鈥榪uick of movement, long-limbed, spirited, eccentric, white-buttocked, white-tailed, timorous before a dog...鈥� Geal-ch猫ireach 鈥� 鈥榳丑颈迟别-产耻迟迟辞肠办别诲鈥�.

听听听听听听听 In another of his famous poems 鈥� The Misty Corrie 鈥� Duncan uses 鈥榞eal鈥� in connection with the salmon. Here is part of the ninth verse:

听听听听听听听 There is a white-bellied salmon in the rugged corrie,

That comes from the ocean of the stormiest wave...

听听听听听听 Tarr-gheal means 鈥榳丑颈迟别-产别濒濒颈别诲鈥�. Tha bradan tarr-gheal sa choire gharbhlaich 鈥� 鈥榯here鈥檚 a white-bellied salmon in the rough corrie鈥�.

听听听听听听听 Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair is another great poet. Here he is using the word 鈥榞eal鈥� in his famous poem, 鈥楾he Sugar Burn鈥�. He is speaking to the place itself:

听听听听听听听 how beautiful, fair-headed and dewy [is]

your soft white bog cotton of [the] hillocks.

听听听听听听听 Do chanach caoin-gheal thom 鈥榶our soft white big-cotton of [the] hillocks鈥�. Your soft white big-cotton of [the] hillocks鈥�. Bog-cotton is indeed soft and white.

听听听听听听听 Finally, I鈥檇 like to tell you about a compound word that both Duncan B脿n and Mac Mhaighstir Alasdair used in their poetry. That is brisg-gheal 鈥�clear, transparent, limpid鈥�. Brisg-gheal. Both of them use it in connection with water. Here is a passage from 鈥楾he Sugar Burn鈥�:

how sweet, transparent and pure [are the]

piles of water droplets and melodious sound;

the rapids of the Sugar Burn

making a smooth, fast murmuring...

听听听听听听听 And a passage from Beinn D貌rain:

听听听听听听听 With the cleanliness of her water, Sweet-tasting and clear...

听听听听听听听 With the cleanliness of her water, sweet-tasting and clear. Le glainnead a h-uisge, gu maoth-bhlasta, brisg-gheal. That鈥檚 one thing that鈥檚 true about Scotland. We have water in abundance. And most of it is [beautifully] clear. Goodbye.

Broadcast

  • Mon 7 Mar 2016 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast