Main content

14/03/2016

Tha litir bheag na seachdain aig Ruaraidh MacIllEathain ag innse sgeulachd mu Cholm Cille agus 濒猫补产补驳. The week's short letter for learners is introduced by Ruaraidh MacLean.

Available now

4 minutes

Last on

Mon 14 Mar 2016 19:00

Clip

An Litir Bheag 566

An t-seachdain sa chaidh, bha mi a鈥� bruidhinn mun fhacal-fillte geal-chasach 鈥� white-legged no white-footed. Geal-chasach. Ach d猫 a鈥� Gh脿idhlig a tha air 鈥榖濒补肠办-濒别驳驳别诲鈥�? Dubh-chasach. Tha sin furasta gu le貌r, nach eil? Dubh-chasach. Tha fionn-chasach a鈥� ciallachadh an 矛re mhath an aon rud ri geal-chasach.

听听听听听听听聽聽聽聽 Seo eisimpleirean eile de dh鈥檉haclan fillte le 鈥榗asach鈥� annta. Aon-chasach 鈥榦苍别-蹿辞辞迟别诲鈥�, d脿-chasach 鈥榖颈辫别诲补濒鈥�, ceithir-chasach 鈥榪耻补诲谤耻辫别诲补濒鈥�. Tha am facal 迟谤矛-肠丑补蝉补肠丑 ann cuideachd. Tha st貌l 迟谤矛-肠丑补蝉补肠丑 agam aig an taigh. Agus tha 迟谤矛-肠丑补蝉补肠丑 cuideachd na ainmear, a鈥� ciallachadh tripod.听

听听听听听听听聽聽聽聽 Tha caol-chasach a鈥� ciallachadh 鈥荣濒别苍诲别谤-濒别驳驳别诲鈥�. Tha brat-chasach, cam-chasach agus croma-chasach uile a鈥� ciallachadh 鈥榖辞飞-濒别驳驳别诲鈥�.

听听听听听听听聽聽聽聽 Tha sin gam thoirt gu sgeulachd thraidiseanta a tha a鈥� toirt a-steach an fhacail croma-chasach. Bidh sibh e貌lach air an iasg air a bheil 濒猫补产补驳 no 濒别貌产补驳 鈥� the flounder. Canaidh sinn gu bheil an 濒猫补产补驳 肠别脿谤谤-驳丑辞产补肠丑 鈥� wry-mouthed. 颁别脿谤谤-驳丑辞产补肠丑 no cearra-ghobach. Ach ciamar a fhuair i beul 鈥� no gob 鈥� mar sin? Uill 鈥� 鈥檚 e Calum Cille a bu choireach. Nach robh fios agaibh air sin?! Seo an st貌iridh, ma-th脿 鈥� 鈥楥alum Cille agus an L猫abag鈥�.

听听听听听听听聽聽聽聽 Latha a bha seo, bha Calum Cille san tr脿igh sh矛olag. 鈥橲 e sin a鈥� ph脿irt dhen tr脿igh fo 矛re na h-矛sle-mhara aig an reothart. An tr脿igh-sh矛olag 鈥� far a bheil s矛olagan 鈥荣补苍诲别别濒蝉鈥� a鈥� fuireach. Co-dhi霉, bha Calum Cille a鈥� grunnachadh anns an tr脿igh-sh矛olag. Shaltair e air earball aig 濒猫补产补驳 bheag bh貌idheach bh脿n. Tha sin a鈥� ciallachadh gun do chuir e a chas air earball na l猫abaig. Shaltair e air. Ghoirtich e an t-iasg. Dhochair e a h-earball. Agus dh鈥櫭╥gh an 濒猫补产补驳 bheag bhr貌nach aig 脿ird a cinn:

鈥�A Chaluim mh貌ir mhosaich,

Le do chasan croma crosgach,

鈥橲 m貌r a rinn thu orm de dhosgadh

Dar [nuair] a shaltair thu air m鈥� earball.鈥�

Bha Calum Cille feargach. Bha an 濒猫补产补驳 ladarna. Bha i a鈥� tilgeil air an naomh gun robh e croma-chasach. Thuirt Calum Cille ris an leabaig, 鈥楳a tha mise croma-chasach, biodh tusa cearra-ghobach.鈥� Agus dh鈥檉h脿g e mar sin i. Bho sin a-mach, tha an 濒猫补产补驳 air a bhith cearra-ghobach. Agus an robh Calum Cille croma-chasach? Chan eil fhios a鈥檓. Agus chan eil mi a鈥� dol a thoirt beachd air!

The Little Letter 566

Last week, I was talking about the compound word geal-chasach 鈥� white-legged or white-footed. Geal-chasach. But what is the Gaelic for 鈥榖濒补肠办-濒别驳驳别诲鈥�? Dubh-chasach. That鈥檚 easy enough, isn鈥檛 it? Dubh-chasach. Fionn-chasach means pretty much the same as geal-chasach.

听听听听听听听 Here are other examples of compound words containing 鈥榗asach鈥�. Aon-chasach 鈥榦苍别-蹿辞辞迟别诲鈥�, d脿-chasach 鈥榖颈辫别诲补濒鈥�, ceithir-chasach 鈥榪耻补诲谤耻辫别诲补濒鈥�. There is also the word 迟谤矛-肠丑补蝉补肠丑 [three-legged]. I have a three-legged stool at home. And 迟谤矛-肠丑补蝉补肠丑 is also a noun, meaning 鈥榯ripod鈥�.听

听听听听听听听 Caol-chasach means 鈥荣濒别苍诲别谤-濒别驳驳别诲鈥�. Brat-chasach, cam-chasach and croma-chasach all mean 鈥榖辞飞-濒别驳驳别诲鈥�.

听听听听听听听 That brings me to a traditional story that includes the word croma-chasach. You鈥檒l know the fish called 濒猫补产补驳 or 濒别貌产补驳 鈥� the flounder. We say that the flounder is 肠别脿谤谤-驳丑辞产补肠丑 鈥� wry-mouthed. 颁别脿谤谤-驳丑辞产补肠丑 or cearra-ghobach. And how did it get a mouth like that? Well, St Columba was responsible. Didn鈥檛 you know that?! Here鈥檚 the story, then 鈥� 鈥楽t Columba and the Flounder鈥�.

听听听听听听听 One day, Columba was on the sandeel shore. That鈥檚 the part of the beach below the low-tide mark at a spring tide. The sublittoral zone 鈥� where sandeels live. Anyway, Columba was wading in the sandeel shore. He trampled on the tail of a beautiful white flounder. That [shaltair e] means that he put his foot on the flounder鈥檚 tail. He trod on it. He hurt the fish. He damaged its [her] tail. And the sad little flounder shouted at the top of its [her] voice:

听听听听听听听 鈥楤ig miserable Columba,

With your crooked, crosswise feet,

You caused me great calamity,

When you trampled on my tail.鈥�

听听听听听听听 Columba was angry. The flounder was cheeky. She was accusing the saint of having bandy legs. Columba said to the flounder, 鈥業f I am bandy-legged, let you be wry-mouthed.鈥� And he left her like that. From that time, the flounder has been wry-mouthed. And was Columba bandy-legged? I don鈥檛 know. And I鈥檓 not going to give an opinion!

Broadcast

  • Mon 14 Mar 2016 19:00

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast