Main content

Cluinnidh sinn mu mar a thug an Eusbaig Uilleam Elphinstone na uirsgeulan co-cheangailte ri naoimh na h-Alba c貌mhla. Series of letters in Gaelic to aid learning the language.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 26 Oct 2016 23:00

Clip

Litir 901: Uilleam Elphinstone, Easbaig Obar Dheathain (3)

Thairis air a鈥� cheala-deug a dh鈥檉halbh, bha mi a鈥� bruidhinn mu Uilleam Elphinstone, Easbaig Obar Dheathain. Bu mhath leam aon rud eile a r脿dh mu dheidhinn. Thug an R矛gh, Seumas IV, cead do dhithis ann an D霉n 脠ideann uidheam cl貌-bhualaidh a bhith aca. B鈥� iadsan Bhaltair Chepman agus Anndra Myllar. Dh鈥檌arr an R矛gh orra laghan na h-Alba is achdan na p脿rlamaid fhoillseachadh agus aon rud cudromach eile 鈥� cunntas de 鈥榥a h-uirsgeulan co-cheangailte ri naoimh na h-Alba鈥�.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 始S ann air Uilleam Elphinstone a bha an t-uallach airson am fiosrachadh a chur ri ch猫ile mu na naoimh. 始S e obair mh貌r a bh鈥� ann. Chan ann a-mh脿in air na h-uirsgeulan a bha aire an easbaig, ach air fiosrachadh eile air na naoimh 鈥� an l脿ithean f猫ille, 霉rnaighean is laoidhean dhaibh is mar sin air adhart. 始S e na dh鈥櫭╥rich 脿s a鈥� phr貌iseact leabhar uabhasach pr矛seil. Bha e air fhoillseachadh ann an D霉n 脠ideann. Ach, leis gur e Easbaig Obar Dheathain a chuir ri ch猫ile e, 始s e Breviarium Aberdonense 鈥� The Aberdeen Breviary 鈥� a th鈥� air an leabhar mar thiotal. Tha e sgr矛obhte ann an Laideann nam meadhan-aoisean.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha na cunntasan mu na naoimh anns a鈥� Bhreviarium gu math inntinneach. Bu mhath leam criomagan dhiubh a thoirt dhuibh. Mar eisimpleir, tha F猫ill Chentigearna, naomh boireann a tha co-cheangailte ri Loch Laomainn, air an t-seachdamh latha dhen Fhaoilleach. Bha mac aig Centigearna a tha cuideachd ainmeil mar naomh 鈥� Faolan.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Bha Faolan air a bhreith le clach na bheul. Air sg脿th sin, dh鈥櫭瞨daich athair, fear Fearadach, gum biodh a mhac air a thilgeil do loch airson a bh脿thadh. Nuair a chuala Centigearna an naidheachd, rinn i 霉rnaigh do Dhia airson Faolan a sh脿bhaladh.

Airson bliadhna, bha Faolan fo ch霉ram ainglean Dh猫. An uair sin, bha easbaig, fear Ibar, air an rathad a thadhal air Centigearna. Chunnaic e Faolan be貌 fon uisge. Cha robh a鈥� chlach na bheul tuilleadh. Thug e Faolan do a mh脿thair agus chaidh an gille a bhaisteadh mar Chr矛osdaidh.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha an cunntas cuideachd ag innse dhuinn mu Innis Cailleach air Loch Laomainn. Tha an t-eilean co-cheangailte, ann am beul-aithris, ri cailleachan dubha a bhuineadh do Chentigearna, agus a bha a鈥� fuireach air an eilean c貌mhla rithe. Ach 始s d貌cha nach robh na 尘苍补迟丑补苍-肠谤脿产丑补颈诲丑 ann aig an aon 脿m ri Centigearna. Tha an cunntas ag innse dhuinn gun robh ise a鈥� fuireach ann an Innis Cailleach leatha fh猫in mar aonaran. Chaochail i agus chaidh i gu N猫amh air an t-seachdamh latha dhen Fhaoilleach.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Tha d脿 sgeul iongantach mu mh矛orbhailean a rinn Faolan anns a鈥� Bhreviarium. Bha e a鈥� fuireach ann am manachainn agus ag obair ann an cealla a thog e fh猫in. Chunnaic sgalag e tro bhriseadh beag anns a鈥� bhalla. Bha Faolan a鈥� sgr矛obhadh anns an dorchadas. Bha solas a鈥� tighinn bho a l脿imh chl矛 fhad 始s a bha e a鈥� sgr矛obhadh le a l脿imh dheis. Dh鈥檃ithris an sgalag an rud iongantach seo do na manaich.

聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽 Bha Faolan feargach nach robh a鈥� ch霉is d矛omhair tuilleadh. Dh鈥檌arr e air corra-mhonaidh a bha na peata aig na manaich s霉ilean a鈥� bhalaich a chur 脿s. Ach ghabh e aithreachas agus chuir e s霉ilean a鈥� bhalaich air ais mar a bha iad aig an toiseach. Tha a鈥� mh矛orbhail eile a rinn Faolan nas iongantaiche buileach. Innsidh mi dhuibh mu dheidhinn an-ath-sheachdain.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Easbaig Obar Dheathain: The Bishop of Aberdeen; Loch Laomainn: Loch Lomond; Innis Cailleach: Inchcailloch; aonaran: hermit.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: Thairis air a鈥� cheala-deug a dh鈥檉halbh: over the last fortnight; thug an R矛gh cead do dhithis ann an D霉n 脠ideann uidheam cl貌-bhualaidh a bhith aca: The King gave two people in Edinburgh permission to have a printing press; dh鈥檌arr an R矛gh orra achdan na p脿rlamaid fhoillseachadh: the King asked them publish acts of parliament; na h-uirsgeulan co-cheangailte ri naoimh na h-Alba: the legends connected to the Scottish saints; 始s ann air X a bha an t-uallach: the responsibility was X鈥檚; an l脿ithean f猫ille, 霉rnaighean is laoidhean dhaibh: their feast days, prayers and hymns to them; 始s e na dh鈥櫭╥rich 脿s a鈥� phr貌iseact leabhar uabhasach pr矛seil: what came from the project was an extremely valuable book; sgr矛obhte ann an Laideann nam meadhan-aoisean: written in medieval Latin; air an t-seachdamh latha dhen Fhaoilleach: on the 7th of January; bha Faolan air a bhreith le clach na bheul: Fillan was born with a stone in his mouth; air a thilgeil do loch airson a bh脿thadh: thrown into a loch to drown him; rinn i 霉rnaigh do Dhia airson Faolan a sh脿bhaladh: she prayed to God to save Fillan; fo ch霉ram ainglean Dh猫: under the care of angels of God; chaidh an gille a bhaisteadh mar Chr矛osdaidh: the boy was baptised a Christian; d脿 sgeul iongantach mu mh矛orbhailean: two amazing stories about miracles; chunnaic sgalag e tro bhriseadh beag anns a鈥� bhalla: a servant saw him through a crack in the wall; bha solas a鈥� tighinn bho a l脿imh chl矛: there was a light coming from his left hand; dh鈥檌arr e air corra-mhonaidh a bha na peata aig na manaich s霉ilean a鈥� bhalaich a chur 脿s: he asked a crane who was a pet of the monks to put the boy鈥檚 eyes out; ghabh e aithreachas: he regretted it.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: 始s d貌cha nach robh na 尘苍补迟丑补苍-肠谤脿产丑补颈诲丑 ann aig an aon 脿m ri Centigearna: perhaps the nuns weren鈥檛 there at the same time as Kentigerna. The old expression for 鈥榥un鈥� 鈥� cailleach-dhubh 鈥榖lack cowled one鈥欌�� which gives the name of the island on Loch Lomond where a nunnery reputedly existed (Innis Cailleach, the old Gaelic for 鈥業sland of Nuns鈥�). But in modern Gaelic it is seen as more appropriate to use the term 鈥�产别补苍-肠丑谤脿产丑补颈诲丑鈥� meaning 鈥榙evout woman鈥�, as cailleach might be considered mildly pejorative or inappropriate for a religious woman.聽

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: is mar sin air adhart: and so on [and so forth].

Broadcasts

  • Sun 23 Oct 2016 22:30
  • Wed 26 Oct 2016 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast