Main content

25/02/2018

Tha Ruairaidh MacIlleathain air ais le Litir Bheag na seachdain 'sa. Litir 脿ireamh 666.

Available now

4 minutes

Last on

Sun 25 Feb 2018 10:30

Clip

An Litir Bheag 667

Tha mi a鈥� d猫anamh sreath Litrichean an-dr脿sta air na Ceiltich. Bha mi ag innse dhuibh mu mar a chaidh treubhan Ceilteach gu Anatoilia. Bha sin anns an treas linn ro Chr矛osd. Thug iad an t-ainm Galatia don sg矛re far an do rinn iad tuineachadh.

听听听听听听听听听听听 Dh鈥檌onnsaich m貌ran de na Galatianaich Greugais cuideachd. Goirid an d猫idh linn Chr矛osda, sgr矛obh Naomh P貌l litir thuca mu dheidhinn Cr矛osdachd. Bha an litir ann an Greugais. Tha i air a gleidheadh anns a鈥� Bh矛oball. 始S e an naoidheamh leabhar anns an Tiomnadh Nuadh Litir an Abstoil Ph貌il chum nan Galatianach.

听听听听听听听听听听听 Ach ghl猫idh na Galatianaich an seann ch脿nan cuideachd. Bha aithris orra anns a鈥� cheathramh linn an d猫idh Chr矛osda. Bha an c脿nan aca coltach ris an t猫 aig treubh ris an cante na Treveri. Bha na Treveri a鈥� fuireach timcheall far a bheil Lugsamburg an-diugh. Tha a鈥� chuid as motha de sgoilearan dhen bheachd gur e c脿nan Ceilteach a bha aig na Treveri.

听听听听听听听听听听听 Bha na Ceiltich cuideachd far a bheil an Eadailt an-diugh. Mean air mhean, bhon treas ceud a-mach, th脿inig iad fo smachd na R貌imhe. Chaidh an c脿nan 脿 fianais.

听

Bha iad cuideachd far a bheil an Sp脿innt an-diugh. Anns an treas linn ro Chr矛osd, th貌isich Carthage air 矛mpireachd a chruthachadh an sin. Chaidh Ceiltich gu le貌r a shabaid 脿s leth Charthage an aghaidh na R貌imhe. Ach bhuannaich na R貌manaich. Fhuair na Ceiltich anns an Sp脿innt an saorsa. Ach, mean air mhean, thug an R貌imh buaidh orra. Timcheall 脿m beatha Chr矛osda, bha na Ceiltich an sin air fad fo smachd na R貌imhe. Fhad 始s a bha na R貌manaich a鈥� riaghladh, dh鈥檉halbh c脿nan nan Ceilteach anns na d霉thchannan sin.

听听听听听听听听听听听 Gu tuath air Iberia, bha A鈥� Ghall. B鈥� e sin d霉thaich mh貌r ris an canar ann am Beurla 鈥楪aul鈥� agus ann an Laideann 鈥楪allia鈥�. 始S e sin as coireach gum bi daoine ag r脿dh 鈥楪allic鈥�, a鈥� ciallachadh 鈥楩rangach鈥�, eadhon an-diugh. Bha na Ceiltich an sin o chionn fhada. Anns a鈥� cheann a deas, th脿inig iad fo bhuaidh nan Greugach a bha st猫idhichte ann am Massalia 鈥� far a bheil Marseille an-diugh.

The Little Letter 667

I鈥檓 doing a series of Litrichean at the moment on the Celts. I was telling you how Celtic tribes went to Anatolia. That was in the third century BC. They gave the name Galatia to the area they settled.

听听听听听听听 Many of the Galatians also learned Greek. Shortly after Christ鈥檚 time, Saint Paul wrote them a letter about Christianity. The letter was in Greek. It is retained in the Bible. The ninth book in the New Testament is The Letter of the Apostle Paul to the Galatians.

听听听听听听听 But the Galatians also retained their old language. There was a report about them in the fourth century after Christ. Their language was similar to the one spoken by a tribe called the Treveri. The Treveri were living where Luxembourg is today. Most scholars reckon the Treveri spoke a Celtic language.

听听听听听听听 The Celts were also where Italy is today. Gradually, from the third century onwards, they came under the control of Rome. Their language disappeared.

听听听听听听听 They were also where Spain is today. In the third century BC, Carthage started to create an empire there. Many Celts went to fight for Carthage against Rome. But the Romans won. The Celts in Spain gained their freedom. But, gradually, Rome influenced them. Around the time of the life of Christ, the Celts there were entirely under the control of Rome. While the Romans were governing, the language of the Celts disappeared in those countries.

听听听听听听听 North of Iberia was Gaul. That was a big country called 鈥楪aul鈥� in English and 鈥楪allia鈥� in Latin. That鈥檚 the reason that people say 鈥楪allic鈥�, meaning 鈥楩rench鈥�, even today. The Celts were there a long time ago. In the south, they came under the influence of the Greeks that were based in Massalia 鈥� where Marseille is today.

Broadcast

  • Sun 25 Feb 2018 10:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast