Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1019
Tha Ruairidh MacIlleathain air ais le Litir do Luchd-ionnsachaidh na seachdain sa. Litir 脿ireamh 1019.
Last on
Wed 30 Jan 2019
23:00
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 715
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1019
Duration: 05:00
Litir 1019: A' Gh脿idhlig airson 'twilight'
Am faca sibh riamh dol-fodha na gr猫ine ann an 脿ite tropaigeach? Bidh a鈥� ghrian a鈥� dol fodha gu luath. Agus cha mhair solas an latha fada an d猫idh dol-fodha na gr猫ine.
Ach smaoinichibh air Alba as t-samhradh. Bidh a鈥� ghrian a鈥� dol fodha gu mall. Mairidh solas anns an iarmailt airson 霉ine mh貌r mus tig dorchadas ceart.
Cha bu ch貌ir dha a bhith na iongnadh, ma-th脿, gu bheil t貌rr fhaclan is abairtean ann an G脿idhlig co-cheangailte ri lughdachadh an t-solais anns an adhar aig 脿m dol-fodha na gr猫ine.
An toiseach 鈥� ciaradh. Tha e a鈥� ciallachadh 鈥榓鈥� f脿s ciar鈥� 鈥� growing dusky. Bidh sinn a鈥� bruidhinn air ciaradh an fheasgair. Bidh sinn ag r脿dh, tha am feasgar a鈥� ciaradh. Cuideachd tha ciaradh na h-oidhche ann agus ciaradh an anmoich.听
Saoilidh mi gur e seann fhacal Ceilteach a th鈥� ann an ciar. Ach tha facal eile againn airson ciaradh an fheasgair a tha a鈥� tighinn bhon Bheurla Ghallta. 始S e sin 驳濒貌尘补诲丑. Th脿inig e 脿 gloamin 鈥� no gloaming ma thogras sibh. Ged a bhios sinn a鈥� smaoineachadh air an fheasgar nuair a chluinneas sinn am facal 驳濒貌尘补诲丑, faodaidh e a bhith a鈥� ciallachadh solas na maidne cuideachd. Gl貌madh an latha 鈥� morning twilight. Gl貌madh na h-oidhche 鈥� evening twilight.
Bidh camhanach 鈥� no camhanaich 鈥� a鈥� seasamh airson twilight 鈥� anns a鈥� mhadainn no feasgar. Canaidh sinn camhanach an latha no camhanach na maidne airson morning twilight, agus camhanach na h-oidhche airson evening twilight. Leis fh猫in, bidh a鈥� chamhanach no a鈥� chamhanaich mar as trice a鈥� ciallachadh 鈥�dawn鈥�.听
Ann am faclair Dwelly, tha an gn矛omhair ann 鈥� breac-shoillsich 鈥榞limmer as the twilight鈥�. Breac-shoillsich. Tha eadar-shoillsich aig Dwelly cuideachd airson 鈥榞limmer, as in twilight or dawn鈥�. Eadar-shoillsich.听
Tha am facal iomall-soillse ann cuideachd 鈥� iomall-soillse. Agus an fhionnairidh. Tha seanfhacal againn: Bheir fear na mocheirigh buaidh air fear na fionnairidh 鈥榯he early riser beats the evening watcher鈥�. Bheir fear na mocheirigh buaidh air fear na fionnairidh.听
Tha sgarthanaich ann cuideachd airson 鈥�dawn鈥� no 鈥�twilight鈥�. Bha e an seo san sgarthanaich 鈥榟e was here at dawn鈥�. Agus 鈥� an 脿ite ciaradh na h-oidhche, tha abairt eile againn as toigh leam 鈥� fiaradh na h-oidhche. Dh貌mhsa, tha e a鈥� riochdachadh deireadh an latha, agus an solas a鈥� fiaradh mar a tha an Talamh a鈥� tionndadh air a h-aiseal.听
Tha dealachadh nan tr脿th ann cuideachd. The separation of major times of day 鈥� the morning and evening twilight. Tha 诲耻产丑-迟丑谤脿迟丑 againn cuideachd airson twilight.
Airson evening twilight a-mh脿in, tha d脿 abairt eile ann. Liath-fheasgar 鈥� tha sin ciallach gu le貌r, nach eil? Nuair a tha am feasgar a鈥� liathachadh. Agus iargal. Nise, 始s e facal inntinneach a th鈥� ann an iargal. Tha e st猫idhichte air iar 鈥� the west 鈥� far am bi a鈥� ghrian a鈥� dol fodha. Bha iar uaireigin a鈥� ciallachadh 鈥�behind鈥�. Bha iargal o th霉s a鈥� ciallachadh 鈥榬emote district鈥� 鈥� 脿 iar agus 肠霉濒 鈥� the behind place. 脌s a sin, tha sinn a鈥� faighinn an fhacail iargalta 鈥� inhospitable, churlish, surly. C貌 shaoileadh gu bheil facal gr脿nda mar iargalta co-cheangailte ri dol-fodha na gr猫ine a tha uaireannan cho br猫agha?
Ach smaoinichibh air Alba as t-samhradh. Bidh a鈥� ghrian a鈥� dol fodha gu mall. Mairidh solas anns an iarmailt airson 霉ine mh貌r mus tig dorchadas ceart.
Cha bu ch貌ir dha a bhith na iongnadh, ma-th脿, gu bheil t貌rr fhaclan is abairtean ann an G脿idhlig co-cheangailte ri lughdachadh an t-solais anns an adhar aig 脿m dol-fodha na gr猫ine.
An toiseach 鈥� ciaradh. Tha e a鈥� ciallachadh 鈥榓鈥� f脿s ciar鈥� 鈥� growing dusky. Bidh sinn a鈥� bruidhinn air ciaradh an fheasgair. Bidh sinn ag r脿dh, tha am feasgar a鈥� ciaradh. Cuideachd tha ciaradh na h-oidhche ann agus ciaradh an anmoich.听
Saoilidh mi gur e seann fhacal Ceilteach a th鈥� ann an ciar. Ach tha facal eile againn airson ciaradh an fheasgair a tha a鈥� tighinn bhon Bheurla Ghallta. 始S e sin 驳濒貌尘补诲丑. Th脿inig e 脿 gloamin 鈥� no gloaming ma thogras sibh. Ged a bhios sinn a鈥� smaoineachadh air an fheasgar nuair a chluinneas sinn am facal 驳濒貌尘补诲丑, faodaidh e a bhith a鈥� ciallachadh solas na maidne cuideachd. Gl貌madh an latha 鈥� morning twilight. Gl貌madh na h-oidhche 鈥� evening twilight.
Bidh camhanach 鈥� no camhanaich 鈥� a鈥� seasamh airson twilight 鈥� anns a鈥� mhadainn no feasgar. Canaidh sinn camhanach an latha no camhanach na maidne airson morning twilight, agus camhanach na h-oidhche airson evening twilight. Leis fh猫in, bidh a鈥� chamhanach no a鈥� chamhanaich mar as trice a鈥� ciallachadh 鈥�dawn鈥�.听
Ann am faclair Dwelly, tha an gn矛omhair ann 鈥� breac-shoillsich 鈥榞limmer as the twilight鈥�. Breac-shoillsich. Tha eadar-shoillsich aig Dwelly cuideachd airson 鈥榞limmer, as in twilight or dawn鈥�. Eadar-shoillsich.听
Tha am facal iomall-soillse ann cuideachd 鈥� iomall-soillse. Agus an fhionnairidh. Tha seanfhacal againn: Bheir fear na mocheirigh buaidh air fear na fionnairidh 鈥榯he early riser beats the evening watcher鈥�. Bheir fear na mocheirigh buaidh air fear na fionnairidh.听
Tha sgarthanaich ann cuideachd airson 鈥�dawn鈥� no 鈥�twilight鈥�. Bha e an seo san sgarthanaich 鈥榟e was here at dawn鈥�. Agus 鈥� an 脿ite ciaradh na h-oidhche, tha abairt eile againn as toigh leam 鈥� fiaradh na h-oidhche. Dh貌mhsa, tha e a鈥� riochdachadh deireadh an latha, agus an solas a鈥� fiaradh mar a tha an Talamh a鈥� tionndadh air a h-aiseal.听
Tha dealachadh nan tr脿th ann cuideachd. The separation of major times of day 鈥� the morning and evening twilight. Tha 诲耻产丑-迟丑谤脿迟丑 againn cuideachd airson twilight.
Airson evening twilight a-mh脿in, tha d脿 abairt eile ann. Liath-fheasgar 鈥� tha sin ciallach gu le貌r, nach eil? Nuair a tha am feasgar a鈥� liathachadh. Agus iargal. Nise, 始s e facal inntinneach a th鈥� ann an iargal. Tha e st猫idhichte air iar 鈥� the west 鈥� far am bi a鈥� ghrian a鈥� dol fodha. Bha iar uaireigin a鈥� ciallachadh 鈥�behind鈥�. Bha iargal o th霉s a鈥� ciallachadh 鈥榬emote district鈥� 鈥� 脿 iar agus 肠霉濒 鈥� the behind place. 脌s a sin, tha sinn a鈥� faighinn an fhacail iargalta 鈥� inhospitable, churlish, surly. C貌 shaoileadh gu bheil facal gr脿nda mar iargalta co-cheangailte ri dol-fodha na gr猫ine a tha uaireannan cho br猫agha?
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: 驳苍矛辞尘丑补颈谤: verb; an fhionnairidh: gloaming (also time or act of watching); ciaradh an fheasgair: dusk; 驳濒貌尘补诲丑: twilight; camhanach: twilight; sgarthanaich: dawn, twilight; fiaradh na h-oidhche: evening twilight; dealachadh nan tr脿th: morning and evening twilight; 诲耻产丑-迟丑谤脿迟丑: twilight; liath-fheasgar: evening twilight; iargal: evening twilight; o th霉s: originally.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: Am faca sibh riamh dol-fodha na gr猫ine ann an 脿ite tropaigeach?: have you ever seen the sunset in a tropical place?; cha mhair solas an latha fada: the daylight will [does] not last long; bidh a鈥� ghrian a鈥� dol fodha gu mall: the sun sets slowly; lughdachadh an t-solais anns an adhar: the lessening of [the] light in the sky; ciaradh an fheasgair: dusk; faodaidh e a bhith a鈥� ciallachadh solas na maidne cuideachd: it can also mean the light of the morning; tha 脿m eadar-sholasach a鈥� tighinn eadar solas sl脿n an latha agus dorchadas na h-oidhche: there is a time of glimmering light between the full light of day and the darkness of [the] night; 猫irichibh tr脿th, a ch脿irdean: get up early, friends; fiaradh na h-oidhche: twilight; nuair a tha am feasgar a鈥� liathachadh: when the evening is growing grey; c貌 shaoileadh gu bheil facal gr脿nda mar iargalta co-cheangailte ri dol-fodha na gr猫ine a tha uaireannan cho br猫agha?: who would think that an ugly word like iargalta would be connected to the sunset that is sometimes so beautiful.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: Th脿inig e 脿 gloamin 鈥� no gloaming ma thogras sibh: it came from gloamin 鈥� or gloaming if you like [prefer]. We don鈥檛 yet have a historical dictionary of Gaelic so it is not clear if the Gaelic 驳濒貌尘补诲丑 came from middle or later Scots gloamin, or from the Old English gl艒m 鈥榯wilight鈥� (related to 鈥榞loom鈥�) or gl艒mung (modern Eng. gloaming) but it is undoubtedly a loan from a Germanic source. But it is only one of a very large number of Gaelic equivalents to the English 鈥榞loaming鈥�.
Seanfhacal na Litreach
Seanfhacal na Litreach: Bheir fear na mocheirigh buaidh air fear na fionnairidh: the early riser beats the evening watcher. An adage regarding lifestyle!
Broadcasts
- Sun 27 Jan 2019 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 30 Jan 2019 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
