Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1039

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1039. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 19 Jun 2019 23:00

Clip

Litir 1039: Seumas Mac a' Phearsain (3)

Bha mi ag innse eachdraidh Sheumais Mhic a鈥� Phearsain, an ceatharnach ainmeil 脿 B脿ideanach. Th脿inig latha a chrochaidh ri taobh crois na margaidh ann am Banbh air an t-siathamh latha deug dhen t-Samhain anns a鈥� bhliadhna seachd ceud deug (1700).

Thathar ag r脿dh anns an ear-thuath, chun an latha an-diugh, gun robh teachdaire air an rathad a Bhanbh air muin-eich, le stad-breith. Bha sin a鈥� tighinn bho ch霉irt nas 脿irde is nas urramaiche ann an Obar Dheathain. Bha fios aig an t-siorram gun robh e air an rathad. Chunnaic an siorram an teachdaire leis an stad-breith na l脿imh, ga chrathadh.

聽Cha robh e de貌nach feitheamh oir bha e ag iarraidh gum biodh Mac a鈥� Phearsain marbh, agus dh鈥櫭瞨daich e gum biodh an cloc ann am meadhan Bhanbh air a chur air adhart cairteal na h-uarach. Mar sin, th脿inig uair a鈥� chrochaidh 鈥� a r猫ir a鈥� chloc co-dhi霉 鈥� mus do r脿inig an teachdaire meadhan a鈥� bhaile. Bha m貌ran daoine air an t脿mailteachadh mu dheidhinn.

Fhad 始s a bha e sa phr矛osan, a鈥� feitheamh ri latha a chrochaidh, chruthaich Seumas 貌ran, a鈥� d猫anamh iomradh air a bh脿s. Aig an 脿m sin, bhiodh cead aig daoine a bha fo bhinn-bh脿is 貌raid a ghabhail mus biodh iad air an cur air a鈥� chroich. Ach, an 脿ite 貌raid, ghabh Seumas 貌ran, ann am Beurla a thuigeadh muinntir an ear-thuath, agus e a鈥� seinn na f矛dhle aig an aon 脿m. Tha diofar riochdan air briathran an 貌rain san latha an-diugh, agus seo fear dhiubh:

Fareweel ye dungeons dark and strang, fareweel, fareweel tae ye,MacPherson鈥檚 time will nae be lang on yonder gallows tree

Sae rantinly, sae wantonly, sae dauntinly gaed heHe played a tune and he danced it aroon below the gallows tree

It was by a woman鈥檚 treacherous hand I was condemned tae deeAboon a ledge at a window she sat, a blanket she threw ow鈥檙 me

There鈥檚 some come here tae see me hang, and some tae buy my fiddleBut before that I wid part wi鈥� her I'd brak her through the middle

He took the fiddle intae baith o his hands and he brak it ower a staneSayin, nay ither hand shall play on thee when I am dead and gane

The reprieve was comin鈥� ow鈥檙 the Brig o Banff tae set MacPherson free,But they pit the clock a quarter afore, and they hanged him frae the tree.

Anns an 貌ran, thathar ag r脿dh gun do bhris Seumas fhidheall air clach. Ach dh鈥檃ithris cuid gun do thog e an ionnsramaid an-脿irde. Dh鈥檉haighnich e am biodh duine sam bith dhen t-sluagh a bha a鈥� coimhead ga gabhail bhuaithe, air a鈥� ch霉mhnant 始s gun cluicheadh e no i an aon phort oirre aig taigh-aire dha. Cha robh duine de貌nach an fhidheall a ghabhail air a鈥� ch霉mhnant sin, le t貌rr n脿imhdean aig Seumas an l脿thair. Mar sin, bhris Seumas an fhidheall thairis air a ghl霉in. Dh鈥櫭╥gh e nach cluicheadh duine eile i. An uair sin, chaidh a chrochadh gu b脿s.

Bha c脿irdean aig Seumas am measg an t-sluaigh, agus thug fear dhiubh an fhidheall bhriste air ais a Bh脿ideanach. Tha i a-nise ann an Taigh-tasgaidh Clann Mhic a鈥� Phearsain ann am Baile 脵r an t-Sl猫ibh. Ged a tha an fhidheall briste, tha an t-貌ran agus an sgeulachd be貌, sl脿n fhathast.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Seumas Mac a鈥� Phearsain: James MacPherson; ceatharnach: freebooter; stad-breith: reprieve; Obar Dheathain: Aberdeen; ionnsramaid: instrument.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: Th脿inig latha a chrochaidh: the day of his hanging came; ri taobh crois na margaidh: beside the mercat cross; thathar ag r脿dh anns an ear-thuath: it鈥檚 said in the north-east; chunnaic an siorram an teachdaire leis an stad-breith na l脿imh, ga chrathadh: the sheriff saw the messenger with the reprieve in his hand, shaking it; cha robh e de貌nach feitheamh: he wasn鈥檛 willing to wait; gum biodh an cloc air a chur air adhart cairteal na h-uarach: that the clock be put forward a quarter of an hour; air an t脿mailteachadh: horrified; bhiodh cead aig daoine a bha fo bhinn-bh脿is 貌raid a ghabhail: condemned people would be allowed to give a speech; mus biodh iad air an cur air a鈥� chroich: before they were put on the gibbet; ann am Beurla a thuigeadh muinntir an ear-thuath: in a language that the people of the north-east would understand; agus e a鈥� seinn na f矛dhle aig an aon 脿m: and playing the fiddle at the same time; air a鈥� ch霉mhnant 始s gun cluicheadh e no i an aon phort oirre aig taigh-aire dha: on the condition that he or she would play the same tune on it at his wake; le t貌rr n脿imhdean aig Seumas an l脿thair: with many of James鈥檚 enemies present; bhris Seumas an fhidheall thairis air a ghl霉in: James broke the fiddle over his knee; Taigh-tasgaidh Clann Mhic a鈥� Phearsain ann am Baile 脵r an t-Sl猫ibh: The Clan MacPherson Museum in Newtonmore.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: air an rathad a Bhanbh air muin-eich: on the way to Banff on horseback. Are you familiar with the preposition 鈥榓鈥� (鈥榯o鈥�) which incurs lenition? Learners often prefer 鈥榞耻鈥� (no lenition), but 鈥榓鈥� is very idiomatic. Tha mi a鈥� dol a Phort R矛gh 鈥�I鈥檓 going to Portree鈥�. The preposition 鈥樏犫赌�, with an accent and more open pronunciation, means 鈥榝rom鈥� and does not incur lenition. Th脿inig e 脿 Banbh 鈥�he came from Banff鈥�.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: a鈥� d猫anamh iomradh air a bh脿s: giving an account of his death.

Broadcasts

  • Sun 16 Jun 2019 22:30
  • Wed 19 Jun 2019 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast