Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1040

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1040. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 26 Jun 2019 23:00

Clip

Litir 1040: Seumas Mac a' Phearsain (4)

Thairis air na tr矛 seachdainean a dh鈥檉halbh, dh鈥檌nns mi eachdraidh Sheumais Mhic a鈥� Phearsain, an ceatharnach ainmeil 脿 B脿ideanach, agus mar a chaidh a chrochadh gu b脿s ann am Banbh anns a鈥� bhliadhna seachd ceud deug (1700). Bidh cuimhne agaibh gun do chuir an siorram ann am Banbh an cloc air adhart cairteal na h-uarach oir bha stad-breith air an rathad airson Seumas a sh脿bhaladh.

A r猫ir choltais, th貌isich an gnothach suarach seo co-sp脿irn eadar Baile Bhanbh agus am baile air taobh eile Uisge Dubh-脠ireann 鈥� An D霉n no MacDuff. 始S d貌cha gun robh a鈥� cho-sp脿irn ann roimhe sin, ge-t脿. Tha st貌iridh eile ann mu Sheumas Mac a鈥� Phearsain. Bha e a鈥� teicheadh 脿 feadhainn a bha ag iarraidh a mharbhadh. Leum e a-steach a dh鈥橴isge Dubh-脠ireann airson faighinn air falbh. Bha deis armachd air agus bha e a鈥� gi霉lan claidheamh m貌r a bha air leth trom.聽

Bha Seumas math air sn脿mh ach chaill e a bhonaid. Chaidh a bhonaid an s脿s ann an cuairt-shruth anns an abhainn. Nuair a th脿inig a n脿imhdean, chunnaic iad a bhonaid agus bha iad dhen bheachd gun robh Seumas marbh. Ach cha robh. Agus nochd e ann am Banbh air an oidhche sin!

Fhuair mi an naidheachd sin 脿 l脿rach-l矛n Tobar an Dualchais, agus fear Te脿rlach Simpson, a bhuineadh don D霉n, agus a dh鈥檌nns a chunntas ann an Albais an ear-thuath. Bha Te脿rlach dhen bheachd gur e deagh dhuine a bh鈥� ann am Mac a鈥� Phearsain. 鈥�A big powerful chiel,鈥� mar a thuirt e. Bha deagh chli霉 aig Mac a鈥� Phearsain anns an D霉n.

Lean a鈥� cho-sp脿irn eadar an d脿 bhaile airson 霉ine mh貌r, st猫idhichte air b脿s Mhic a鈥� Phearsain. Nuair a bha Te脿rlach 貌g, cha bhiodh fear 脿 Banbh a鈥� falbh le t猫 脿s an D霉n. Agus bhiodh na balaich 脿 Banbh ag 猫igheachd air na gillean 脿s an D霉n, 鈥�Fa shot the loon?鈥� (C貌 loisg air a鈥� ghille?) Bha sin a鈥� cuimhneachadh tachartas nuair a chaidh gille a mharbhadh le mearachd, agus saighdearan a鈥� losgadh air targaidean.

Bhiodh na balaich 脿s an D霉n an uair sin ag r脿dh ris na gillean 脿 Banbh, 鈥�Fa hanged the man afore his time?鈥� Agus leanadh iad sin leis an rann: 鈥�Banff, it is a burgh toon, a kirk wi鈥檕ot a steeple, a load o鈥� muck at ilka door, and damned unceevil people.鈥� Tha fhios nach biodh muinntir Bhanbh ag aontachadh ri sin!

Nuair a thogadh eaglais anns an D霉n anns an naoidheamh linn deug - 始s e Doune Church a chanas iad rithe ann am Beurla 鈥� chaidh t霉r a thogail oirre le cloc ann. Ach chan eil ceithir aghaidhean air a鈥� chloc. Chan eil ann ach na tr矛. Tha iad ag r脿dh gun tugadh an t猫 air an taobh siar air falbh gus nach toireadh muinntir an D霉in an uair do mhuinntir Bhanbh.

Agus tha e coltach gun deach an cloc ann am Banbh fh猫in a ghluasad gu baile 霉r a chaidh a thogail tr脿th anns an naoidheamh linn deug. 始S e sin Baile Bhainidh no Dufftown. Bhathar ga aithneachadh mar 鈥榓n cloc a chroch Mac a鈥� Phearsain鈥�. Ged a bha e a鈥� ruith cairteal na h-uarach air thoiseach ann am Banbh fad 霉ine an d猫idh a鈥� chrochaidh, tha mi an d霉il an-diugh ann am Baile Bhainidh gun toir e dhuinn an uair cheart.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Seumas Mac a鈥� Phearsain: James MacPherson; roimhe sin: before that; ge-t脿: however; deis armachd: suit of armour; cuairt-shruth: whirlpool; n脿imhdean: enemies; deagh chli霉: a fine reputation; Baile Bhainidh: Dufftown.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: dh鈥檌nns mi eachdraidh Sheumais Mhic a鈥� Phearsain, an ceatharnach ainmeil 脿 B脿ideanach: I told you the story of James MacPherson, the famous freebooter from Badenoch; bha stad-breith air an rathad airson Seumas a sh脿bhaladh: a reprieve was on the way to save James; th貌isich an gnothach suarach seo co-sp脿irn eadar Baile Bhanbh agus am baile air taobh eile Uisge Dubh-脠ireann: this unfortunate matter started a rivalry between Banff and the town on the other side of the River Deveron; bha e a鈥� gi霉lan claidheamh m貌r a bha air leth trom: he was carrying a large sword that was particularly heavy; 脿 l脿rach-l矛n Tobar an Dualchais: from the Tobar an Dualchais website; a bhuineadh don D霉n: who belonged to MacDuff; cha bhiodh fear 脿 Banbh a鈥� falbh le t猫 脿s an D霉n: a lad from Banff wouldn鈥檛 go out with a girl from MacDuff; nuair a chaidh gille a mharbhadh le mearachd, agus saighdearan a鈥� losgadh air targaidean: when a lad was killed by mistake, with soldiers firing at targets; tha fhios nach biodh muinntir Bhanbh ag aontachadh ri sin: I鈥檓 sure that the people of Banff would not agree with that; chan eil ann ach na tr矛: there are only three; gus nach toireadh muinntir an D霉in an uair do mhuinntir Bhanbh: that the people of MacDuff wouldn鈥檛 give the time to the people of Banff; gun deach an cloc ann am Banbh a ghluasad gu baile 霉r: that the clock in Banff was moved to a new town; a chaidh a thogail tr脿th anns an naoidheamh linn deug: that was built early in the 19th century; bhathar ga aithneachadh mar 鈥榓n cloc a chroch Mac a鈥� Phearsain鈥�: it was recognised as 鈥榯he clock that hanged MacPherson鈥�.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: Lean a鈥� cho-sp脿irn eadar an d脿 bhaile airson 霉ine mh貌r, st猫idhichte air b脿s Mhic a鈥� Phearsain: the rivalry between the two towns continued for a long time, based on MacPherson鈥檚 death. It鈥檚 interesting how the town of MacDuff (An D霉n in Gaelic) became a protector of MacPherson鈥檚 reputation, despite his being a Gael of semi-traveller heritage from Badenoch. One can only presume that he spoke Doric and could communicate freely with the people of the north-east (and compose a song in that language). Do any of you know more about his linguistic abilities?

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: a鈥� teicheadh 脿 feadhainn: fleeing from some people.

Broadcasts

  • Sun 23 Jun 2019 22:30
  • Wed 26 Jun 2019 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast