Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1041

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1041. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 3 Jul 2019 23:00

Clip

Litir 1041: An Uamh Mh貌r (1)

Tha mi air ais ann am B脿ideanach an t-seachdain seo oir bu toigh leam innse dhuibh mun Uaimh Mh貌ir sear air Ceann a鈥� Ghi霉thsaich. Tha i faisg air baile-fearainn air a bheil Raitts, no R脿t ann an G脿idhlig. Tha m貌ran de mhuinntir an 脿ite a鈥� gabhail 鈥楻aitts Cave鈥� oirre. Ach chan eil i n脿darrach. 始S e se貌rsa de thaigh fo-thalamh a th鈥� innte, seach uamh n脿darrach.聽

Air mapaichean an latha an-diugh, ch矛 sibh 鈥�souterrain鈥� far a bheil i. Air seann mhapaichean, ge-t脿, ch矛 sibh 鈥�Pict House鈥� no 鈥�Pictish House鈥� no 鈥�Earth-house鈥�. Tha seann st貌iridh co-cheangailte rithe. Ach, mus tig mi gu sin, bu mhath leam innse dhuibh mun turas a chaidh an neach-saidheans ainmeil, Sir Daibhidh Brewster, ann.聽

Ann an ochd ceud deug, trithead 始s a c貌ig (1835), bha Brewster a鈥� fuireach ann am Baile a鈥� Bhile, dachaigh an uachdarain, Mac a鈥� Phearsain 鈥� no MacMhuirich. Bha Brewster p貌sta aig Juliet, nighean an uachdarain, Seumas B脿n, no mar a chanar ann am Beurla ris, James 鈥極ssian鈥� MacPherson.

Bha Brewster gu math aithnichte ri a linn. Am measg m貌ran eile, chruthaich e an stereoscope 3-D agus an kaleidoscope. An robh fios agaibh gur e Albannach a chruthaich an kaleidoscope?

Thug Brewster s霉il air an Uaimh Mh貌ir a bha l脿n chlachan is spr霉illeach aig an 脿m. Thug e an spr霉illeach a-mach agus lorg e taigh fo-thalamh a bha iongantach. Bha e fada is rudeigin caol, le leacan cloiche air gach taobh. Bha am mullach air a dh猫anamh de leacan cuideachd. Sin mar a tha an t-脿ite, an 矛re mhath, chun an latha an-diugh.

Tha an Uamh ann an cruth crudha-eich. Tha an ceann os-chearclach dhith a鈥� coimhead chun a鈥� chinn a deas 鈥� a dh鈥檌onnsaigh a鈥� Mhonaidh Ruaidh agus beanntan Athall. Tha an sealladh aiste br猫agha.聽

Chan eil fhios a鈥檓 d猫 an coltas a bh鈥� air an d霉thaich nuair a chaidh an Uamh Mh貌r a thogail, ach an-diugh tha i ann am meadhan p脿irc ionaltraidh do chrodh no caoraich. Tha feansa timcheall oirre airson stad a chur air spr猫idh bho bhith a鈥� faighinn a-steach.

Cha b鈥� e sin a鈥� chiad turas a rinneadh iomradh air an uaimh. Tr脿th anns an naoidheamh linn deug, sgr矛obh fear 脿s an sg矛re mu a deidhinn. Chuir esan ainm eile oirre 鈥� MacNiven鈥檚 Cave 鈥� Uamh Chlann 始ic Ille Naoimh. Carson a tha sin? Uill, tha seann sgeulachd a tha a鈥� d猫anamh ceangal eadar an Uamh agus Clann 始ic Ille Naoimh. Tha mi airson a h-aithris dhuibh.

O chionn fhad an t-saoghail, bha Clann 始ic Ille Naoimh rudeigin cumhachdach ann am B脿ideanach. Bha iad ann an caidreabh leis na Cuimeanaich 鈥� Iarlan Bh脿ideanach. Thug Clann 始ic a鈥� Phearsain 脿 Loch Abar taic do R矛gh Raibeart am Brusach ann a bhith a鈥� smachdachadh nan Cuimeanach. Thug an R矛gh fearann dhaibh ann am B脿ideanach 鈥� fearann a bha roimhe leis na Cuimeanaich. Dh鈥櫭╥rich naimhdeas, mar sin, eadar na Cuimeanaich agus Clann 始ic a鈥� Phearsain. Bha sin a鈥� ciallachadh gun robh Clann 始ic Ille Naoimh cuideachd nan n脿imhdean aig Clann 始ic a鈥� Phearsain.

A r猫ir beul-aithris, thog Clann 始ic Ille Naoimh creach air fearann aig Mac a鈥� Phearsain 脿 Cluainidh, taobh an Lagain. An toiseach, cha do chuir Mac a鈥� Phearsain feachd ri ch猫ile. An 脿ite sin, chuir e a nighean gu ruige Clann 始ic Ille Naoimh mar theachdaire. Ach, mar a ch矛 sinn anns an ath Litir, cha do shoirbhich leatha.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: B脿ideanach: Badenoch; Ceann a鈥� Ghi霉thsaich: Kingussie; baile-fearainn: farm, fermtoun; Clann 始ic Ille Naoimh: the MacNivens; Loch Abar: Lochaber; n脿imhdean: enemies.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: 始S e se貌rsa de thaigh fo-thalamh a th鈥� innte, seach uamh n脿darrach: it鈥檚 a sort of underground house, rather than a natural cave; tha seann st貌iridh co-cheangailte rithe: there is an old story linked to it; l脿ithean-saora ann am Baile a鈥� Bhile, dachaigh an uachdarain: holidays in Balavil, the home of the laird; p貌sta aig Juliet: married to Juliet; l脿n chlachan is spr霉illeach: full of stones and rubble; fada is rudeigin caol, le leacan cloiche air gach taobh: long and rather narrow, with stone slabs on each side; cruth crudha-eich: the shape of a horseshoe; tha an ceann os-chearclach dhith a鈥� coimhead chun a鈥� chinn a deas: the convex end of it looks towards the south; a dh鈥檌onnsaigh a鈥� Mhonaidh Ruaidh agus beanntan Athall: towards the Cairngorms and the mountains of Atholl; tha an sealladh aiste br猫agha: the view from it is beautiful; ann am meadhan p脿irc ionaltraidh do chrodh no caoraich: in the middle of a grazing field for cattle or sheep; airson stad a chur air spr猫idh bho bhith a鈥� faighinn a-steach: to stop livestock from getting in; a鈥� chiad turas a rinneadh iomradh air an uaimh: the first time the cave was mentioned; o chionn fhad an t-saoghail: a long time ago; ann an caidreabh leis na Cuimeanaich: in an association with the Cummings; fearann a bha roimhe leis na Cuimeanaich: land that was previously owned by the Cummings; thog Clann 始ic Ille Naoimh creach air fearann aig Mac a鈥� Phearsain 脿 Cluainidh, taobh an Lagain: the MacNivens made a cattle raid on the land of MacPherson of Cluny, over Laggan way; cha do chuir X feachd ri ch猫ile: X did not put together a band of men; chuir e a nighean gu ruige Clann 始ic Ille Naoimh mar theachdaire: he sent his daughter to MacNiven as a messenger.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: Chan eil fhios a鈥檓: I don鈥檛 know. It鈥檚 acceptable to write agam as 补鈥檓, particularly in a situation where it is pronounced that way 鈥� which is generally the case in informal speech. The apostrophe replaces the missing letters. You will see agad sometimes written as 补鈥檇 in the same way 鈥� eg 始eil fhios 补鈥檇. (the Gaelic equivalent of the throw-away 鈥榶ou know鈥� or 鈥榶e ken鈥�).

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: cha do shoirbhich leatha: she wasn鈥檛 successful.

Broadcasts

  • Sun 30 Jun 2019 22:30
  • Wed 3 Jul 2019 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast