Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1078
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1078. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Wed 18 Mar 2020
23:00
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 774
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1078
Duration: 05:00
Litir 1078: An Iolair-uisge
Bha mi a鈥� bruidhinn an t-seachdain sa chaidh mu dh脿 iolair a lorgadh marbh air a鈥� Chomraich. 始S e iolairean-buidhe a bh鈥� annta le ch猫ile. Ach d猫 mun d脿 iolair eile a tha be貌 ann an Alba? A bheil, no an robh, iadsan ann an Ros an Iar cuideachd? Tha mi a鈥� ciallachadh le sin 鈥� an iolair-mhara agus an iolair-uisge. Uill, uaireigin, bha iad be貌 anns an sg矛re. Tha mi airson innse dhuibh mun deidhinn faisg air Poll I霉, tuath air a鈥� Chomraich. Tha na cunntasan a鈥� tighinn bhon leabhar A Hundred Years in the Highlands le Osgood MacCoinnich. Tha MacCoinnich ainmeil airson Leas Inbhir I霉 a chur air chois.
始S e uachdaran a bh鈥� ann am MacCoinnich. Ann am meadhan an naoidheamh linn deug, fhuair e sealbh air p脿irt de loch-uisge m貌r ris an canar am Fionn Loch. Bha am Fionn Loch ainmeil airson cho pailt agus cho m貌r 始s a bha na bric ann. Bha na h-猫isg cho l矛onmhor 始s gum biodh muinntir an 脿ite gan glacadh le sleaghan air an oidhche anns an D脿mhair agus san t-Samhain. Bha iad a鈥� cleachdadh leusan de ghiuthas-bl脿ir airson solas a thoirt dhaibh.
Tuath air an Fhionn Loch, tha loch beag ris an canar Loch an Iasgair. Rinn an t-Suirbhidh 脪rdanais eadar-theangachadh air an ainm mar 鈥�fisher鈥檚 loch鈥�. Tha mi an d霉il gun robh iad a鈥� beachdachadh air daoine a bhiodh a鈥� falbh don loch le slat. Ach tha an t-ainm a鈥� ciallachadh 鈥榣och na h-iolair-uisge鈥� 鈥� the loch of the osprey.听
Tha Osgood MacCoinnich ga dhearbhadh anns an leabhar aige. Bhiodh na h-iolairean-uisge ag iasgach anns na lochan gu l猫ir anns an sg矛re. Ach bhiodh iad a鈥� neadachadh air stac cas ri taobh Loch an Iasgair. Carson, ma-th脿, a thugadh an t-ainm air an loch 鈥� Loch an Iasgair, seach Loch na h-Iolaire? Uill, gu h-ionadail, 始s e Ailean Iasgair a chanadh daoine ris an iolair-uisge.
Tha MacCoinnich ag innse dhuinn mu thachartas duilich anns an sg矛re co-cheangailte ris an loch. Nochd dithis Shasannach ann an Taigh-seinnse Pholl I霉 latha a bha seo. B鈥� iadsan am Morair Huntingfield agus companach aige. Nuair a chuala iad gu robh iolairean-uisge a鈥� neadachadh aig Loch an Iasgair, chaidh iad ann le dealas. Gu m矛-fhortanach, 始s e m猫irlich uighean a bh鈥� annta.
Lorg iad an nead air an stac. Shn脿imh sgalag aca a-mach chun an 脿ite, ghoid e an d脿 ugh 脿s an nead agus shn脿imh e air ais gu t矛r. Bha na h-uighean aige ann am bonaid air an do ch霉m e greim le fhiaclan. An do rinn MacCoinnich c脿ineadh air na m猫irlich? Cha do rinn oir, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachdain, bha MacCoinnich fh猫in ris an aon se貌rsa m猫irle.
Aig an 脿m sin, bha an iolair-uisge air a dhol 脿 bith ann an Sasainn mu thr脿th. Cha robh fada aice ri dhol ann an Alba. Thathar a鈥� tomhas gun deach i 脿 bith an seo ann an naoi ceud deug is sia-deug (1916) no mar sin.听
Gu fortanach, tha an iolair-uisge a-nise pailt gu le貌r ann an Alba a-rithist. Tha i eadhon air ais a鈥� neadachadh ann an Sasainn. Ach co-dhi霉 tha i air tilleadh gu Loch an Iasgair, chan urrainn dhomh innse dhuibh.
始S e uachdaran a bh鈥� ann am MacCoinnich. Ann am meadhan an naoidheamh linn deug, fhuair e sealbh air p脿irt de loch-uisge m貌r ris an canar am Fionn Loch. Bha am Fionn Loch ainmeil airson cho pailt agus cho m貌r 始s a bha na bric ann. Bha na h-猫isg cho l矛onmhor 始s gum biodh muinntir an 脿ite gan glacadh le sleaghan air an oidhche anns an D脿mhair agus san t-Samhain. Bha iad a鈥� cleachdadh leusan de ghiuthas-bl脿ir airson solas a thoirt dhaibh.
Tuath air an Fhionn Loch, tha loch beag ris an canar Loch an Iasgair. Rinn an t-Suirbhidh 脪rdanais eadar-theangachadh air an ainm mar 鈥�fisher鈥檚 loch鈥�. Tha mi an d霉il gun robh iad a鈥� beachdachadh air daoine a bhiodh a鈥� falbh don loch le slat. Ach tha an t-ainm a鈥� ciallachadh 鈥榣och na h-iolair-uisge鈥� 鈥� the loch of the osprey.听
Tha Osgood MacCoinnich ga dhearbhadh anns an leabhar aige. Bhiodh na h-iolairean-uisge ag iasgach anns na lochan gu l猫ir anns an sg矛re. Ach bhiodh iad a鈥� neadachadh air stac cas ri taobh Loch an Iasgair. Carson, ma-th脿, a thugadh an t-ainm air an loch 鈥� Loch an Iasgair, seach Loch na h-Iolaire? Uill, gu h-ionadail, 始s e Ailean Iasgair a chanadh daoine ris an iolair-uisge.
Tha MacCoinnich ag innse dhuinn mu thachartas duilich anns an sg矛re co-cheangailte ris an loch. Nochd dithis Shasannach ann an Taigh-seinnse Pholl I霉 latha a bha seo. B鈥� iadsan am Morair Huntingfield agus companach aige. Nuair a chuala iad gu robh iolairean-uisge a鈥� neadachadh aig Loch an Iasgair, chaidh iad ann le dealas. Gu m矛-fhortanach, 始s e m猫irlich uighean a bh鈥� annta.
Lorg iad an nead air an stac. Shn脿imh sgalag aca a-mach chun an 脿ite, ghoid e an d脿 ugh 脿s an nead agus shn脿imh e air ais gu t矛r. Bha na h-uighean aige ann am bonaid air an do ch霉m e greim le fhiaclan. An do rinn MacCoinnich c脿ineadh air na m猫irlich? Cha do rinn oir, mar a ch矛 sinn an-ath-sheachdain, bha MacCoinnich fh猫in ris an aon se貌rsa m猫irle.
Aig an 脿m sin, bha an iolair-uisge air a dhol 脿 bith ann an Sasainn mu thr脿th. Cha robh fada aice ri dhol ann an Alba. Thathar a鈥� tomhas gun deach i 脿 bith an seo ann an naoi ceud deug is sia-deug (1916) no mar sin.听
Gu fortanach, tha an iolair-uisge a-nise pailt gu le貌r ann an Alba a-rithist. Tha i eadhon air ais a鈥� neadachadh ann an Sasainn. Ach co-dhi霉 tha i air tilleadh gu Loch an Iasgair, chan urrainn dhomh innse dhuibh.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Ros an Iar: Wester Ross; iolair-mhara: sea eagle; iolair-uisge: osprey; Poll I霉: Poolewe; Leas Inbhir I霉: Inverewe Gardens; l矛onmhor: plentiful; an t-Suirbhidh 脪rdanais: the Ordnance Survey; dealas: zeal.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: mu dh脿 iolair a lorgadh marbh air a鈥� Chomraich: about two eagles that were found dead in Applecross; 始s e iolairean-buidhe a bh鈥� annta le ch猫ile: they were both golden eagles; 始s e uachdaran a bh鈥� ann am MacCoinnich: Mackenzie was a landlord; fhuair e sealbh air: he took ownership of; airson cho pailt agus cho m貌r 始s a bha na bric ann: for how plentiful and big the trout were in it; 始s gum biodh muinntir an 脿ite gan glacadh le sleaghan air an oidhche: that the local people would catch them with spears at night; a bhiodh a鈥� falbh don loch le slat: who would go to the loch with a [fishing] rod; a鈥� neadachadh air stac cas: nesting on a steep rock pillar; gu h-ionadail, 始s e Ailean Iasgair a chanadh daoine ris an iolair-uisge: locally, people called the osprey Allan the Fisher; nochd dithis Shasannach ann an Taigh-seinnse Pholl I霉 latha a bha seo: two Englishmen arrived in the Poolewe Inn one particular day; gu m矛-fhortanach, 始s e m猫irlich uighean a bh鈥� annta: unfortunately, they were egg thieves; shn脿imh sgalag aca a-mach chun an 脿ite: a servant (valet) swam out to the place; ghoid e an d脿 ugh 脿s an nead: he stole the two eggs from the nest; air an do ch霉m e greim le fhiaclan: which he gripped in his teeth; an do rinn X c脿ineadh air na m猫irlich?: did X criticise the thieves?; bha X ris an aon se貌rsa m猫irle: X was involved in the same sort of robbery; cha robh fada aice ri dhol ann an Alba: she didn鈥檛 have long to go in Scotland; co-dhi霉 tha i air tilleadh gu X, chan urrainn dhomh innse dhuibh: whether [or not] it has returned to X, I cannot tell you.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: bha an iolair-uisge air a dhol 脿 bith ann an Sasainn mu thr脿th: the osprey had already become extinct in England. There is another way of writing mu thr脿th (no hyphen) 鈥� which is mar-th脿 (with a hyphen). Both are permitted by GOC (Gaelic Orthographic Conventions). They come to the issue of 鈥榓lready鈥� from slightly different perspectives, but are pronounced virtually the same.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Carson a thugadh an t-ainm air an loch?: why was the loch named?
Broadcasts
- Sun 15 Mar 2020 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 18 Mar 2020 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
