Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1092

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1092. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Wed 24 Jun 2020 23:00

Clip

Litir 1092: Uilleam Uallas (2)

Bha mi ag innse dhuibh mu Uilleam Uallas. Tha na cunntasan mu dheidhinn 脿s an leabhar 鈥楨achdraidh na h-Alba鈥�. Bha Uallas a鈥� str矛 airson Alba a chumail neo-eisimeileach o chionn c貌rr is seachd ceud bliadhna. Latha a bha seo, nuair a bha e a鈥� fuireach ann an Inbhir 脌ir, chaidh e a dh鈥檌asgach anns an abhainn. Bha e fh猫in is balach a鈥� tilleadh dhachaigh le basgaid l脿n bhreac. Th脿inig dithis no tri霉ir shaighdearan Sasannach nan rathad.聽

Dh鈥檌arr na saighdearan air na h-Albannaich a鈥� bhasgaid agus na h-猫isg a thoirt seachad. Bha Uallas de貌nach roinn de na bric a thoirt dhaibh. Ach cha robh na saighdearan riaraichte le n矛 na bu lugha na 始n t-iomlan. Chaidh an dol a-mach eatarra gu buillean.聽

Cha robh armachd aig Uallas ach a shlat-iasgaich. Le ceann reamhar na slaite, thug e buille air fear de na saighdearan na cheann. Thuit an Sasannach marbh. Thog Uilleam claidheamh an duine mhairbh agus rinn e air na saighdearan eile leis. Theich iadsan lem beatha, agus chaidh Uilleam agus a charaid dhachaigh leis a鈥� bhasgaid agus na h-猫isg.

Tha an t-霉ghdar, Aonghas MacCoinnich, ag innse dhuinn gun do theich Uallas 鈥榓 bhith fon choill car 霉ine, 始s an d猫idh sin 脿ite eile dhen d霉thaich a thoirt air far nach robh an gn矛omh cho aithnichte.鈥�

Bliadhna an d猫idh sin, bha Uilleam air p貌sadh. Bha e a鈥� fuireach ann am baile Lannraig. Latha a bha seo, bha e a鈥� coiseachd tron bhaile. Bha e air a sgeadachadh ann an deise uaine. Bha buidheann c貌mhla ris.

Th脿inig Sasannach m矛-mhodhail nan rathad, agus th貌isich e air magadh orra. 鈥楽eadh,鈥� thuirt e ri Uallas, 鈥榓 bheil thu air tighinn 脿s 霉r a-nall thar fairge?鈥�

Lean Uallas air adhart. Cha robh e ag iarraidh a bhith an s脿s ann an sabaid air an t-sr脿id. Th脿inig tuilleadh shaighdearan Sasannach. Bha iad uile ri m矛-mhodh is fanaid. Mu dheireadh, bhuail fear dhiubh ceann na truaill anns an robh an claidheamh aig Uallas. Ghrad-tharraing an t-Albannach a chlaidheamh a-mach, agus chuir e an saighdear gu talamh le aon bhuille.

Bha sabaid mh貌r ann an uair sin. Ach chaidh aig Uallas air a dhachaigh a ruigsinn, le taic a charaidean. An uair sin, a-mach leis air an doras ch霉il gu coille far an deach e am falach.聽

Rinn an riaghladair Sasannach, Heselrig, d矛oghaltas air Uallas. Loisg e taigh Uallais agus chuir e a bhean gu b脿s. Theich ban-貌glach a bh鈥� aice gun fhios a-mach don choille. Dh鈥檌nns i a h-uile n矛 do Uallas agus do a luchd-leanmhainn.聽

鈥楥han urrainn dhuinn ise a thoirt air ais,鈥� thuirt Uallas ri c脿ch. 鈥楢ch chan fhaicear t脿mh agamsa gus an d猫an mi d矛oghaltas.鈥� Air an dearbh oidhche sin, thionail e trithead fear 鈥� daoine d矛leas is misneachail. Chaidh iad gu s脿mhach a-steach don bhaile. R脿inig iad taigh an riaghladair. Bha staidhre eadar an t-sr脿id agus doras aig r霉m uachdrach anns an robh an riaghladair na laighe. Dh矛rich Uallas an staidhre air thoiseach air c脿ch. Agus innsidh mi dhuibh na thachair an uair sin anns an ath Litir.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: Uilleam Uallas: William Wallace; neo-eisimeileach: independent; Inbhir 脌ir: Ayr; armachd: weaponry; slat-iasgaich: fishing rod; baile Lannraig: the town of Lanark; m矛-mhodhail: rude; ban-貌glach: maidservant; thionail e: he gathered; uachdrach: upper.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: a鈥� tilleadh dhachaigh le basgaid l脿n bhreac: returning home with a basket full of trout; th脿inig dithis no tri霉ir shaighdearan Sasannach nan rathad: two or three English soldiers came by; de貌nach roinn de na bric a thoirt dhaibh: willing to give them a portion of the trout; cha robh X riaraichte le n矛 na bu lugha na 始n t-iomlan: X weren鈥檛 satifised with anything less than the entirety; chaidh an dol a-mach eatarra gu buillean: the exchange between them came to blows; ceann reamhar na slaite: the broad end of the rod; a bhith fon choill car 霉ine: to be in [鈥榰nder鈥橾 the forest for a while; bha X air p貌sadh: X had married; air a sgeadachadh ann an deise uaine: wearing a green suit; a bha fasanta am measg nan uaislean: that was in fashion among the gentry; th貌isich e air magadh orra: he started to mock them; a bheil thu air tighinn 脿s 霉r a-nall thar fairge?: have you just come across the ocean?; mar thosgaire a tha a鈥� toirt banrigh 霉r dhar n-ionnsaigh: like an ambassador bringing us a new queen; ri m矛-mhodh is fanaid: being rude and mocking; bhuail fear dhiubh ceann na truaill: one of them struck the top of the scabbard; ghrad-tharraing an t-Albannach a chlaidheamh a-mach: the Scot whipped out his sword; a-mach leis air an doras ch霉il gu coille far an deach e am falach: straight out the back door to a wood where he went into hiding; loisg e taigh Uallais agus chuir e a bhean gu b脿s: he burned down Wallace鈥檚 house and killed his wife; chan fhaicear t脿mh agamsa gus an d猫an mi d矛oghaltas: I shall not be seen to rest until I have revenge.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: 始s an d猫idh sin 脿ite eile dhen d霉thaich a thoirt air far nach robh an gn矛omh cho aithnichte: and after that to go to another part of the country where the deed was not so well-known. You will perhaps be aware of the idiomatic use of toirt + air meaning 鈥榯o force鈥� eg thug i air sin a dh猫anamh 鈥�she made him/forced him do that鈥�. But there is another idiomatic use of toirt + air eg thug e an rathad air 鈥�he left on the road鈥�; thug i a鈥� choille oirre 鈥�she went into the forest鈥�.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: Rinn X d矛oghaltas air Y: X exacted revenge on Y.

Broadcasts

  • Sun 21 Jun 2020 22:30
  • Wed 24 Jun 2020 23:00

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast