Main content

An Litir Bheag 1097

Litir Bheag na seachdain sa le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1097. This week's short letter for G脿idhlig learners.

Available now

4 minutes

Last on

Sun 24 May 2026 13:30

Clip

An Litir Bheag 1097

Bha an t-Ollamh Muileach na lighiche ainmeil a tha a鈥� nochdadh ann an eachdraidh agus beul-aithris Mhuile. Bhuineadh e do na Peutanaich 鈥� na Beatons. Tha an cinneadh sin a鈥� nochdadh an toiseach ann an cl脿r eachdraidh na h-Alba anns a鈥� cheathramh linn deug.

Ph貌s Triath nan Eilean [The Lord of the Isles], Aonghas 脪g, t猫 脠ireannach, Agnes 脫 Cath谩in. Thug Agnes leatha sguad de dh鈥櫭坕reannaich. Th脿inig iad a dh鈥檉huireach ann an Alba. Nam measg bha Peutanaich. Bha iad mu-thr脿th sgileil mar lighichean.聽

Anns a鈥� ch貌igeamh linn deug, bha lighichean Peutanach ann an 脤le. Anns an t-siathamh linn deug, bha feadhainn a鈥� fuireach ann am Muile. Bha fearann aca ann am Peighinn na Croise. Tha sin faisg air Peighinn a鈥� Gh脿idheil ann an ceann a deas an eilein.聽

Tha a鈥� chrois anns an ainm-脿ite fhathast ann. 鈥橲 e Beaton鈥檚 Cross an t-ainm oirre ann am Beurla. Ann an G脿idhlig 鈥� 鈥楥rois an Ollaimh鈥�. An t-Ollamh Muileach, gu dearbh.

Bliadhna no dh脿 air ais, nochd leabhar air leth math ann an cl貌. 鈥橲 e sin Hebridean Healers: The Beatons of Mull. Anns an leabhar, tha dealbhan agus mapaichean a鈥� sealltainn far an robh leas luibheach nan lighichean.

Bu ch貌ir do dhaoine ann an Alba a bhith nas e貌laiche air na lighichean Muileach.鈥橲 e s脿r-sgoilearan meidigeach a bha annta. Sgr矛obh an sgoilear 脌isianach, Avicenna, leabhar cudromach anns an aonamh linn deug. B鈥� e sin Leabhar an t-Sl脿nachaidh no The Book of Healing. Bha e air a sgr矛obhadh ann an Arabais. Bha lethbhreacan dheth aig na Peutanaich. Ach d猫 an c脿nan anns an robh iad? Bha 鈥� a鈥� Gh脿idhlig. Tha sin a鈥� sealltainn gun robh na lighichean Muileach a鈥� cleachdadh na G脿idhlig anns an obair agus sgoilearachd aca.

Tha Hebridean Healers ag innse dhuinn gun robh leigheas G脿idhealach anns na meadhan-aoisean st猫idhichte gu m貌r air na seann teacsaichean clasaigeach. Bha iad 脿 d霉thchannan eile, agus air an eadar-theangachadh gu G脿idhlig.

Tro th矛de, ge-t脿, sgr矛obh na lighichean G脿idhealach l脿mh-sgr矛obhainnean agus leabhrannan aca fh猫in 鈥� ann an G脿idhlig. Tha cuid dhiubh an-diugh ann an taighean-tasgaidh ann an Alba is Sasainn. Tha beartas m貌r nam broinn.

The Little Letter 1097

The Ollamh Muileach was a famous physician who appears in the history and oral tradition of Mull. He belonged to the Peutanaich 鈥� the Beatons. That kindred first appears in the historical record of Scotland in the 14th century.

The Lord of the Isles, Angus 脪g, married an Irishwoman, Agnes 脫 Cath谩in. Agnes brought with her a squad of Irish folk. They came to live in Scotland. Among them were Beatons. They were already skilled as physicians.

In the 15th century, there were Beaton physicians on Islay. In the 16th century, some were living on Mull. They had land in Pennycross. That is near Pennyghael in the south of the island.

The cross in the place-name is still there. Its name in English is 鈥楤eaton鈥檚 Cross鈥�. In Gaelic 鈥� Crois an Ollaimh. The Ollamh Muileach, indeed.

A year or two back an excellent book appeared in print. That is 鈥楬ebridean Healers: The Beatons of Mull鈥�. In the book, pictures and maps show where the physicians鈥� herb [physic] garden was.

People in Scotland should be more familiar with the Mull physicians. They were top-class medical scholars. The Asian scholar, Avicenna, wrote an important book in the 11th century. That was 鈥楾he Book of Healing鈥�. It was written in Arabic. The Beatons had copies of it. But what language were they in? It was Gaelic. That shows that the Mull physicians were using Gaelic in their work and scholarship.

鈥楬ebridean Healers鈥� tells us that Gaelic medical treatment in medieval times was based to a large extent on the old classical texts. They were from other countries and translated into Gaelic.

In time, however, the Gaelic physicians wrote their own documents and booklets 鈥� in Gaelic. Some of them today are in museums in Scotland and England. They contain great riches.

Broadcast

  • Sun 24 May 2026 13:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast