Main content

An Litir Bheag 1104

Litir Bheag na seachdain sa le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1104. This week's short letter for G脿idhlig learners.

Available now

4 minutes

Last on

Sun 12 Jul 2026 13:30

Clip

An Litir Bheag 1104

O chionn ghoirid bha mi a鈥� toirt s霉il air Courier Inbhir Nis on naoidheamh linn deug. Ghabh mi tlachd de na h-altan leis an Urramach Alasdair Sti霉bhart no 鈥�Nether Lochaber鈥�. Bha e a鈥� sgr矛obhadh ann am Beurla ach bha aire gu tric air a鈥� Gh脿idhlig, agus air dualchas nan G脿idheal, anns na sgr矛obhaidhean aige. 鈥橲 e f矛or sgoilear na G脿idhlig a bha ann.

Rugadh Alasdair Sti霉bhart ann am Beinn nam Fadhla anns a鈥� bhliadhna ochd ceud deug, fichead 鈥檚 a naoi (1829). Bhuineadh a theaghlach don Apainn ann an Earra-Gh脿idheal. Bha a ph脿rantan a鈥� fuireach ann am Beinn nam Fadhla oir bha athair ag obair do dh鈥橭ifis nan C矛sean N脿iseanta anns na h-eileanan.

Nuair a bha Alasdair 貌g, ghluais an teaghlach gu t矛r-m貌r. Bha iad anns an 脪ban, agus ann an Cill Mh矛cheil ann an Siorrachd Pheairt. Dh鈥檌onnsaich Alasdair t貌rr mu dhualchas nan G脿idheal anns na bliadhnaichean sin.

Chaidh e gu Oilthigh Chill R矛mhinn agus dh鈥檌onnsaich e Litreachas, Matamataig, Greugais, Laideann, Eabhrais, Feallsanachd agus Diadhachd. Th貌isich e mar mhinistear ann an Eaglais na h-Alba ann an ochd ceud deug, caogad 鈥檚 a h-aon (1851). Bha sin ann am Baile a鈥� Chaolais agus 脌ird Ghobhar.

Gach d脿rnacha S脿baid bhiodh e a鈥� searmonachadh ann an 脌ird Ghobhar. Air na S脿baidean eile, bhiodh e a鈥� searmonachadh ann an Omhanaich. Tha sin ann an Loch Abar 脤ochdarach no, ann am Beurla, Nether Lochaber. 鈥橲 e sin as coireach gun do sgr矛obh Alasdair fon ainm-pinn 鈥�Nether Lochaber鈥�. Bha gu le貌r e貌lach air mar 鈥楴ether Lochaber鈥� seach 鈥楳gr Stiubhart鈥�!

Ph貌s e Se貌naid Mhoireasdan a bhuineadh do dh鈥櫭�ird Ghobhar. Bhiodh tri霉ir chloinne aca 鈥� dithis nighean agus balach. Bha e na mhinistear ann an Loch Abar 脤ochdarach gus an do chaochail e ann an naoi ceud deug 鈥檚 a h-aon (1901).聽

Bha e d矛cheallach gu le貌r mar mhinistear, ach choisinn e cli霉 dha fh猫in gu s貌nraichte mar sgr矛obhadair. Fad iomadh bliadhna bha colbh aige ann an Courier Inbhir Nis. Chaidh na sgr矛obh e a chur c貌mhla ann an d脿 leabhar 鈥� Nether Lochaber agus Twixt Ben Nevis and Glencoe. Innsidh mi dhuibh mun sgr矛obhadh aige anns an ath Litir.

The Little Letter 1104

I was recently looking at the Inverness Courier from the 19th century. I took pleasure from the articles by the Reverend Alexander Stewart or 鈥楴ether Lochaber鈥�. He was writing in English but his attention was often on Gaelic, and the heritage of the Gaels, in his writings. He was a serious Gaelic scholar.

Alexander Stewart was born in Benbecula in 1829. His family belonged to Appin in Argyll. His parents were living in Benbecula because his father was working for the Inland Revenue in the islands.

When Alexander was young, the family moved to the mainland. They were in Oban and Kirkmichael in Perthshire. Alexander learned about the heritage of the Gaels in those years.

He went to St Andrews and he learned Literature, Mathematics, Greek, Latin, Hebrew, Philosophy and Divinity. He started as a minister in the Church of Scotland in 1851. That was in Ballachulish and Ardgour.

Every second Sabbath he would be preaching in Ardgour. On the other Sabbaths, he would be preaching in Onich. That鈥檚 in Loch Abar 脤ochdarach or, in English, Nether Lochaber. That鈥檚 the reason that Alexander wrote under the nom-de-plume 鈥楴ether Lochaber鈥�. Many people knew him as 鈥楴ether Lochaber鈥� rather than 鈥楳r Stewart鈥�!

He married Janet Morrison who belonged to Ardgour. They would have three children 鈥� two girls and a boy. He was a minister in Nether Lochaber until he died in 1901.

He was industrious enough as a minister, but he won a reputation for himself particularly as a writer. For many years he wrote a column in the Inverness Courier. What he wrote was put together in two books 鈥� Nether Lochaber and 鈥橳wixt Ben Nevis and Glencoe. I鈥檒l tell you about his writing in the next Litir.

Broadcast

  • Sun 12 Jul 2026 13:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast