Main content
An Litir Bheag 1105
Litir Bheag na seachdain sa le Ruairidh MacIlleathain. Litir à ireamh 1105. This week's short letter for Gà idhlig learners.
Last on
Sun 19 Jul 2026
13:30
Âé¶¹Éç Radio nan Gà idheal
More episodes
Previous
Next
![]()
Corresponding Litir
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1409
Clip
-
An Litir Bheag 1105
Duration: 03:25
An Litir Bheag 1105
Bha mi ag innse dhuibh mun Urramach Alasdair Stiùbhart no Nether Lochaber. Ann an Courier Inbhir Nis, anns an Fhaoilleach ochd ceud deug, seachdad ’s a dhà (1872), sgrìobh e colbh mu shaobh-chrà bhadh Gà idhealach.Â
Bha cunntas aige dhen Phrionnsa Òg, Teà rlach Eideard Stiùbhart. An dèidh Blà r Chùil Lodair, bha am Prionnsa am falach còmhla ri Loch Iall, Ceann-cinnidh nan Camshronach. Bha iad a’ fuireach ann an uaimh eadar Loch Airceig agus Loch Lòchaidh.
Bha fios aig aon duine far an robh iad – fear MacCoinnich. Bha esan a’ toirt biadh dhaibh. Bha dùil aig a’ Phrionnsa agus Loch Iall gun robh MacCoinnich a’ cumail a’ ghnothaich dìomhair.
Ach, madainn a bha seo, nochd MacCoinnich le a mhac òg. Bha Loch Iall feargach. Ach mhìnich MacCoinnich gun robh an gille a’ fulang le galar ris an canadh iad ‘tinneas an rìgh’. Ann am Beurla, ’s e sin scrofula no king’s evil. Bha daoine ann an grunn dùthchannan Eòrpach a’ creidsinn gun robh comas aig rìgh an galar sin a leigheadh le bhith a’ cur a là mhan air an euslainteach.
Dh’iarr MacCoinnich air a’ Phrionnsa a là mhan a chur air a mhac. Rinn am Prionnsa sin. A rèir a’ chunntais, thà inig feabhas air a’ ghille.
Turas eile, thachair Nether Lochaber ri caileag air an robh e eòlach. Bha fios aige gun robh a brà thair air a bhith tinn.
‘Ciamar a tha e?’ dh’fhaighnich e.
‘O, nas fheà rr on a fhuair e an spà in,’ fhreagair a’ chaileag.
‘An spà in?’ thuirt am ministear, ‘dè an spà in?’
Bha a’ chaileag ro òg airson an gnothach a mhìneachadh. ’S ann nuair a chaidh Nether Lochaber dhachaigh a fhuair e a-mach mun spà in.Bha cìoch-shlugain a brà thar air a dhol a dh’at. Bha daoine a’ creidsinn – airson leigheas a dhèanamh air – gu feumadh an duine a bha tinn stuth-leighidh a ghabhail air spà in. Ach dh’fheumadh an spà in a bhith air a dèanamh de dh’adharc bà .
Dh’fheumadh an adharc a bhith air tuiteam far na bà ann an tubaist. Agus dh’fheumadh a’ bhò a bhith fhathast beò. Fhuair brà thair na caileige ‘an spà in’ agus dh’fhàs e na b’ fheà rr.
Bha cunntas aige dhen Phrionnsa Òg, Teà rlach Eideard Stiùbhart. An dèidh Blà r Chùil Lodair, bha am Prionnsa am falach còmhla ri Loch Iall, Ceann-cinnidh nan Camshronach. Bha iad a’ fuireach ann an uaimh eadar Loch Airceig agus Loch Lòchaidh.
Bha fios aig aon duine far an robh iad – fear MacCoinnich. Bha esan a’ toirt biadh dhaibh. Bha dùil aig a’ Phrionnsa agus Loch Iall gun robh MacCoinnich a’ cumail a’ ghnothaich dìomhair.
Ach, madainn a bha seo, nochd MacCoinnich le a mhac òg. Bha Loch Iall feargach. Ach mhìnich MacCoinnich gun robh an gille a’ fulang le galar ris an canadh iad ‘tinneas an rìgh’. Ann am Beurla, ’s e sin scrofula no king’s evil. Bha daoine ann an grunn dùthchannan Eòrpach a’ creidsinn gun robh comas aig rìgh an galar sin a leigheadh le bhith a’ cur a là mhan air an euslainteach.
Dh’iarr MacCoinnich air a’ Phrionnsa a là mhan a chur air a mhac. Rinn am Prionnsa sin. A rèir a’ chunntais, thà inig feabhas air a’ ghille.
Turas eile, thachair Nether Lochaber ri caileag air an robh e eòlach. Bha fios aige gun robh a brà thair air a bhith tinn.
‘Ciamar a tha e?’ dh’fhaighnich e.
‘O, nas fheà rr on a fhuair e an spà in,’ fhreagair a’ chaileag.
‘An spà in?’ thuirt am ministear, ‘dè an spà in?’
Bha a’ chaileag ro òg airson an gnothach a mhìneachadh. ’S ann nuair a chaidh Nether Lochaber dhachaigh a fhuair e a-mach mun spà in.Bha cìoch-shlugain a brà thar air a dhol a dh’at. Bha daoine a’ creidsinn – airson leigheas a dhèanamh air – gu feumadh an duine a bha tinn stuth-leighidh a ghabhail air spà in. Ach dh’fheumadh an spà in a bhith air a dèanamh de dh’adharc bà .
Dh’fheumadh an adharc a bhith air tuiteam far na bà ann an tubaist. Agus dh’fheumadh a’ bhò a bhith fhathast beò. Fhuair brà thair na caileige ‘an spà in’ agus dh’fhàs e na b’ fheà rr.
The Little Letter 1105
I was telling you about the Reverend Alexander Stewart or Nether Lochaber. In the Inverness Courier, in January 1872, he wrote a column about a Gaelic superstition.
He gave an account of the ‘Young Prince’, Charles Edward Stuart. After the Battle of Culloden, the Prince was in hiding along with Lochiel, the clan chief of the Camerons. They were living in a cave between Loch Arkaig and Loch Lochy.
One man knew where they were – a certain MacKenzie. He was supplying them with food. The Prince and Loch Eil were expecting MacKenzie to keep the matter secret.
But, one morning, MacKenzie appeared with his young son. Lochiel was angry. But MacKenzie explained that the lad was suffering from a disease they called ‘the king’s disease’. In English, that’s scrofula or king’s evil. People in several European countries were believing that a king could cure that disease by laying his hands on the patient.
MacKenzie asked the Prince to lay his hands on his son. The Prince did that. According to the account, the lad’s condition improved.
Another time, Nether Lochaber met a girl he knew. He knew that her brother had been ill.
‘How is he?’ he asked.
‘Oh, better since he got the spoon,’ replied the girl.
‘The spoon?’ said the minister, ‘what spoon?’
The lass was too young to explain the matter. It’s when Nether Lochaber went home that he found out about the spoon.
Her brother’s uvula had become swollen. People were believing – to cure it – that the person who was ill would have to take medicine on a spoon. But the spoon would have to be made from a cow’s horn.
The horn would have to have fallen from the cow in an accident. And the cow would have to be still alive. The girl’s brother got ‘the spoon’ and he grew better.
He gave an account of the ‘Young Prince’, Charles Edward Stuart. After the Battle of Culloden, the Prince was in hiding along with Lochiel, the clan chief of the Camerons. They were living in a cave between Loch Arkaig and Loch Lochy.
One man knew where they were – a certain MacKenzie. He was supplying them with food. The Prince and Loch Eil were expecting MacKenzie to keep the matter secret.
But, one morning, MacKenzie appeared with his young son. Lochiel was angry. But MacKenzie explained that the lad was suffering from a disease they called ‘the king’s disease’. In English, that’s scrofula or king’s evil. People in several European countries were believing that a king could cure that disease by laying his hands on the patient.
MacKenzie asked the Prince to lay his hands on his son. The Prince did that. According to the account, the lad’s condition improved.
Another time, Nether Lochaber met a girl he knew. He knew that her brother had been ill.
‘How is he?’ he asked.
‘Oh, better since he got the spoon,’ replied the girl.
‘The spoon?’ said the minister, ‘what spoon?’
The lass was too young to explain the matter. It’s when Nether Lochaber went home that he found out about the spoon.
Her brother’s uvula had become swollen. People were believing – to cure it – that the person who was ill would have to take medicine on a spoon. But the spoon would have to be made from a cow’s horn.
The horn would have to have fallen from the cow in an accident. And the cow would have to be still alive. The girl’s brother got ‘the spoon’ and he grew better.
Broadcast
- Sun 19 Jul 2026 13:30Âé¶¹Éç Radio nan Gà idheal
All the letters
Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.
Podcast: An Litir Bheag
The Little Letter for Gaelic Learners
An Litir Bheag air LearnGaelic
An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)
Podcast
-
An Litir Bheag
Litirichean do luchd-ionnsachaidh ura. Letters in Gaelic for beginners.
