Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1417

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1417. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Sun 13 Sep 2026 13:55

Clip

Litir 1417: Aibhnichean Naomha

Bha mi ag innse dhuibh mun t-s脿r-sgoilear Uilleam MacBhatair no William J. Watson. Chaidh an leabhar aige 鈥�The History of the Celtic Place-Names of Scotland鈥� fhoillseachadh ann an naoi ceud deug, fichead 鈥檚 a sia (1926). Anns a鈥� chaibideil aige mu ainmean aibhnichean, sgr矛obh e t貌rr rudan inntinneach mu na pearsaichean a bha co-cheangailte ri uisge ann an saoghal nan seann Cheilteach.

Tha d脿 earrainn anns an t-seann leabhar Vita Sancti Columbae 鈥� Beatha Chaluim Chille 鈥� a tha ag innse dhuinn gun robh uisge coisrigte 鈥� co-dhi霉 ann an seadh p脿ganach 鈥� do na Cruithnich. Chuala Calum Cille mu fhuaran a bha naomh dhaibh agus dha robh an sluagh ag adhradh. Agus tha iomradh air abhainn air an robh Nigra Dea ann an Laidinn 鈥� a鈥� ciallachadh 鈥楢鈥� Bhan-dia Dhubh鈥�.听

Tha MacBhatair ag innse dhuinn gun robh aibhnichean naomh do na Ceiltich air t矛r-m貌r na Roinn-E貌rpa. Tha sin air a dhearbhadh leis na h-ainmean aibhnichean a tha a鈥� cr矛ochnachadh ann an 鈥� ona. 鈥橲 iad eisimpleirean Damona, Nemetona, Ritona agus Axona. Lean a leithid de shealladh air na h-aibhnichean eadhon an d猫idh do聽 Chr矛osdachd tighinn do na d霉thchannan sin.听

Tha MacBhatair a鈥� toirt s霉il air na creutairean 鈥榦s-n脿darrach鈥� a tha ceangailte ri aibhnichean ann an Alba. Tha e ag innse dhuinn mu 鈥�river sprite鈥� a bha a鈥� fuireach ann an Gleann Cuaich ann an Siorrachd Inbhir Nis; b鈥� e a h-ainm Cuachag.听

Agus ann an Gleann 脠ite bha creutair os-n脿darrach ann. B鈥� ise 脠iteag. Tha MacBhatair a鈥� sgr矛obhadh gun robh e e貌lach air fear a bha e貌lach air fear a bh鈥� air tachairt ri 脠iteag.

Sgr矛obh an sgoilear Ceilteach, Se貌ras MacEanraig, gun robh abairt aig G脿idheil ann an Srath Sp猫 mu Uisge Neithich. Nuair a bha i a鈥� s矛or l矛onadh, agus tuil gu bhith ann, chanadh na daoine, 鈥榯ha na Neithichean a鈥� tighinn鈥� (the Nethy sprites are coming).听

Agus, ann am Beinn nam Fadhla, tha allt ann air an robh A鈥� Ghamhnach 鈥�the farrow cow鈥� mar ainm. Nuair a bha daoine a鈥� dol tarsainn an uillt, bhiodh iad a鈥� tilgeil sop fe貌ir don uisge, agus a鈥� cantainn 鈥榝odar don Ghamhnaich鈥� (fodder for the Gamhnach).

Agus tha e ag innse dhuinn mu na h-霉ruisgean ann am Braghad Albainn 鈥� creutairean a bha car coltach ri daoine agus a bha a鈥� fuireach faisg air uillt agus 脿thannan. B鈥� e am fear a b鈥� ainmeile dhiubh Peallaidh a thug ainm do dh鈥橭bar Pheallaidh ann an Siorrachd Pheairt. Sin Aberfeldy ann am Beurla.听

Cha robh Peallaidh a鈥� fuireach a-mh脿in ann an Obar Pheallaidh, ge-t脿. Chithear a lorg-coise air clach ann an Gleann L矛omhann 鈥� rud ris an canar 鈥楥aslorg Pheallaidh鈥�.

Agus, mu dheireadh, tha aithris aig MacBhatair mu Chailleach na h-Abhann no 鈥�the river hag鈥� ann an Siorrachd Rois. Bha ise be貌 aig na h-脿thannan air Abhainn Orthainn 鈥� 脿ite a bha cunnartach airson a dhol a-null anns an t-seann aimsir. Tha MacBhatair dhen bheachd gun t脿inig Orthainn math dh鈥檉haodte bhon t-seann Cheilteis Orotona 鈥� le 鈥榦na鈥� aig an deireadh. Tha naomhachd co-cheangailte ri uillt is aibhnichean na h-Alba.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: s脿r-sgoilear: excellent scholar; d脿 earrainn: two sections; a鈥� Bhan-dia Dhubh: the black goddess; t矛r-m貌r na Roinn-E貌rpa: the mainland of Europe; os-n脿darrach: supernatural; Gleann Cuaich: Glen Quoich; Gleann 脠ite: Glen Etive; Se貌ras MacEanraig: George Henderson; Srath Sp猫: Strathspey; Uisge Neithich: River Nethy; 霉ruisgean: urisks; Braghad Albainn: Breadalbane; 脿thannan: fords; Gleann L矛omhann: Glenlyon; Abhainn Orthainn: River Orrin; math dh鈥檉haodte: perhaps.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: Anns a鈥� chaibideil aige mu ainmean aibhnichean: in his chapter about river names; t貌rr rudan inntinneach mu na pearsaichean a bha co-cheangailte ri uisge: many interesting things about the personalities who were connected with water; saoghal nan seann Cheilteach: the world of the Old Celts; gun robh uisge coisrigte 鈥� co-dhi霉 ann an seadh p脿ganach 鈥� do na Cruithnich: that water was sanctified 鈥� at least in a pagan sense 鈥� to the Picts; chuala Calum Cille mu fhuaran a bha naomh dhaibh agus dha robh an sluagh ag adhradh: Columba heard about a fountain that was sacred to them and which the populace worshipped; iomradh air abhainn air an robh Nigra Dea ann an Laidinn: an account of a river called Nigra Dea in Latin; eadhon an d猫idh do Chr矛osdachd tighinn do na d霉thchannan sin: even after Christianity had come to those lands; gun robh e e貌lach air fear a bha e貌lach air fear a bh鈥� air tachairt ri 脠iteag: that he knew a man who knew a man who had met with 脠iteag; bhiodh iad a鈥� tilgeil sop fe貌ir don uisge: they would throw a wisp of grass into the water; b鈥� e am fear a b鈥� ainmeile dhiubh Peallaidh: the most famous of them was Peallaidh; tha naomhachd co-cheangailte ri uillt is aibhnichean na h-Alba: sacredness is connected to the burns and rivers of Scotland.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: Chithear a lorg-coise: his footprint can be seen. Chithear is a passive future form of the irregular verb faic 鈥�see鈥�. Ch矛 mi means 鈥業 will see鈥�; ch矛 sibh is 鈥榶ou will see鈥�. However, with this verb, the future tense can also be used to mean 鈥榗an/am able to鈥�. Thus, ch矛 mi can also mean 鈥業 can see鈥� e.g. ch矛 mi na beanntan 鈥�I can see the mountains. This also applies to the passive future form; thus chithear na beanntan can mean 鈥榯he mountains can be seen鈥� (as well as 鈥榳ill be seen鈥�).

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: b鈥� e a h-ainm Cuachag: her name was Cuachag.

Broadcast

  • Sun 13 Sep 2026 13:55

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast