Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1418
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1418. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Sun 20 Sep 2026
13:55
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 1114
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1418
Duration: 05:02
Litir 1418: An Seillean-m貌r Craoibhe
O chionn ceithir bliadhna, bha mi an s脿s ann an leabhar iongantach. Bha mi nam dheasaiche don phr貌iseact. 鈥橲 e ainm an leabhair 鈥楤ho Bheul an E貌in鈥� agus tha e mu dheidhinn ainmhidhean is lusan a th鈥� air 霉r-nochdadh ann an Alba anns na beagan bhliadhnaichean a dh鈥檉halbh. Tha an leabhar d脿-ch脿nanach 鈥� G脿idhlig is Beurla 鈥� agus bha againn ri ainmean G脿idhlig a chruthachadh do na gn猫ithean 鈥樏箁a鈥� ann.
鈥橲 e an neach-ealain Ruairidh MacDhonnchaidh 鈥� aig a bheil G脿idhlig 鈥� a bh鈥� air c霉l a鈥� phr貌iseict. Tha sgilean air leth aig Ruairidh ann a bhith a鈥� peantadh 矛omhaighean n脿dair, gu s貌nraichte e貌in.
Aig toiseach an t-samhraidh, chuir mi an leabhar gu feum, mar nach do chuir roimhe, oir nochd sgaoth de sheilleanan-m貌ra aig ceann an taigh agam. Bha iad a鈥� coimhead airson cothrom neadachaidh. Agus bha iad a鈥� r霉rachd far a bheil mullach an taighe agus an guitear a鈥� tighinn c貌mhla.
Bho gu h-矛osal, bha e doirbh d猫anamh a-mach d猫 an gn猫 a bh鈥� ann. Le soilleireachd an adhair air an c霉laibh, cha robh mi a鈥� faicinn nan dathan orra. Aig an fh矛or thoiseach bha iomagain orm gur e speachan a bh鈥� annta.
Gu fortanach, ge-t脿, thuig mi an d猫idh greis nach e speachan a bh鈥� annta idir, ach seilleanan de she貌rsa air choreigin. Ach d猫 an se貌rsa? Leis an fh矛rinn innse, cha robh mi air a leithid fhaicinn riamh roimhe. Bha iad na bu mhotha na seilleanan-meala. Bha iad dorch. Ach bha an cinn ruadh agus bha an earbaill b脿n.聽
Bha iad na bu choltaiche ri n脿dar de sheillean-m貌r no bumblebee seach seillean-meala. Ach bha iad a鈥� sgaothachadh. Cha bhi seilleanan-m貌ra a鈥� d猫anamh a leithid, am bi?
An uair sin thog mi an leabhar 鈥楤ho Bheul an E貌in鈥� far nan sgeilpichean agam. Agus, an sin, leugh mi mu sheillean 鈥樏箁鈥� ris an canar an Seillean-m貌r Craoibhe no Tree Bumblebee. 鈥橲 e sin a bh鈥� agam aig an taigh.
R脿inig an seillean seo Breatainn ann an d脿 mh矛le 鈥檚 a h-aon (2001) agus r脿inig e Alba dusan bliadhna an d猫idh sin. Le bl脿thachadh na Cruinne, tha e a鈥� s矛or sgapadh agus tha e a-nise ri lorg ann an d霉thchannan eile cho fada tuath ris a鈥� Chearcall Artach.
Gu n脿darrach, bidh an gn猫 seo a鈥� neadachadh ann an tuill ann an craobhan. Ach tha seo sgr矛obhte mu dheidhinn an neadachaidh anns an leabhar aig Ruairidh MacDhonnchaidh 鈥� 鈥�... 鈥檚 fhe脿rr leotha rudan a thog mac an duine (leithid b霉ird-eun, mullaichean [seadh!] agus be脿rnan ann an togalaichean), agus tha iad rim faighinn fi霉 鈥檚 anns a鈥� mhothtan am broinn fosglaidhean thiormadairean-aodaich.鈥�
Ged a bha mi fo iomagain mun deidhinn anns a鈥� chiad dol a-mach, chan eil a-nise. Tha an cunntas aig Ruairidh ag innse dhomh nach mair nead ro fhada. Bidh e a鈥� tighinn gu ceann aig deireadh an t-samhraidh nuair a dh鈥檉halbhas a鈥� bhanrigh gu 脿ite eile. Bidh a鈥� cholonaidh a鈥� faighinn b脿s an uair sin.
Agus aon rud eile mun t-seillean seo. Eucoltach ri seilleanan-meala, cha bhi iad a鈥� sgobadh. Chan eil cunnart ann bhuapa. Agus, a bharrachd air sin, bha iad trang trang fad an t-samhraidh le bhith a鈥� poileanachadh nam fl霉raichean anns an leas agam.
鈥橲 e an neach-ealain Ruairidh MacDhonnchaidh 鈥� aig a bheil G脿idhlig 鈥� a bh鈥� air c霉l a鈥� phr貌iseict. Tha sgilean air leth aig Ruairidh ann a bhith a鈥� peantadh 矛omhaighean n脿dair, gu s貌nraichte e貌in.
Aig toiseach an t-samhraidh, chuir mi an leabhar gu feum, mar nach do chuir roimhe, oir nochd sgaoth de sheilleanan-m貌ra aig ceann an taigh agam. Bha iad a鈥� coimhead airson cothrom neadachaidh. Agus bha iad a鈥� r霉rachd far a bheil mullach an taighe agus an guitear a鈥� tighinn c貌mhla.
Bho gu h-矛osal, bha e doirbh d猫anamh a-mach d猫 an gn猫 a bh鈥� ann. Le soilleireachd an adhair air an c霉laibh, cha robh mi a鈥� faicinn nan dathan orra. Aig an fh矛or thoiseach bha iomagain orm gur e speachan a bh鈥� annta.
Gu fortanach, ge-t脿, thuig mi an d猫idh greis nach e speachan a bh鈥� annta idir, ach seilleanan de she貌rsa air choreigin. Ach d猫 an se貌rsa? Leis an fh矛rinn innse, cha robh mi air a leithid fhaicinn riamh roimhe. Bha iad na bu mhotha na seilleanan-meala. Bha iad dorch. Ach bha an cinn ruadh agus bha an earbaill b脿n.聽
Bha iad na bu choltaiche ri n脿dar de sheillean-m貌r no bumblebee seach seillean-meala. Ach bha iad a鈥� sgaothachadh. Cha bhi seilleanan-m貌ra a鈥� d猫anamh a leithid, am bi?
An uair sin thog mi an leabhar 鈥楤ho Bheul an E貌in鈥� far nan sgeilpichean agam. Agus, an sin, leugh mi mu sheillean 鈥樏箁鈥� ris an canar an Seillean-m貌r Craoibhe no Tree Bumblebee. 鈥橲 e sin a bh鈥� agam aig an taigh.
R脿inig an seillean seo Breatainn ann an d脿 mh矛le 鈥檚 a h-aon (2001) agus r脿inig e Alba dusan bliadhna an d猫idh sin. Le bl脿thachadh na Cruinne, tha e a鈥� s矛or sgapadh agus tha e a-nise ri lorg ann an d霉thchannan eile cho fada tuath ris a鈥� Chearcall Artach.
Gu n脿darrach, bidh an gn猫 seo a鈥� neadachadh ann an tuill ann an craobhan. Ach tha seo sgr矛obhte mu dheidhinn an neadachaidh anns an leabhar aig Ruairidh MacDhonnchaidh 鈥� 鈥�... 鈥檚 fhe脿rr leotha rudan a thog mac an duine (leithid b霉ird-eun, mullaichean [seadh!] agus be脿rnan ann an togalaichean), agus tha iad rim faighinn fi霉 鈥檚 anns a鈥� mhothtan am broinn fosglaidhean thiormadairean-aodaich.鈥�
Ged a bha mi fo iomagain mun deidhinn anns a鈥� chiad dol a-mach, chan eil a-nise. Tha an cunntas aig Ruairidh ag innse dhomh nach mair nead ro fhada. Bidh e a鈥� tighinn gu ceann aig deireadh an t-samhraidh nuair a dh鈥檉halbhas a鈥� bhanrigh gu 脿ite eile. Bidh a鈥� cholonaidh a鈥� faighinn b脿s an uair sin.
Agus aon rud eile mun t-seillean seo. Eucoltach ri seilleanan-meala, cha bhi iad a鈥� sgobadh. Chan eil cunnart ann bhuapa. Agus, a bharrachd air sin, bha iad trang trang fad an t-samhraidh le bhith a鈥� poileanachadh nam fl霉raichean anns an leas agam.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: neach-ealain: artist; Ruairidh MacDhonnchaidh: Derek Robertson; cothrom neadachaidh: an opportunity to nest; soilleireachd: brightness; seillean-meala: honeybee; bl脿thachadh na Cruinne: global warming.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: bha mi an s脿s ann an leabhar iongantach: I was involved in an amazing book; bha mi nam dheasaiche: I was an editor; mu dheidhinn ainmhidhean is lusan a th鈥� air 霉r-nochdadh: about animals and plants that have newly appeared; anns na beagan bhliadhnaichean a dh鈥檉halbh: in the past few years; bha againn ri ainmean G脿idhlig a chruthachadh do na gn猫ithean 霉ra: we had to create Gaelic names for the new species; a鈥� peantadh 矛omhaighean n脿dair, gu s貌nraichte e貌in: painting images of nature, particularly birds; aig toiseach an t-samhraidh, chuir mi an leabhar gu feum, mar nach do chuir roimhe: at the start of the summer, I put the book to use, in a way I had not previously; oir nochd sgaoth de sheilleanan-m貌ra aig ceann an taigh againn: because a swarm of bumblebees appeared at the end of our house; bha iad a鈥� r霉rachd far a bheil mullach an taighe agus an guitear a鈥� tighinn c貌mhla: they were rummaging where the house roof and the gutter meet; bha e doirbh d猫anamh a-mach d猫 an gn猫 a bh鈥� ann: it was hard to make out what species it was; bha iomagain orm gur e speachan a bh鈥� annta: I was anxious that they were wasps; seilleanan de she貌rsa air choreigin: bees of some type; bha iad dorch: they were dark; bha an cinn ruadh agus bha an earbaill b脿n: their heads were russet and their tails were fair; cha bhi seilleanan-m貌ra a鈥� d猫anamh a leithid, am bi?: bumblebees don鈥檛 do such things, do they? far nan sgeilpichean agam: off my shelves; cho fada tuath ris a鈥� Chearcall Artach: as far north as the Arctic Circle; anns a鈥� mhothtan am broinn fosglaidhean thiormadairean-aodaich: in the fluff within tumble-dryer vents; cha bhi iad a鈥� sgobadh: they don鈥檛 sting.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: a鈥� poileanachadh nam fl霉raichean anns an leas agam: pollinating the flowers in my garden. Leas is a variant of lios 鈥榞arden鈥� and is common in Ross-shire, Lewis and beyond. Locally, Inverewe Gardens in Wester Ross are known as Leas Inbhir I霉.聽 Lios is more common further south, notably in Argyll as in the island of Lismore An Lios M貌r 鈥榯he great garden鈥�. However, g脿rradh, originally meaning 鈥榙rystone wall鈥� (and still used as such in crofting communities), has come to be regularly used for 鈥榞arden鈥� (commonly enclosed by a wall) throughout Gaelic Scotland and is probably now the dominant word nationally.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: tha e a鈥� s矛or sgapadh: it is incessantly and consistently spreading.
Broadcast
- Sun 20 Sep 2026 13:55麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
