Notaichean do Phà rantan is do Thidsearan
Ro-rà dh airson Fà ¾±lte gu Fuaimean
English
Chaidh na sgeulachdan, na caractaran agus na gnì´Çmhan eadar-obrachail ann am Fà ¾±lte gu Fuaimean an dealbh gus mac-meanmna an luchd-ionnsachaidh a ghlacadh. Tha Fà ¾±lte gu Fuaimean gam brosnachadh gus an sgilean leughaidh a leasachadh, agus gan cuideachadh gus a bhith nan luchd-ionnsachaidh soirbheachail.
Tha Fà ¾±lte gu Fuaimean a' toirt taic don sgeama fonaics, Facal is Fuaim, a tha ga chleachdadh ann an foghlam tro mheadhan na Gà ¾±dhlig gus ±ðòlas a thoirt do chlann air leughadh. Ann an Facal agus Fuaim, bidh a' chlann an toiseach ag ionnsachadh nam fuaimean agus nan litrichean Gà ¾±dhlig, agus mar a bhios tu gan cur còmhla gus facail a chruthachadh: mar eisimpleir, tha na fuaimean aig na litrichean c agus ù a' dol còmhla gus am facal ³¦Ã¹ a chruthachadh. Aon uair 's gu bheil iad air na prì´Çmh fhuaimean agus litrichean ionnsachadh, bidh a' chlann a' tò¾±seachadh air leughadh, a' tò¾±seachadh le teacsaichean sìmplidh mar a chithear ann am Facal agus Fuaim.
Tha Fà ¾±lte gu Fuaimean a' togail air na trì roinnean de fhaclan air a bheil Facal agus Fuaim stè¾±dhichte. Mar eisimpleir, tha a' chiad earrainn de sgeulachdan, rannan agus gnì´Çmhan a' cleachdadh nam fuaimean leathann, a, à , o, ò, u agus ù, agus nan litrichean a th' air gach taobh dhiubh: m.e. fada.
'S e na fuaimean caol, e, è, i agus ì, a th' anns an dara earrainn, agus na litrichean air gach taobh dhiubh. Tha iad seo nas duilghe oir chan e a-mhà ¾±n gu bheil na litrichean 'caol' a' comharrachadh fuaimean sònraichte mar dè agus mi, ach dh'fhaodadh gu bheil iad cuideachd a' comharrachadh gu bheil fuaim 'caol' aig a' chonnrag a tha rin taobh, mar eisimpleir, seo agus cà ise.
'S e fuaimean coimeasgaichte a th' anns an treas earrainn; litrichean a tha a' tighinn còmhla gus fuaim ùr a chruthachadh, mar eisimpleir, brot, glas, iasg. Chithear liostaichean de na facail a th' anns gach seata gu h-ì´Çsal.
Ann am Facal agus Fuaim, chaidh dè¾±ligeadh ri fuaimean leithid bh, ch, dh, gh, mh, ph, sh agus th mar aon litir. Tha an aon rud fì´Çr mu: ao, ea, eu, ia, ì´Ç, ua.
Tha cuid de fhuaimreagan 'dùbailte' aig a bheil barrachd air aon fhuaim: m.e. fear, geal; ceum, feur; pì´Çs, sì´Çs. Cuideachd, tha »åà dhiofar fhuaim aig an litir ò: m.e. còta, mòr.
A' togail air FÃ ¾±lte gu Fuaimean
A bharrachd air aire an luchd-cleachdaidh a ghlacadh, dh'fhaodadh an goireas cruthachail seo a bhith air a chleachdadh ann an iomadh dò¾±gh.
Bheir sgeulachdan mac-meanmnach na là raich luchd-ionnsachaidh air turas còmhla ri na trì prì´Çmh charactaran, Cù Caol, Cat Cadalach agus Luchag Luath.
Tha rannan agus duanagan spòrsail air an cleachdadh, le là n-thaic lè¾±r-chlaistinnich, gus an luchd-ionnsachaidh a dhèanamh mothachail air fuaimean na Gà ¾±dhlig.
Tha susbaint na là raich mar a leanas:
| Tiotal (sgeulachd, rann, duanag) |
Fuaimean gan cleachdadh |
|---|
| Bùth Bò-Bhà n (sgeulachd) |
Fuaimean leathann |
| Turas anns a? chà r (rann) |
Fuaimean leathann |
| Cuairt gu MÃ rs (sgeulachd) |
Fuaimean caola |
| Na rudan a chunnaic luchag (duanagan) |
Fuaimean caola |
| Na cur-seachadan aig Cat Cadalach (sgeulachd) |
Fuaimean coimeasgaichte |
| Na cur-seachadan aig Cù Caol (sgeulachd) |
Fuaimean coimeasgaichte |
| Na cur-seachadan aig Luchag Luath (sgeulachd) |
Fuaimean coimeasgaichte |
| Rudan is toil leinn (duanagan) |
Fuaimean coimeasgaichte |
| Rudan nach toil leinn (duanagan) |
Fuaimean coimeasgaichte |
Ma tha duilgheadasan aca, faodar cuideachadh a thoirt don luchd-ionnsachaidh ann a bhith 'a' fuaimneachadh' nam faclan a th' anns na sgeulachdan agus anns na rannan ann an Fà ¾±lte gu Fuaimean. Bu chò¾±r am brosnachadh, ged-tà , gus oidhirp ³¾³óò°ù a dhèanamh leotha fhè¾±n oir bheireadh seo dhaibh tòrr a bharrachd misneachd.
Faodar mothachadh chloinne mu fhuaimean agus litrichean – na 'sgilean fonaics' aca – a dhaingneachadh le bhith a' cluich le na facail a th' anns na teacsaichean. Mar eisimpleir:
- A' cleachdadh sgeulachd no rann, tagh facal, 'can' na fuaimean a tha a' dèanamh an-à ¾±rde an fhacail (gu math sgiobalta agus gun a bhith a' cur cus cuideim air na fuaimean fa-leth) agus dèan cinnteach gu bheil an neach-ionnsachaidh 'a' cluinntinn' an fhacail – m.e. b ... a ... g ... a = baga
- Èigh a-mach am facal gu soilleir, slaodach; iarr air an neach-ionnsachaidh è¾±steachd ri, agus cantainn, na fuaimean sònraichte – m.e. baga = b ... a ... g ... a
- Cluich geamannan no dèan farpaisean de na gnì´Çmhan seo
- Cruthaich 'sgeulachdan' agus 'rannan' le bhith a' cleachdadh cuid de na facail a th' anns na liostaichean gu h-ì´Çsal
- Cruinnich facail anns a bheil an aon fhuaimneachadh: m.e. cat, cù agus cù, bùth.
- Cuir facail còmhla gus abairtean a chruthachadh, m.e. brò²µ²¹²Ô brè²¹²µ³ó²¹, ò°ù»å a' bualadh ò°ù»åag ...
- A' cleachdadh chairtean le litrichean singilte orra, brosnaich an neach-ionnsachaidh gus facal, no facail, Ghà ¾±dhlig a chruthachadh
- A' cleachdadh chairtean le lidean no litrichean 'dùbailte' orra, brosnaich an neach-ionnsachaidh gus facail Ghà ¾±dhlig a chruthachadh – m.e. dor- agus –as = doras; cr ... ao ... agus bh = craobh
Na facail a th' ann am FÃ ¾±lte gu Fuaimean
Fuaimean Leathann
| a | ach, aran, baga, cat, dad, fada, math | | à | fà g, bà ta, bhà ta, cà l | | ao | aon, caol, taobh | | o | dol, dona, doras, loch, pocan | | ò | ³¦Ã²³Ù²¹ | | ò | ³¾Ã²°ù | | ù | ³¦Ã¹ | | u | cupa, gu, luchag, tunnag | | ua | fuar, luath | | Ìý | | b | baga, bà ta, bogsa, bò, bùth | | bh | bha, bhà n, bhà ta, bhogsa, bhò°ù»å; cabhag, taobh | | c | cadal, cadalach, caol, cat, cà r, ³¦Ã²³Ù²¹, cò, ³¦Ã¹, ³¦Ã¹m, cupa, cur car | | ch | chadal, chà r, chùl, chùm; ach, loch, luchag | | d | dad, dol, dona, doras; fada | | f | fà g, fuar | | g | gu, gus; baga, fà g, luchag | | l | là mh, latha, loch, luath, luchag; cà l, caol, dol | | m | math, ³¾Ã²°ù, muc; chùm | | mh | ³¾³óò°ù | | n | aon, dona | | p | pana, pocan; cupa | | r | ròn, ròp; doras, fuar, ³¾Ã²°ù | | s | sona, suas; doras | | t | taobh, tunnag, turas; bà ta, cat, ³¦Ã²³Ù²¹ | | th | tha; bùth, latha, luath, math |
Fuaimean Caol
| ai | aiste, splais | | à ¾± | à ¾±te, cà ¾±l, cà ¾±se, cà ¾±te | | aoi | saoil | | è | dè, glè, tè | | e | e | | ea | ceart, dearg, each, feargach, gheal, ghealach, seacaid, seachad, seachd | | ea | cearc, deasg, fear | | ±ðà | c±ðà rr | | ei | bheil, bheir, deiseil, eile, leis | | è¾± | chè¾±le, è¾±st, fè¾±s, gu lè¾±r, tè¾±d | | eo | deoch, seo | | ±ðò | b±ðò, c±ðò, c±ðòl, ch±ðò, f±ðòrag, gu l±ðòr, n±ðònach | | eu | bheul, feuchainn, feur | | eu | creutair, feumaidh | | i | a-nise, fichead, idir, ise, ite, mise, nis, pinc, piseag, ri, ris, silidh, sin, sinc | | ì | dìreach, tì, tìde | | ia | biadh, iarraidh, iasg | | io | briogais, mionaid | | ì´Ç | bì´Çgail, pì´Çs, sgrì´Çbhadh | | ì´Ç | shì´Çs, sì´Çs | | iu | diugh, siud | | ò¾± | cò¾±g | | oi | coin | | uai | fuaimean, uair, nuair | | ui | chuir, cluiche, cuideachd, duine, fuireach, fuirich, luideach, thuirt, uile, ruith, shuidhe, shuipear, thuit, uinneag, uisge | | ù¾± | dhù¾±n, dhù¾±sg, sù¾±l |
Fuaimean Coimeasgaichte
| bhr | bhris, bhrochan, bhrot | | bl | blasta, blà th | | br | bragadaich, brè²¹²µ³ó²¹, briogais, briosgaidean, brò²µ²¹²Ô, brot | | chd | bhochd, sneachda | | chl | chlach | | cl | clach, cluiche | | cn | cnà mh, cnap, cnoc | | cr | craobhan, crathadh, creag, creutairean, crosta, crùbag, cruaidh; acras | | ghl | ghlanadh, ghranaidh | | gl | glagadaich, glan, glana, glasa | | gn | cagnadh | | gr | greannach, grianach, grod | | gs | bogsa | | lbh | dealbhan, falbh | | lg | tilgeil | | nt | pheant | | pl | ±è±ôè²¹²Ô | | pt | sgapte | | rbh | gu dearbh, searbh | | rch | dorcha | | rd | à rd, bhò°ù»å, chò°ù»å, ò°ù»å, ò°ù»åag | | rg | dearg | | rm | gorm | | rs | ³Ùù°ù²õ²¹³¦³ó | | rt | cairt, cuairt, dhò¾±rt, dòrtadh | | sg | sgeul, sgian, sgiathan, sgìth, sgoil, sgòth, sgòthan, sguab, sguir | | sg | faisg, iasg, dhùsgadh, measg, rùsg, rùsgadh, uisge | | sgr | sgrì´Çbadh | | shr | shrac | | sl | slaman, slaod | | sn | snà mh, snà th | | sp | spòg, spòrs | | sr | srà bh, sracadh, srann, sreap, sròn | | st | aosta, caisteal, crosta, ròst | | st | stad | | tr | trà ¾±gh, trang, trod, truinnsear |
Tha »åà dhò¾±gh anns am faodar sealltainn ris an là raich:
- Cruth Flash - Tha an là rach leasaichte a' cleachdadh dealbhan-b±ðò agus fuaim, agus mar sin tha Flash a dhìth.
- Cruth HTML - Tha an là rach bhunaiteach a' cleachdadh dhealbhan, agus tha i freagarrach do choimpiutairean a tha nas sine no nas slaodaiche. Dh' fhaodadh cuideachd gun cleachdar seo airson ath-sgrùdadh oir tha smachd aig an neach-cleachdaidh air dè cho luath 's a thè¾±d iad.
Cù¾±sean Teicnigeach
Gus am faigh thu air os-mheud na sgrion fhaicinn cuir dheth cuid de na bà raichean-uidheim. Ma tha thu a' cleachdadh Internet Explorer gheibh thu lorg orra le bhith a' dol gu 'View' agus a' sònrachadh 'Toolbars' no 'Explorer Bar'.
Feumaidh tu pluga 6 Flash airson earrann eadar-ghnì´Çmhach Flash den là raich seo fhaicinn. Gabhaidh seo a dhèanamh gu sìmplidh, gu sà bhailte is saor 's an-asgaidh bhon cheangal seo:
Airson è¾±steachd (ma tha cairt fhuaim air do choimpiutair) feumaidh tu pluga Real Player. Airson seo a thoirt a-nuas an-asgaidh rach gu:-
Mu dheireadh, airson comhairle is stiù¾±readh ann a bhith a' toirt a-nuas is a bhith a leasachadh sgilean do choimpiutair rach gun là raich a leanas:-
Sgioba Riochdachaidh
Riochdaire: Laura NicRisnidh
À°ù»å-°ù¾±´Ç³¦³ó»å²¹¾±°ù±ð: Jo NicDhòmhnaill
Dealbhadair: Dòmhnall I Dòmhnallach,
°äò»å: Dòmhnall I Dòmhnallach,
Sgrì´Çbhaiche: Dòmhnall Iain MacL±ðò¾±d, Comhairle Roinn na Gà ¾±dhealtachd
Dealbhan: Karen NicAoidh, Blue Heron Creative Services
Comhairlichean Foghlaim: Dòmhnall Iain MacL±ðò¾±d, Cathaidh NicL±ðò¾±d
Guthan: Kirsteen NicDhòmhnaill, Sarah Cruikshank, Calum MacAmhlaigh, Mà rtainn Dòmhnallach, Cailean MacL±ðò¾±d, Shona Mhoireasdan.
Chaidh an là rach a co-mhaoineachadh le Seirbheis nam Meadhanan Gà ¾±dhlig agus Âé¶¹Éç Alba.
|