Taghadh à lèirmheasan a chaidh a sgrìobhadh mun bhà rdachd aig Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair, cuide ri beachdan air an clà radh air bhidio agus ann an earrainnean fuaim.
Bateman, M. (2003)
"Cruth na Tìre ann am µţĂ °ů»ĺ˛ął¦łó»ĺ GhĂ idhlig an 18mh linn" ann an Cruth na Tìre, dd. 77-78

'S e cuplachadh a-muigh am pà irt aig mac-an-duine ann am "Moladh Mòraig". Bha na brà ithrean Dòmhnallach air an sgreamhachadh le drabastachd an dà in agus gheà rr iad pìosan a-mach às nuair a dh'fhoillsich iad e. Gun teagamh, tha beagan dà nadas an lùib a bhith a' cur feòlmhorachd agus cà nan òirdheirc còmhla – rud a rinn an Rìdire Math agus Iseabail Nà Mhic Chailein ann an Gà idhlig Chlasaigich – ach saoilidh mi gur e an rud as cudromaiche ri dhearbhadh gur e dà n os-bheusach seach droch-bheusach a tha ann. 'S e suidheachadh nà darrach an dà in iuchair an leughaidh seo, agus san t-seagh seo, chìthear snà ithealan a' ruith bhon dà n seo ann an tradisean nan Gà idheal gu Bothan Àirigh am Brà igh Raineach gu Diarmuid is Gráinne, far a bheil daoine air an saoradh bho bheusan a' mhòr-shluaigh le bhith gan aithneachadh fhèin mar phà irt den t-saoghal nà darrach far nach eil co-ionnanachd eadar feòlmhorachd agus am peacach gineamhainn. Seach nach e creutairean moralta a tha sna beathaichean, chan eil an cuid dà ir air an thruailleadh. Nì Mac Mhaighstir Alasdair an dearbh phuing seo, is esan saor sna coilltean o chuingleachadh nam mionnan pòsaidh aige:
Tha nĂ dar mar Ă ite tlachd fun bhacadh moralta, na dhachaidh dha na h-uile, agus tha an cuplachadh mar phĂ irt de ath-nuadhachadh ioma-chruthadh, ioma-dhathte na cruthaigheachd.
Black, R. (2007)
"Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair and the New Gaelic Poetry" ann an The Edinburgh History of Scottish Literature: v.2. Enlightenment, Britain and Empire (1707-1918), t.d. 114

The tradition inherited by Alasdair was of praise and dispraise. Mà iri Nighean Alasdair Ruaidh showed how to do it with fire in the belly, Iain Lom reported on events as they happened, and Sìleas na Ceapaich contributed discussion of political and moral issues, but poets were still measured by how successfully they could bend and stretch existing codes of praise and dispraise. The best analogy is painting: until Alasdair's time painters were largely restricted to painting God and heaven, dispraising the devil and hell, and testing how far they could stretch the conventions of formal portraiture. The artistic problem was insincerity; the practical one was the shrinking pool of patrons in a world that had been changing rapidly since the abortive rising of 1715. Alasdair's answer was little short of revolutionary: with certain exceptions he turned his back on famous men. His 'Moladh a' Chaimbeulaich Dhuibh' ('The Praise of the Black Campbell') is actually a satire; the real exceptions were forced on him by circumstances. As a Jacobite propagandist he could hardly refuse to praise Prince Charles, and from 1745 to 1751 he did so with enormous vigour. The same applies to his elegy for Simon, Lord Lovat, who went to the scaffold in 1746; the eulogy he made for young Clanranald in 1747-48 was dictated by the need for a job. What throws all of this into relief is his eagerness to praise women, creatures, things, concepts: Mòrag, Mà iri Shugaideach, Cuachag an Fhà saich, his pet dove, the lion of Clan Donald, whisky, a good penis, MacCrimmon's pipes, the Gaelic language, Highland dress, the seasons...
MacDhòmhnaill, G.
Leabhar Leughaidh Blackie
An dòigh no dhà tha 'Sgiobaireachd Chlann Raghnaill' a' dol os cionn gach bà rdachd eile a rinn Alasdair. Bha a dhachaigh a-riamh ri taobh a' Chuain Shiair agus b' ann do dhaoine a bha a' faighinn am bith-beò às a' chuan sin a bhuineadh e. Bha e mion-eòlach air a' chuan, air fuaim na mara 's nan tonn a' briseadh air a' chladach.
Cha robh dath a thigeadh air an iarmailt, biodh i sèimh ciùin no bagarrach dorch, air nach robh e eòlach, agus thug e à ite do chumhachd nan speur, na gaoithe, agus na fairge, cho math ri spiorad sliochd nan eileanan, anns a' bhà rdachd iomraitich seo. Ged tha earrannan innte anns a bheil mac-meanmna a' bhà ird car bho riaghailt, tha earrannan eile a dh'fhaodte a chur ri taobh bà rdachd na Grèige agus na Ròimhe gun Alasdair mòran a chall bhon choimeas. Rinn Alasdair aoirean agus bà rdachd eile a bha sgaiteach geur, do nach faod sinn moladh a thoirt air chor air bith.
Ach bu mhiann leinn an seòrsa bà rdachd sin a leigeil air dìochuimhne, air sgà th nan dà n ciatach agus uasal leis an do rinn e saidhbhir litreachas nan Gaidheal. Thug iad sin dha à ite anns an t-sreath as à irde de na bà ird, agus cumaidh a luchd-dùthcha cuimhne orra cho fada is a bhios an cà nan air a labhairt, air a sgrìobhadh agus air a sheinn.
Thomson, D. S. (1961)
"Gaelic Poets of the 18th Century: (6) Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair", An Gaidheal, t.d. 82
Mac Mhaighstir Alasdair has not infrequently been accused of exaggeration or overkill, particularly in his descriptive passages. Sometimes these accusations have arisen from misunderstanding of his intentions. The storm-scenes in the Birlinn are a case in point: lurid exaggeration is of their essence, for the poet is indulging in a fantasy that has some basis in fact but also in fiction (Gaelic saga fiction). It is not intended as a sober report to an insurance company. He has often been accused of excess in his nature descriptions, and of following uncritically the fashion of piling up adjectives etc. It is easy to find good examples of mere piling up in Gaelic verse before and after his time, and no doubt some can be identified in his work also, but the passages of packed adjectival description in the seasonal songs, for example, have a fine detail and mobility and inventiveness that is highly impressive. There are inherited traditional elements is such passages, but the verve and incisiveness of the seasonal poems, the skilful intermix of themes and motifs, and the careful development of themes (e.g. the musical progression from lute to chanter to bird music to organ music in the Song to the Summer) have never been equalled in such verse in Gaelic. Clearly these poems made a deep impression on the poet's contemporaries and successors, many of whom attempted work in this genre.
Beachd air stoidhlichean eadar-dhealaichte
Tha e comasach air aithneachadh gu bheil stoidhlichean eadar-dhealaichte a dhìth airson cuspairean eadar-dhealaichte.
Tha a' bhà rdachd a rinn e a bhrosnachadh na daoine, tha Òran don Phrionnsa, Òran Eile don Phrionnsa agus na h-òrain eile timcheall air adhbhar nan Seumasach, tha iad sin gu math sìmplidh ann an seagh. Tha iad gu math furasta an leantainn, tha ruitheam gu math sìmplidh orra, agus tha am briathrachas fada nas sìmplidh, agus tha iad mar a dh'fheumas òran poilitigeach sam bith a bhith ma tha e dol a ghlacadh aire an t-sluaigh, 's ma tha daoine dol ga thogail 's ga sheinn 's ga sgaoileadh. Agus tha e dèanamh sin. Ach tha e dèanamh rud as a bheil susbaint do dhaoine cuideachd.
Ma choimheadas sinn an uair sin air òrain mar a tha Allt an t-Siùcair, no Moladh Mòraig agus Mì-mholadh Mòraig, no Bìrlinn Chlann Raghnaill. Tha iad sin gu math gleusta agus tha iad là n iomraidhean air litreachas eile, agus tha ruitheaman sònraichte ann. Moladh an ùghdar don t-seann chà nan Ghà idhlig – tha sin ag atharrais air Leabhar nan Ceist, mar eisimpleir. Tha iad gu math gleusta, agus briathrachas uaireannan a tha uabhasach cruthachail, mar a tha e cluich le faclan agus a' cur dà fhacal an ceann a chèile son facal ùr a dhèanamh asta. Tha iad gu math nas gleusta ann an seagh na a' bhà rdachd phoilitigeach.
'S tha an dà dhòigh sin ann. Tha mi smaoineachadh gu bheil a' bhà rdachd a tha nas gleusta, gu robh i sin air a dèanamh a dh'aona-ghnothach airson a leughadh far na duilleig, agus 's e a' chiad bhà ird a bha a' sgrìobhadh ann an cainnt nan daoine a rinn sin, a sgrìobh airson na duilleig ann an Gà idhlig. Tha sinn cho tric ag rà dh, uill, 's e rud buileach ùr a th' ann a bhith a' dèanamh bà rdachd a th' air a sgrìobhadh airson a leughadh. Chan eil sin fìor, agus 's e Mac Mhaighstir Alasdair a thòisich am fasan sin.
Air adhart gu
CeanglaicheanÂé¶ąÉç © 2014 Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air lĂ raich-lìn eile.
Gheibhear sealladh nas fheà rr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na là raich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.