Â鶹Éç

Iain MacNeacail (An Sgiobair)

Rugadh Iain MacNeacail, An Sgiobair mar a b' fheàrr a dh'aithnichear e, air 30 Dàmhair, 1903, ann an Siadar san Eilean Sgitheanach. Bha ochdnar chloinne aig a phàrantan, Uilleam agus Mòr, agus tha e coltach gu robh Mòr na seinneadair agus na sgeulaiche barraichte.

Thòisich Iain ag obair a' cuideachadh le caran a bha ri dhèanamh air croit an Eàrlais an Ùig 's e fhathast san sgoil. Dh'fhàg e an sgoil aig aois 14 agus b' ann mun aois seo cuideachd a thòisich e air òrain a dhèanamh.

An dèidh greis a' cuideachadh as a' cheàrdaich ann an Lianacro, bha e ag obair air croit agus aig amannan ag iasgach gus na chuir cion cosnaidh e a dh'obair air oighreachd Choir Odhar, air monadh Raineach, far an d' thug e dà bhliadhna.

Dh'innis e fhèin air program Gàidhlig a' BhBC mar a rinn e Òran Choir Odhar:

"Àite monadail, fiadhaich. As a' gheamhradh bha e le sneachda, 's o bhiodh an sneachda suas ochd troighean. Bhiodh na fèidh a' dol thairis air. Bha mi muigh an latha bha seo, 's bha mi cho fuar, smaoinich mi gu fàgainn e, gun dèanainn rudeigin eile. Bha e cho uabhasach.

"Ach, nach dèan thu òran!" bha na gillean ag ràdh rium.

"Dearbha, cha chreid mi nach dèan," arsa mise."

Dh'innis e mar nach biodh e a' sgrìobhadh nan òran idir.

"O rinn mi mòran òran air nach eil cuimhne agam an-diugh idir. 'S dòcha nach bithinn ach a' falbh suas, gu suidhinn air cnoc uaireannan, 's gum bithinn ag amharc rudeigin, 's gum buaileadh smaointinn mi. 'S bhithinn mar sin a' meòrachadh air an t-òran agus dòcha nach biodh guth air sin ach sin fhèin. 'S dòcha gun gabhainn uair no dhà e, 's bha e air dìochuimhn' tuilleadh."

Ann an 1939, agus e ag obair air rathaidean an Dail Chuinnidh, chaidh Iain a ghairm dhan chogadh. Chaidh e dha na Royal Scots Fusiliers agus thug sin e air feadh na Roinn Eòrpa.

An dèidh a' chogaidh thill Iain a chuideachadh a bhràthair air croit an teaghlaich. Ann an 1947 phòs e Màiri Rothach, Màiri Dhonnchaidh Ruaidh à Gleann Hìonasdail, agus mar chàraid, ghluais iad dhan Chuidreach a choimhead às dèidh seann Taigh na Cuidrich agus am fearann. Chaidh an seann stàball a chuir air dòigh mar thaigh-còmhnaidh agus sin far an do thog Iain agus Màiri an ochdnar theaghlach, agus far an do chuir Iain seachad an còrr dhe bheatha.

Rugadh an t-Urr. Coinneach MacRath (1883-1964), cuspair an dàin Cumha Mhgr MhicRath, ann an Inbhir Pheofharain agus bha e na mhinisteir ann an Ceann Loch Chille Chiarain, ann an Cille Mhoire agus mu dheireadh ann an Steòrnabhagh eadar 1931 agus 1964. Dh'innis Iain mar a rinn e an dàn seo:

"Seo òran a rinn mi do Mhaighstir MacRath a bha ann a' Steòrnabhagh, ministeir a bh' aig an Eaglais Shaor ann. Bha mi eòlach air nuair a bha mi nam bhalach 's bhithinn an comhnaidh ga eisteachd. Bha fhios agam gu robh e tinn agus bhithinn an comhnaidh a' faighneachd mu dheidhinn agus chuala mi ann a' seo gun do chaochail e. Well, leis cho eòlach 's a bha mi air, 's bu thoigh leam a bhith ga èisteachd, thàinig seo gam ionnsaigh 's cha b' urrainn dhomh gun ceathramhan a chuir ri chèile."

Chaochail Iain air 17 Cèitean, 1999.