Â鶹Éç

Rob MacAoidh (Rob Donn)

B' ann ann an Allt na Caillich, an Dùthaich MhicAoidh, a rugadh Rob 'Donn' MacAoidh, ann an 1714. Cha robh e riamh san sgoil 's cha b' urrainn dha leughadh no sgrìobhadh. Nuair a bha e mu sheachd no ochd bliadhna a dh'aois thugadh e a-steach do dhachaigh fir-taca air an robh Iain MacEachainn, far na dh'ionnsaich e mu sprèidh 's mu dhròbhaireachd agus far an robh e gus na phòs e Seònaid NicAoidh mun bhliadhna 1740. Bha co-dhiù ochdnar chloinne a thàinig gu ìre aca, còignear mhac agus triùir nighean.

A bharrachd air beagan bhliadhnaichean san arm, chuir Rob Donn seachad a' mhòr-chuid de bheatha ann an Dùthaich MhicAoidh, a' buachailleachd, a' dròbhaireachd, a' dèanamh seòrsa de gheamaireachd, a' sealg agus a' poidseadh.

Tha e coltach gur e duine meadhanach àrd a bh' ann, dèante na bhodhaig, le falt agus sùilean donn. Bha e aithnichte bho bha e glè òg airson cho geur, sgaiteach 's a bha e, agus cho faisg 's a bha a fhreagairt dha. Bhiodh e tric a' còmhradh no a' freagairt cheistean ann an rannan bàrdachd. Bha e beachdail, pongail, agus cha robh eagal air a bheachdan a nochdadh.

Nuair a dh'eug Iain MacEachainn ann an 1757 sgrìobh Rob Donn marbhrann dha a tha ag ràdh:

Tha e a' crìochnachadh:

B' ann do nighean le Iain MacEachainn a rinn Rob Donn an t-òran Iseabail NicAoidh a chluinnear chun an latha an-diugh, agus b' ann do thè, Anna Mhoireasdan, a rinn e an t-òran gaoil ''S Trom Leam an Àirigh':

Bha Rob Donn dèidheil air cuideachd dhaoine aig an robh foghlam, gu h-àraidh am ministear a bh' ann an Diùranais, Murchadh MacDhòmhnaill, duine fiosraichte aig an robh ùidh mhòr ann an litreachas Gàidhlig agus Beurla. Bha leithid a' cur meas mòr air cuideachd Roib air sgàth cho geur 's a bha an inntinn aige.

Bha obair mar dhròbhair ga thoirt gu ruige nam fèilltean mòra a bha an àiteachean leithid Craoibh, An Eaglais Bhreac agus cho fada air falbh ri Carlisle.

Tha còrr air 200 pìos bàrdachd no òrain le Rob Donn air lorg. Chaidh a' bhàrdachd aige a sgrìobhadh sìos bho aithris fhèin, gu leòr dheth le nighean leis a' mhinisteir Iain MacThòmais, a bha an Diùranais an dèidh an Dòmhnallaich.

Ged a rinn Rob Donn, mar bhàird eile na h-ochdamh linn deug, bàrdachd molaidh, bàrdachd nàdair agus òrain gaoil leithid 'Ged is Socrach mo Leabaidh', 's ann airson nan aoirean aige as ainmeil a tha e. Tha e tric e a' toirt breith air daoine agus air buidhnean, agus 's dòcha gur e an eisimpleir as ainmeile am marbhrann a rinn e don dà spìocaire nach do rinn math no cron fad am beatha, 'Marbhrann do Chloinn Fhir Taigh Ruspainn'.

B' e tachartasan ionadail glè thric a bha gluasad Rob Donn gu bàrdachd, agus bha e tric a' toirt beachd moralta air a cho-chreutair, bho uaislean na tìre gu buachaille a' chruidh, a rèir 's dè bha duine air a dhèanamh no dè seòrsa dol a-mach a bh' aige. Mholadh agus dhì-moladh e duine, a rèir 's mar a bha e fhèin ga fhaicinn.

Tha a gheurad cainnte ri fhaicinn cuideachd anns na h-òrain èibhinn aige, leithid 'Briogais Mhic Ruaraidh':

Cha robh Rob Donn an sàs ann am Bliadhna Theàrlaich idir, oir cha b' ann air taobh a' Phrionnsa a bha Clann 'ic Aoidh, ach ann an dà òran, 'Òran nan Casagan Dubha' agus 'Òran don Phrionnsa Teàrlach', tha e a' dèanamh soilleir an spèis a bha aig na Gàidheil don Phrionnsa:

Tha grunn de na h-òrain aig Rob Donn air an seinn fhathast ged a dh'eug e ann an 1778. Nochd na h-òrain aige an clò an toiseach ann an 1829 agus dà thuras ann an 1899, aon leabhar air a dheasachadh le Hew Morrison agus fear eile deasaichte le Adam Gunn agus Calum MacPhàrlain. Chan eil òrain Roib Duinn an clò an-diugh ach a-mhàin corra òran ann an diofar chruinneachaidhean.