Main content
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1105
Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1105. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.
Last on
Wed 23 Sep 2020
23:00
麻豆社 Radio nan G脿idheal
More episodes
![]()
Corresponding Litir Bheag
An Litir Bheag 801
Clip
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh 1105
Duration: 05:00
Litir 1105: Ailean Dubh Mac Raghnaill (2)
B鈥� e a鈥� bhliadhna sia ceud deug 始s a tr矛 (1603). Bha Ailean Dubh Mac Raghnaill 鈥� a bhuineadh do Ghleanna Garadh 鈥� air teicheadh bho Chloinn 始ic Coinnich. Chaidh e am falach air eilean ann an Loch Lunndaidh ann an Gleanna Garadh. Bha e am measg a mhuinntir fh猫in an sin. 始S e Eilean Mhic Raghnaill an t-ainm a th鈥� air an eilean.
Tro th矛de, fhuair Clann 始ic Coinnich a-mach c脿鈥� robh Ailean. Bha iad fhathast ag iarraidh a mharbhadh, air s脿illibh an sgrios a rinn e air na daoine aca anns an Eilean Dubh. Thug iad b脿ta beag 鈥� coit 鈥搇eotha, airson faighinn a-null don eilean. Ghi霉lain iad a鈥� choit suas Gleann Urchardain, agus tarsainn a鈥� mhonaidh gus an do r脿inig iad Abhainn Mhoireasdan.聽
Chaidh iad tarsainn na h-aibhne an sin, agus ghabh iad fois aig creag ris an canar, chun an latha an-diugh, Creag a鈥� Choit. Tha a鈥� chreag faisg air drochaid T貌rr a鈥� Ghoill. An uair sin, chaidh iad gu deas, tarsainn a鈥� mhonaidh, gu ruige Loch Lunndaidh. Bha a鈥� choit aca fhathast.
Ge-t脿, nuair a r脿inig iad Loch Lunndaidh, cha robh sgeul air Ailean Dubh. Bha e air rabhadh fhaighinn gun robh e ann an cunnart, agus bha e air a dhol am falach am measg an fhraoich 始s nan creag. Letheach-slighe eadar Loch Lunndaidh agus Gleann Moireasdan, tha mullach air a bheil C脿rn Mhic Raghnaill.聽
Deas air C脿rn Mhic Raghnaill, tha beinn air a bheil Meall nan Gearran. A r猫ir Uilleim MhicAoidh, 始s e Meall a鈥� Ghro a bh鈥� air mar ainm an uair sin. Air an taobh an ear dheth, tha Uamh Ailein Mhic Raghnaill fhathast cl脿raichte air mapaichean. Sin an t-脿ite far an deach Ailean Dubh am falach. Tha mi an d霉il gur e 脿ite iargalta a th鈥� ann.
Fhuair Ailean taic bho chlachair an uamh a thogail le clachan eadar d脿 lic. Bha an t-eagal air Ailean nach cumadh an clachair a bheul d霉inte, agus mharbh e e. 始S e droch dhuine a bh鈥� ann an Ailean Dubh.
Shaoileamaid nach biodh saoghal fada aig Ailean Dubh Mac Raghnaill an d猫idh sin, ach bha e fortanach. Bha e air a dh矛on leis na Granndaich a bha nan uachdarain ann an Gleann Moireasdan.
Dh鈥檉heuch am ministear 鈥� an t-Urr. Iain MacCoinnich 鈥� ann an Cill I霉rnain anns an Eilean Dubh ri Ailean a thoirt gu c霉irt. Chaidh casaidean a chur air Ailean gun robh e air grunn dhaoine a mharbhadh, gun robh e air seachd taighean fichead a sgrios, maille ris na saibhlean, b脿thaichean agus 脿than aca. Bha am ministear a鈥� cumail a-mach cuideachd gun do sgrios Ailean an leabharlann aige, gun do mhill e a chuid arbhair agus gun do ghoid e a chrodh is eich.
Chaidh a鈥� chuis don ch霉irt anns an Iuchar, sia ceud deug, fichead 始s a dh脿 (1622). Cha do nochd Ailean Dubh. Chaidh a ghairm na eucoireach, agus chaill e a chuid fearainn.
Ge-t脿, bha e air a dh矛on leis a鈥� Ghranndach, a cheannaich seann oighreachd Ailein bhon Chr霉n. An uair sin, a r猫ir choltais, thug an Granndach am fearann air ais a dh鈥橝ilean, agus gheall Ailean gum biodh e fh猫in agus a shliochd d矛leas a-chaoidh do chinn-chinnidh nan Granndach. Cha do dh鈥檉huiling Ailean Dubh peanas 鈥� ach 始s d貌cha peanas a chogais fh猫in 鈥� airson nan droch ghnothaichean anns an robh e an s脿s.
Tro th矛de, fhuair Clann 始ic Coinnich a-mach c脿鈥� robh Ailean. Bha iad fhathast ag iarraidh a mharbhadh, air s脿illibh an sgrios a rinn e air na daoine aca anns an Eilean Dubh. Thug iad b脿ta beag 鈥� coit 鈥搇eotha, airson faighinn a-null don eilean. Ghi霉lain iad a鈥� choit suas Gleann Urchardain, agus tarsainn a鈥� mhonaidh gus an do r脿inig iad Abhainn Mhoireasdan.聽
Chaidh iad tarsainn na h-aibhne an sin, agus ghabh iad fois aig creag ris an canar, chun an latha an-diugh, Creag a鈥� Choit. Tha a鈥� chreag faisg air drochaid T貌rr a鈥� Ghoill. An uair sin, chaidh iad gu deas, tarsainn a鈥� mhonaidh, gu ruige Loch Lunndaidh. Bha a鈥� choit aca fhathast.
Ge-t脿, nuair a r脿inig iad Loch Lunndaidh, cha robh sgeul air Ailean Dubh. Bha e air rabhadh fhaighinn gun robh e ann an cunnart, agus bha e air a dhol am falach am measg an fhraoich 始s nan creag. Letheach-slighe eadar Loch Lunndaidh agus Gleann Moireasdan, tha mullach air a bheil C脿rn Mhic Raghnaill.聽
Deas air C脿rn Mhic Raghnaill, tha beinn air a bheil Meall nan Gearran. A r猫ir Uilleim MhicAoidh, 始s e Meall a鈥� Ghro a bh鈥� air mar ainm an uair sin. Air an taobh an ear dheth, tha Uamh Ailein Mhic Raghnaill fhathast cl脿raichte air mapaichean. Sin an t-脿ite far an deach Ailean Dubh am falach. Tha mi an d霉il gur e 脿ite iargalta a th鈥� ann.
Fhuair Ailean taic bho chlachair an uamh a thogail le clachan eadar d脿 lic. Bha an t-eagal air Ailean nach cumadh an clachair a bheul d霉inte, agus mharbh e e. 始S e droch dhuine a bh鈥� ann an Ailean Dubh.
Shaoileamaid nach biodh saoghal fada aig Ailean Dubh Mac Raghnaill an d猫idh sin, ach bha e fortanach. Bha e air a dh矛on leis na Granndaich a bha nan uachdarain ann an Gleann Moireasdan.
Dh鈥檉heuch am ministear 鈥� an t-Urr. Iain MacCoinnich 鈥� ann an Cill I霉rnain anns an Eilean Dubh ri Ailean a thoirt gu c霉irt. Chaidh casaidean a chur air Ailean gun robh e air grunn dhaoine a mharbhadh, gun robh e air seachd taighean fichead a sgrios, maille ris na saibhlean, b脿thaichean agus 脿than aca. Bha am ministear a鈥� cumail a-mach cuideachd gun do sgrios Ailean an leabharlann aige, gun do mhill e a chuid arbhair agus gun do ghoid e a chrodh is eich.
Chaidh a鈥� chuis don ch霉irt anns an Iuchar, sia ceud deug, fichead 始s a dh脿 (1622). Cha do nochd Ailean Dubh. Chaidh a ghairm na eucoireach, agus chaill e a chuid fearainn.
Ge-t脿, bha e air a dh矛on leis a鈥� Ghranndach, a cheannaich seann oighreachd Ailein bhon Chr霉n. An uair sin, a r猫ir choltais, thug an Granndach am fearann air ais a dh鈥橝ilean, agus gheall Ailean gum biodh e fh猫in agus a shliochd d矛leas a-chaoidh do chinn-chinnidh nan Granndach. Cha do dh鈥檉huiling Ailean Dubh peanas 鈥� ach 始s d貌cha peanas a chogais fh猫in 鈥� airson nan droch ghnothaichean anns an robh e an s脿s.
Faclan na Litreach
Faclan na Litreach: Lunndaidh: Lundie; T貌rr a鈥� Ghoill: Torgyle; letheach-slighe: halfway; mullach: summit; Cill I霉rnain: Killearnan; casaidean: accusations (prosecution); peanas: punishment.
Abairtean na Litreach
Abairtean na Litreach: tro th矛de, fhuair Clann 始ic Coinnich a-mach c脿鈥� robh Ailean: in time, the Mackenzies found out where Allan was; ghabh iad fois: they took rest; bha e air rabhadh fhaighinn: he had been warned; am falach am measg an fhraoich 始s nan creag: into hiding among the heather and rocks; air an taobh an ear dheth: on the east side of it; tha Uamh Ailein Mhic Raghnaill fhathast cl脿raichte air mapaichean: 鈥�the cave of Ailean Mac Raghnaill鈥� is still marked on maps; tha mi an d霉il gur e 脿ite iargalta a th鈥� ann: I expect it鈥檚 a forbidding place; fhuair Ailean taic bho chlachair an uamh a thogail le clachan eadar d脿 lic: Allan received help from a mason to build a cave with stones between two ledges; nach cumadh an clachair a bheul d霉inte: that the mason wouldn鈥檛 keep his mouth closed; 始s e droch dhuine a bh鈥� ann an Ailean Dubh: Ailean Dubh was a bad man; shaoileamaid nach biodh saoghal fada aig X: we鈥檇 think that X wouldn鈥檛 have a long life; air a dh矛on leis na Granndaich a bha nan uachdarain: defended by the Grants who were the lairds; gun robh e air seach taighean fichead a sgrios, maille ris na saibhlean, b脿thaichean agus 脿than aca: that he had destroyed 27 houses, along with their barns, byres and kilns; gun do mhill e a chuid arbhair agus gun do ghoid e a chrodh is eich: that he destroyed his grain crops and that he stole his cattle and horses; gum biodh e fh猫in agus a shliochd d矛leas a-chaoidh: that he and his offspring would be forever loyal.
Puing-ch脿nain na Litreach
Puing-ch脿nain na Litreach: Thug iad b脿ta beag 鈥� coit 鈥� leotha: they took a small boat 鈥� a coit 鈥� with them. When I first saw Creag a鈥� Choit on the map near the Torgyle Bridge (over which the traffic between Loch Ness and Lochalsh passes), I presumed it referred to an old ferrying place where a coit was used before the construction of a bridge. However, oral tradition puts a different spin on it, telling us it was named from the MacKenzies carrying a coit across the river here, before taking it over the hills to Loch Lundie in order to flush out Ailean Dubh Mac Raghnaill from his island hiding place in 1603 or 1604.
Gn脿thas-cainnt na Litreach
Gn脿thas-cainnt na Litreach: Bha e am measg a mhuinntir fh猫in an sin: he was among his own people there.
Broadcasts
- Sun 20 Sep 2020 22:30麻豆社 Radio nan G脿idheal
- Wed 23 Sep 2020 23:00麻豆社 Radio nan G脿idheal
Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic
Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)
All letters
Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here
Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh
Letter To Gaelic Learners
Podcast
-
Litir do Luchd-ionnsachaidh
Litrichean Gaidhlig do luchd-ionnsachaidh. Gaelic letters for students of the language.
