Â鶹Éç

MacThòmais, R. (Am Foghar 1973) An Toinneamh Dìomhair.

Gairm, 84, td. 377

"Tha cuid de na h-òrain aig Murchadh MacPhàrlain a tha iomraiteach o chionn grunnan bhliadhnachan, air sàilleabh seinn agus clàradh nan Òganach, ach tha feadhainn eile air an robh mise eòlach o chionn faisg air dà fhichead bliadhna, leithid 'S fhada leam an oidhche gheamhraidh agus Socair ort, a Dhòmhnaill, seall!, òran air a robh an t-sèisd againne "Oir chan eil dùil 'am bhith beò," ged a chì mi nach eil sgeul air an t-sreath sin san leabhar. Rinn an sluagh dhaibh pèin an t-òran 'S fhada leam an oidhche gheamhraidh cuideachd, le cruth no rann no dhà nach eil idir anns an leabhar, as bith cò rinn iad. Tha cuid de na h-òrain sin a tha a' tighinn beò anns an t-seinn, mar nach urrainn dhaibh air an duilleig fhuair, agus 's e sin an gnè dha bheil iad – gnè a tha iomraiteach is onaireach.

Tha mòran den bhàrdachd aig Murchadh MacPhàrlain blàth-chridheach, tais, agus cuimhneachail air an àm a bh' ann, agus tha pàirt dhi a tha fìor mhath mar chuimhneachan – leithid Latha na Dròbh – ged a dh'fhaodadh i a bhith rudeigin bog mar bhàrdachd. Tha òrain eile ann a tha tais-mhaoth, leithid Bean an Iasgair agus An Seann Chù Bochd. Is dòcha gun deach pàirt dhiubh seo a chur ri chèile air sgàth daoine bhith sùileachadh tuilleadh bàrdachd bhuaithe: chan eil e air uairean furasta do bhàrd fantainn balbh aon uair 's gun do choisinn e ainm. Agus saoilidh mi gu bheil òran leithid Duanag Bleoghain a' tighinn am bith anns an dòigh sin cuideachd, òran air a dhèanamh a dh'aon ghnothaich, mar atharrais air seòrsa òrain a bh' ann, agus a bha nàdarrach na àm fhèin.

Tha dòigh eile aig a' bhàrd, agus 's e sin dòigh an t-searmonaiche. Chì sinn an dòigh seo anns na h-òrain Am Botul 's am Misgear, agus Nuair a dh'fhàsas tu mòr, agus Gnè a' chogaidh. Tha e nàdarrach gum biodh an dòigh seo aig a' bhàrd ann an comann a tha an urra ris airson earail cho math ri oideachadh agus fealla-dhà.

Chan eil e furasta do bhàrd an là-an-diugh fhios a bhith aige cò tha 'n urra ris. Agus a rèir a bhreithneachaidh air a' cheist sin (cuide ri rudan eile) nì e bàrdachd de sheòrs seach seòrsa. Chì sinn cho math 's a chaidh le Bàrd Mhealboist ann an trì seòrsachan bàrdachd: a' bhàrdachd a dh'fheumas a bhith air a seinn; bàrdachd èibhinn (leithid Òran do Bhobaigeadh agus Aithris (Chicago, 1924); agus bàrdachad dhrùidhteach a latha fhèin. Tha aon eisimpleir anns an leabhar seo den t-seòrsa mu dheireadh: Mar a chailleadh an Iolaire. Gun teagamh sam bith 's e seo an t-òran as cumhachdaiche agus as drùidhtiche anns an leabhar. Tha e fada air thoiseach air càch, a' nochdadh deagh ghibht sgeulaiche, comas cainnt, agus mac-meanmain. Tha 320 sreath ann, ach cha sgìthich duine ga leughadh. Tha mi dèanamh dheth gur h-e seo an t-òran a chumas ainm Mhurchaidh MhicPhàrlain air cuimhne.

Tha an leabhar air a dheasachadh gu cĂąramach le Alasdair MacAsgaill."

Màrtainn Dòmhnallach, West Highland Free Press

12 An t-Samhain 1982

Cha tèid ainm Mhurchaidh MhicPhàrlain, Bàrd Mhealboist a chaochail air an t-seachdain seo, às cuimhne a dh'aithghearr. Duine iongantach a bh' ann am Murchadh aig an robh làmh shònraichte anns an ath-dhusgadh a thàinig air ceòl is òrain Ghàidhlig anns na còig bliadhna deug a dh'fhalbh.

Bha Murchadh air leth ann an iomadh dòigh ach is dòcha gur e rud cho annasach 's a bh' ann dhe mar a ghabh an òigridh ris. Is iomadh ceum fada a tha eadar saoghal a' Mhailisi air an robh e fhèin eòlach na òige agus saoghal òigridh an latha an-diugh.

Ach chaidh aig Murchadh air an dà shaoghal sin a cheangal ri chèile. Agus chaidh aige air sin a dhèanamh ann an dòigh a thug fiosrachadh is toileachas dhan fheadhainn a dh'fhàg e às an dèidh.

Iain MacArtair, Stornoway Gazette

20 An t-Samhain 1982

"Bha Murchadh mar dhuine aig an robh inntinn nan trì com-pàirtean is e beò anns an dà shaoghal a b'aithne dha is saoghal mac-meanmna a bha air thoiseach air an òigridh a bha cho mòr air inntinn. Tha sinn ùile nar creutairean cuimhne ri meòrachadh air na thachair dhuinn fhìn is do chàch is tha na linntean a dh'fhalbh cho mòr annainn is a tha sinne annta-san.

'S e an t-eòlas seo a bha Murchadh cho ealant air fhoillseachadh an rosg 's am bàrdachd. Cò a dhealbhadh cho brèagha dhuinn dachaigh òige is dòigh-beatha, na muinntir a b'aithne dha, coltach ris fhèin. Is ged a bha fios aige nach tilleadh na làithean sin is, air dòigh, nach iarradh e iad tuilleadh lem bochdainn is len cruaidh-chàs, bha e faicinn gu robh subhailcean is feartan, blàths is carthannas a bhuineadh don dòigh-beatha sin a' sìoladh às ann an sruth a' chultair ùir a bha taomadh a- steach. B'e sin a thug e gu strì às leth a' chànain is an dualchais anns an robh iad fuaighte, is cha chuala mise riamh duine dhèanadh òraid bhrosnachaidh coltach ris oir bha a bhriathran cho dùrachdach...

Ged a bhios cuimhne is iomradh air Murchadh airson iomadh là agus bliadhna agus ann a bhith a' cur na cloiche-mìle mheanbh seo air a' chàrn-cuimhne, tha deagh fhios agam nach fhaic sinn a leithid tuilleadh. Cha bhi ann a-chaoidh ach an aon Mhurchadh MacPhàrlain."