Â鶹Éç

Alasdair MacFhearghais

Rugadh Alasdair MacFhearghais ann an Sruparsaig as na Hearadh air 14 Màrt, 1869

A rèir Ruaraidh Dòmhnallach, Ruaraidh Eòghainn, e fhèin à Cliubhar, 's e a' bruidhinn air Â鶹Éç Radio nan Gàidheal air 26/08/1986, b' e seo am freagairt a thug Alasdair MacFhearghais, Alasdair Iain 'ic Alasdair, Bàrd Chliubhair air taobh sear na Hearadh, do dh'fhear a dh'fhaighnich dha ciamar a thòisich e air òrain a dhèanamh.

Cha do phòs Alasdair a-riamh, agus bha e a' fuireach ann an taigh beag tughaidh còmhla ri phiuthar, seanmhair Raonaid NicLeòid a bha a' cuimhneachadh air, air Â鶹Éç Radio nan Gàidheal air 26/08/1986:

"Duine àrd, cruaidh, dubh, dorcha. Falt dubh air, moustache mhòr air, fear de na moustaches mhòr a bh' ann o chionn fhada, 's iad air an toinneamh ann a' seo ris a' bheul. 'S e duine mòr, snog a bh' ann, duine tapaidh."

Agus thuirt i cuideachd mu dheidhinn:

"Duine ceart, onarach, dòigheil. Bha e cas gun teagamh, ach duine onarach."

Bha Bàrd Chliubhair na iasgair, ag obair an toiseach air bàta air an robh an Advance agus, nuair a dh'fhas i sin dona, air tèile air an robh Maggie Stewart. Feumaidh gur e duine làmhchair a bh' ann, oir bhiodh e cuideachd a' dèanamh rudan mar snàthadan-lìon agus putaichean le craiceann caorach.

Bha ùidh mhòr aige ann an eachdraidh agus bha e measail air clann. Mar a chuimhnich Raonaid:

"Bha fios againn air The Battle of Stirling Bridge mas deach sinn dhan sgoil. Bhiodh e ga innse dhuinn. 1297! William Wallace agus Robert the Bruce! Bha e keen air na rudan sin."

Thòisich e ri bàrdachd 's e glè òg, a rèir Raonaid:

"A' chiad òran a rinn e, 's ann dha mhàthair. Chuir i don Tairbeart e dh'iarraidh message a choireigineach. 'S bha i a' dèanamh lite, 's dh'fhalbh e 's ruith e. 'S e duine mòr tapaidh a bh' ann.

Dh'fhalbh e chun an Tairbeart 's cha robh e an uair sin ach dà bhliadhna dheug. Agus bha e cho clever a' tilleadh dhachaigh 's nach do chreid i gu robh e air an Tairbeart, gun do sheall e a' rud a chuir i a dh'iarraidh, rud a bh' aige na phòcaid. Ach shlais i e mun do sheall e sin. Bha i a' smaoineachadh gur e na breugan a bha e ag innse, nach robh e air an Tairbeart idir.

Agus thòisich e a' dèanamh òran dhi ach chan eil sgeul air an t-òran sin an-diugh."

Na dhuine òg chaidh Alasdair a thogail dhan arm, agus bha e ann an Afraga aig àm Cogadh nam Boers.

Bha sgeulachd aig Raonaid mu Alasdair an Afraga:

"Ann an Afraga bha e air sentry, 's cha robh aige ri duine a leigeil seachad. 'S thàinig a' fear seo co-dhiù, agus 's e Lord Kitchener a bh' ann. Agus dh'iarr e seachad.

"No!" Agus, "Halt! Who goes there?"

'S bha Lord Kitchener airson a dhol seachad anyway. 'S rug Alasdair air 's chuir e an comhair a chùil dhan abhainn e. Bha abhainn faisg air, 's chuir e dhan abhainn e! Cha robh fios aige gur e Lord Kitchener a bh' ann. Agus chaidh a chuir dhan abhainn co-dhiù agus thàinig fear a mhuinntir Bheàrnaraigh na Hearadh far an robh e làrna-mhàireach 's thuirt e ris:

"Well" ars esan. "Am fear a chuir Lord Kitchener dhan abhainn a-raoir thathar a' dol ga chrochadh an-diugh."

Agus theab am bàrd bochd a dhol às a rian. Ach bha e rewarded airson a' rud a rinn e!"

Rinn Alasdair MacFhearghais òrain air iomadh cuspair. Mar eisimpleir, nuair a chaidh fearann a' mhachaire a thoirt air ais do chroitearan taobh sear na Hearadh:

Rinn e òrain air cuspairean leithid an dèideadh agus radain Afraga, na bàtaichean air an robh e ag iasgach, duilgheadas le bò a' breith, agus turas a chaidh e fhèin fo lannsa ann an Steòrnabhagh.

Mar a dh'innis Raonaid:

"Bhiodh an taigh làn a h-uile h-oidhche ach an cluinneadh iad ag òran e. 'S a h-uile duine riamh a' toirt unnsa tombaca dha ach an cluinneadh iad, 's gun dèanadh e... dhèanadh e rann ann am mionaid, dìreach seconds 's bha e a-mach aige mar gum bithinn-s' a' bruidhinn an-dràsta."

Bha Ruaraidh Eòghainn tric ann an cuideachd a' bhàird:

"Bha e uabhasach doirbh toirt air òran a ghabhail. Bha e math orra cuideachd. Ach nuair a thòisicheadh e, bha e coma cuin a sguireadh e."

Rinn Alasdair laoidhean agus dàin spioradail leithid Laoidh Aonghais Mhòir Sheonaidh cuideachd. Nuair a bha e a' fàilligeadh shamhlaich e e fhèin ri "seilcheag madainn samhraidh falbh gu fann air bhàrr an fheòir", 's thuirt e:

Dh'fhàg Bàrd Chliubhair an rann seo airson a chur aig a cheann nuair a chaochaileadh e:

Chaochail e ann san t-Samhain 1947.