Main content

An Litir Bheag 1101

Litir Bheag na seachdain sa le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1101. This week's short letter for G脿idhlig learners.

Available now

4 minutes

Last on

Sun 21 Jun 2026 13:30

Clip

An Litir Bheag 1101

A bheil facal G脿idhlig agaibh airson 鈥�pine cone鈥�? 鈥橲 e am fear as cumanta 鈥� durcan. Ach tha facal a bharrachd ann. 鈥橲 e sin cneatag. Tha e air a litreachadh ann an diofar dh貌ighean 鈥� mar cneutag, 肠苍猫补迟补驳 (le cn aig an toiseach) agus cuideachd creutag le cr aig an toiseach.

Tha cneatag cuideachd a鈥� ciallachadh 鈥�a wooden football, a cricket ball or a shinty ball鈥�. C貌 脿s a th脿inig am facal cneat? Chan eil mi cinnteach. Cha do lorg mi e anns na faclairean 脠ireannach no Manainneach. Saoil an t脿inig e bhon Bheurla? Bha sp貌rs ann an Sasainn air an robh creag mar ainm anns a鈥� cheathramh linn deug. Tha d霉il aig cuid gun t脿inig 鈥�cricket鈥� on fhacal sin. Bha durcain, no cneatagan, feumail mar 鈥榖huill鈥� airson gheamannan mar chriogaid.

Bha mi a鈥� beachdachadh air faclan G脿idhlig eile co-cheangailte ri criogaid. D猫 chanas sinn ris a鈥� bhata leis am bithear a鈥� bualadh a鈥� bhuill? Ann an iomain, bidh sinn a鈥� bualadh a鈥� bhuill le caman. Ach feumaidh 鈥榗aman鈥� a bhith cam.

Ann an criogaid, tha am bata d矛reach, seach cam. Canaidh sinn slacan ris. Slacan. He is batting 鈥� tha e a鈥� slacadh no tha e a鈥� batadh.

Ann am Beurla, tha facal car annasach co-cheangailte ri criogaid. 鈥橲 e sin wicket. Bho th霉s bha e a鈥� ciallachadh 鈥榞eata beag鈥�. Bhiodh wicket ri taobh, no mar ph脿irt de, gheata m貌r. Bha am wicket m貌r gu le貌r airson d矛reach aon duine.

Ann an criogaid, tha wicket a鈥� ciallachadh nan tr矛 stoban a tha slacair a鈥� d矛on. Agus d猫 a鈥� Gh脿idhlig a tha air wicket ann an criogaid? An-diugh, bidh sinn a鈥� cleachdadh an fhacail Bheurla gu tric. Chaill Sasainn tr矛 wickets ro 脿m l貌in 鈥�England lost three wickets before lunch鈥�.

Ach tha na faclairean a鈥� toirt seo dhuinn airson wicket ann an criogaid: geata. Tha sin ciallach gu le貌r. Leagail geata 鈥�the fall of a wicket鈥�. 骋濒猫颈诲丑别补诲补颈谤-驳别补迟补 鈥�wicket keeper鈥�. Nise, tha ciall a bharrachd air wicket ann an criogaid 鈥� an raon caol eadar an d脿 gheata. Canaidh mise 鈥榓n 谤猫颈诲丑濒别补苍鈥� ris 鈥� ach math dh鈥檉haodte gu bheil facal nas fhe脿rr agaibh fh猫in ...

The Little Letter 1101

Do you have a Gaelic word for 鈥榩ine cone鈥�? The most common is durcan. But there is another word. That is cneatag. It is spelt in other ways 鈥� as cneutag, 肠苍猫补迟补驳 (with cn at the beginning) and also creutag with cr at the beginning.

Cneatag also means 鈥榓 wooden football, a cricket ball or a shinty ball鈥�. Where did the word cneat come from? I鈥檓 not sure. I didn鈥檛 find it in the Irish or Manx dictionaries. I wonder if it came from English. There was a sport in England called creag in the fourteenth century. Some people think that 鈥榗ricket鈥� came from that word. Pine cones were useful as balls in games like cricket.

I was considering other Gaelic words connected to cricket. What do we call a stick with which a ball is struck? In shinty, we strike a ball with a caman. But a 鈥榗aman鈥� has to be bent.

In cricket, the bat is straight rather than bent. We call it a slacan. Slacan. He is batting 鈥� tha e a鈥� slacadh no tha e a鈥� batadh.

In English, there is a rather strange word connected to cricket. That is 鈥榳icket鈥�. Originally it meant 鈥榮mall gate鈥�. A wicket would be next to, or part of, a large gate. The wicket was large enough for only one person.聽

In cricket, 鈥榳icket鈥� means the three stumps that a batter protects. And what is the Gaelic for 鈥榳icket鈥� in cricket? Today, we often use the English word. Chaill Sasainn tr矛 wickets ro 脿m l貌in 鈥楨ngland lost three wickets before lunch鈥�.

But the dictionaries give us this for 鈥榳icket鈥� in cricket: geata (a gate). That is meaningful enough. Leagail geata 鈥榯he fall of a wicket鈥�. 骋濒猫颈诲丑别补诲补颈谤-驳别补迟补 鈥榳icket keeper鈥�. Now, 鈥榳icket鈥� has an additional meaning in cricket 鈥� the narrow strip between the two wickets (stumps). I鈥檒l call it a 谤猫颈诲丑濒别补苍 鈥� but perhaps you have a better word ...

Broadcast

  • Sun 21 Jun 2026 13:30

All the letters

Tha gach Litir Bheag an seo / All the Little Letters are here.

Podcast: An Litir Bheag

The Little Letter for Gaelic Learners

An Litir Bheag air LearnGaelic

An Litir Bheag is also on LearnGaelic (with PDFs)

Podcast