Main content

Litir do Luchd-ionnsachaidh 1414

Litir do Luchd-ionnsachaidh le Ruairidh MacIlleathain. Litir 脿ireamh 1414. Roddy Maclean reads this week's letter for G脿idhlig learners.

Available now

5 minutes

Last on

Sun 23 Aug 2026 13:55

Clip

Litir 1414: Stailc Chlann-nighean an Sgadain

O chionn naochad bliadhna 鈥� no ceithir fichead bliadhna 's a deich mar a chanadh a鈥� mh貌r-chuid aig an 脿m 鈥� bha stailc ann. Tha mi a鈥� ciallachadh le 鈥榮tailc鈥� gun robh luchd-obrach a鈥� di霉ltadh a bhith ag obair. 'S e boireannaich a bh鈥� annta agus bha an t-uabhas de luchd na G脿idhlig nam measg. B鈥� iad sin clann-nighean an sgadain.

Bha na boireannaich sin, cuid mhath dhiubh 貌g, a鈥� siubhal timcheall costa Bhreatainn, a鈥� leantainn iasgairean an sgadain. Agus bha na h-iasgairean a鈥� leantainn nan sgaothan sgadain a bha a鈥� gluasad gu n脿darrach.

'S ann ri cutadh nan sgadan a bha na boireannaich. 'S e obair chruaidh, neo-thlachdmhor a bh鈥� ann. Bha na h-猫isg air an cur ann am baraillean le salann. Bha na m矛ltean de bharaillean l脿n sgadan air an cur don mhargaidh thall thairis.

Bhiodh na sgadain pailt aig deireadh an earraich agus toiseach an t-samhraidh anns a鈥� Chuan Sg矛th. Bhiodh clann-nighean an sgadain a鈥� faighinn obair ann an 脿iteachan mar Ste貌rnabhagh. Ach, tron t-samhradh, bhiodh na h-猫isg a鈥� falbh gu deas, gu 脿iteachan mar Mhalaig, Eilean Mhanainn agus ceann a tuath na h-脠ireann. As t-fhoghar, agus gu faisg air deireadh na bliadhna, bhiodh na sgaothan sgadain air leth pailt anns a鈥� Chuan a Tuath, far chosta sear Shasainn. Bhiodh a鈥� chlann-nighean an uair sin a鈥� dol gu puirt-mhara mar Great Yarmouth agus Lowestoft.

Bha am beatha air leth doirbh. Bha an salann agus salachar an 猫isg a鈥� faighinn a-steach do lotan anns na l脿mhan aca. Bha iad uaireannan ag obair airson c貌rr is dusan uair a th矛de gach latha. Bha 脿iteachan fuirich air an cur air d貌igh dhaibh leis na companaidhean a bha gam fastadh. Ach tha iomadh aithris ann gun robh na h-脿iteachan sin fuar agus salach, gun taighean-beaga annta.

Ann an naoi ceud deug is seachd-deug (1917), bha stailc ann an Ste貌rnabhagh. Bha a鈥� chlann-nighean ag iarraidh 脿rdachadh anns an tuarastal aca bho ch貌ig air fhichead sgillinn gach seachdain gu trithead sgillinn gach seachdain. Agus bha stailcean beaga an siud 始s an seo ann an diofar phuirt, co-cheangailte ri cumhaichean obrach na cloinn-nighean. Bha gu le貌r dhen bheachd nach robh ann ach aon d貌igh airson gnothaichean a thoirt am feabhas, agus b鈥� e sin le bhith a鈥� gairm stailc.听

Ann an naoi ceud deug, trithead 's a sia (1936) bha stailc mh貌r ann an Great Yarmouth, agus bailtean eile ann an East Anglia, a th脿inig gu aire m貌r-shluagh Bhreatainn. Air a鈥� ch貌igeamh latha air fhichead dhen D脿mhair, bha ceann-naidheachd m貌r aig an Daily Express 鈥� 鈥�3000 Scots Fisher-girls on Strike鈥�.听

Bha a鈥� chlann-nighean a鈥� di霉ltadh obair sam bith a dh猫anamh gus am biodh 脿rdachadh anns an tuarastal aca bho dheich sgillinn gach baraille gu tastan (sin dusan sgillinn) gach baraille.

Ann an Yarmouth, th脿inig na poilis air muin-eich agus sgaoil iad na boireannaich. Ach gh猫ill an riaghaltas agus na companaidhean, agus fhuair cuid dhen chloinn-nighean Gh脿idhealach an deagh naidheachd mun 脿rdachadh tuarastail bho mhinistear anns a鈥� ch霉baid ann an G脿idhlig.

Faclan na Litreach

Faclan na Litreach: stailc: strike (industrial); a鈥� di霉ltadh: refusing; neo-thlachdmhor: disagreeable; Malaig: Mallaig; Eilean Mhanainn: the Isle of Man; puirt-mhara: maritime ports; cumhaichean obrach: working conditions; cr矛onadh eacanomaigeach: economic downturn; muin-eich: horseback; sgaoil: dispersed; gh猫ill: yielded; c霉baid: pulpit.

Abairtean na Litreach

Abairtean na Litreach: bha an t-uabhas de luchd na G脿idhlig nam measg: there were many Gaelic-speakers among them; cuid mhath dhiubh 貌g: many of them young; a鈥� siubhal timcheall costa Bhreatainn, a鈥� leantainn iasgairean an sgadain: travelling around the coast of Britain, following the herring fishers; bha na h-iasgairean a鈥� leantainn nan sgaothan sgadain: the fishermen were following the shoals of herring; 始s ann ri cutadh nan sgadan a bha na boireannaich: the women were involved in gutting the herring; bha na m矛ltean de bharaillean l脿n sgadan air an cur don mhargaidh thall thairis: thousands of barrels full of herring were sent to market overseas; pailt aig deireadh an earraich agus toiseach an t-samhraidh anns a鈥� Chuan Sg矛th: plentiful at the end of the spring and beginning of summer in the Minch; air leth pailt anns a鈥� Chuan a Tuath, far chosta sear Shasainn: particularly abundant in the North Sea, off the east coast of England; bha an salann agus salachar an 猫isg a鈥� faighinn a-steach do lotan anns na l脿mhan aca: the salt and fish muck were getting into cuts in their hands; c貌rr is dusan uair a th矛de gach latha: more than twelve hours every day; na companaidhean a bha gam fastadh: the companies that were hiring them; bhiodh aig X ri p脿igheadh airson uisge-貌il: X had to pay for drinking water; gu aire m貌r-shluagh Bhreatainn: to the attention of the people of Britain; 脿rdachadh anns an tuarastal aca: an increase in their wages; bho dheich sgillinn gach baraille gu tastan: from ten pence per barrel to a shilling.

Puing-ch脿nain na Litreach

Puing-ch脿nain na Litreach: clann-nighean an sgadain: 鈥榯he herring girls鈥�. This is the name given to the young women who followed the herring around the coasts and worked as gutters. Clann-nighean is a singular compound noun meaning 鈥榞irls鈥�. In the nominative with the article, it is a鈥� chlann-nighean 鈥榯he girls鈥�; in the vocative it is a chlann-nighean! 鈥�girls!鈥�; in the dative e.g. air a鈥� chloinn-nighean 鈥榦n the girls鈥�; the genitive is e.g. obair na cloinn-nighean 鈥榯he work of the girls鈥�. You will note that it is only the first element that inflects according to case; the second element remains in the genitive plural form regardless of the case of the compound.

Gn脿thas-cainnt na Litreach

Gn脿thas-cainnt na Litreach: ceithir fichead bliadhna 始s a deich: ninety years [in the vigesimal counting system].

Broadcast

  • Sun 23 Aug 2026 13:55

Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic

Tha Litir do Luchd-ionnsachaidh air LearnGaelic (le PDFs)

All letters

Tha na litrichean uile an seo / The letters are available here

Podcast: Litir do Luchd-ionnsachaidh

Letter To Gaelic Learners

Podcast