Â鶹Éç

Iain Moireasdan (Gobha na Hearadh)

Rugadh am bàrd agus an soisgeulaiche, Iain Moireasdan, Iain Gobha na Hearadh, ann an Ròghadal ann an 1790. Tha na dàin spioradail aige, leithid 'An Ionndrainn' agus An Nuadh Bhreith, air an seinn fhathast. Mar tha an dàn cumhachdach A' Mhisg:

A' sgrìobhadh mu dheidhinn ann an Gairm, Àireamh 4, thug Ruaraidh Mac a' Ghobhainn a bheachd air a' ghobha mar dhuine a bha:

"grinn, glan na phearsa, treun ann an neart, glic agus geur na inntinn agus blàth aoidheil na chridhe." Bha Iain fileanta agus ealanta ann a' leughadh agus sgrìobhadh Gàidhlig agus Beurla, a dh'aindeoin 's nach tug e ach aon mhìos ann an sgoil. B' e gobha sgileil a bh' ann cuideachd:

"Dhèanadh e nì sam bith le iarann 's le òrd agus beartan eile. Bha fèill mhòr air obair air feadh Na Hearadh gu lèir, Uibhist, Beàrnaraigh agus cuid de Leòdhas. Chùm e ceithir teallaichean ag obair na cheàrdaich a' chuid mhòr de fhichead bliadhna.

Is cha b' e mhàin obair chumanta na ceàrdaich a bha e sàs ann. Dhealbhaich e le inntinn, agus chruthaich e le làmhan, iomadh seòrsa inneal, cuibhlichean, rothan de gach seòrsa, agus glasan nach fosgladh neach ach e fhèin."

Phòs e Mòr NicIllEathain nuair a bha e 30 bliadhna a dh'aois. Cha robh iad air a bhith pòsta ach naoi bliadhna nuair a bhàsaich Mòr, ann an 1829, a' fàgail Iain Gobha le ceathrar leanabh òg. Sgrìobh e mun bhuille a bha seo:

Anns 'An Ionndrainn', 's docha a' chiad laoidh a rinn e, tha e ag ràdh:

Air a shlighe gu Hiort ann an 1822, thadhail an soisgeulaiche ainmeil Dòmhnallach na Toiseachd as na Hearadh agus bha buaidh shònraichte aig teagasg an Dòmhnallaich air Iain Gobha. Ann an 1828 thòisich e ag obair mar cheisteir, an toiseach aig an Scottish Society for the Promotion of Christian Knowledge, an S.S.P.C.K., agus, an dèidh dha a dhol dhan Eaglais Shaor, dhan an eaglais sin.

Ach cha b' e beatha spioradail an t-sluaigh a-mhàin a bha cur uallach air. Bha e gu math mothachail air an feumannan saoghalta cuideachd, mar tha Ruaraidh Mac a' Ghobhainn ag innse:

"Bha e na fhear lagha, na fhear sgrìobhaidh 's na charaid dhaibh uile. Chuir e iomadh athchuinge a dh'ionnsaidh Bùird Riaghlaidh na rìoghachd, gu sònraichte Bòrd an Iasgaich, às leth bochdainn an t-sluaigh. Gu daonnan dh'aslaich e gum briste sìos na tuathan mòra nan croitean, a chum gu suidhichte teaghlaichean orra.

Aig àm trioblaid ghluais e nam measg, a' toirt seachad chan e a-mhàin cofhurtachd spioradail ach cungaidhean leighis a shlànaicheadh an corp. A thuilleadh air a' sin bha a thaigh fhèin fosgailte an-còmhnaidh do dh'acras agus feum nam bochd."

Cha b' e beatha shocair a bha aige. Chaill e cuideachd an dàrna bean, Catrìona NicLeòid, a dh'fhàg dithis leanabh às a dèidh, agus phòs e airson an treas uair Màiri NicAmhlaigh às Na Hearadh.

Bha Iain Gobha mar mheadhan air eaglais Mhànais a thogail agus chaidh e air turas gu àiteachan mar Dùn Omhain, Baile Bhòid, Grianaig, Glaschu agus Dùn Èideann a dh'iarraidh taic, mar tha e ag innse ann an 'Dàn na Breadalbann', an t-soitheach air an t-seòl e:

An dèidh fhuadach às an Òb ann an 1848, chaidh Iain Gobha a dh'fhuireach ann a' Leac a Lì. Bhàsaich e air 6 Dùbhlachd, 1852, agus tha e air a thìodhlacadh ann an Ròghadal. Sgrìobh Niall Moireasdan marbhrann dha, Cliù Iain Gobha, agus rinn fear MacIllìosa cumha dha:

Tuilleadh Fiosrachaidh

Tha iomradh air beatha a' bhàird agus a chuid dhàin air an cruinneachadh san leabhar Dàin Iain Gobha: The Poems of John Morison, air a dheasachadh le George Henderson (Knox Press, Dùn Èideann).