Â鶹Éç

20mh linn / Murchadh MacPhàrlain

µþà°ù»å²¹³¦³ó»å - Bruadar Cogaidh na Caillich

Dàn 4

Tha am bàrd a' glacadh ar n-aire aig toiseach an òrain le sealladh a chur far comhair – balaich cruinn mun teine agus iad a' tomhais àirde a chèile gus am faic iad cò a tha àrd gu leòr airson a dhol dhan arm, am 'Mailisidh'. Tha iad a' coimhead air a' Mhailisidh mar rud math. Tha ìoranas an seo nuair a gheibh sinn a-mach dè thachair dhaibh às dèidh seo.


An uair sin tha e a' cur far comhair càraid òg. Tha am fireannach a' falbh dhan Mhailisidh, le deise spaideil, saighdeir ach tha e a' gealltainn nach bi e air falbh ach beagan mhìosan. Tha an aon seòrsa ìoranais an seo.


Tha an stòiridh a' gluasad air adhart agus tha am boireannach a-nise ag innse mun litir a fhuair i bhuaithe ag innse co ris a tha camp an airm coltach agus dè a tha e an dùil a dhèanamh nuair a bhios a thìde sa Mhailisidh seachad, rud a tha dùil aige ris ann an ùine ghoirid.


An uair sin tha am bàrd a' gearradh tarsaing air a còmhradh leis an loidhne shòlaimte, ghoiriseil, 'Naoi-ceud-deug 's ceithir deug...' Tha seo a' toirt na sgeulachd ceum cudromach air adhart oir sin a' bhliadhna a thòisich a' Chiad Chogadh. Tha MacPhàrlain a' glacadh ar n-aire gu sgileil a-rithist leis an seo.


Tha am bàrd an uair sin ag innse mun chogadh agus mar a thachair do bhalaich a' Mhailisidh (agus do na saighdearan eile), mus eil guth a' bhoireannaich a' tilleadh is i a-nise a' caoidh bàs a leannain. An dèidh dhan bhàrd iomradh a thoirt a-rithist air na chaidh a mharbhadh, tha an t-òran a' crìochnachadh le faclan tiamhaidh a' bhoireannaich: 'Ach cha phill e, mo luaidh/Ach nam bhruadar a-mhàin/O Mhailisidh mo chrìdh'.


Tha cuid a' coimhead air an òran seo mar bhàrdachd an aghaidh cogadh ach chan eil MacPhàrlain ach a' cur suidheachadh far comhair - le sgil sàr-sgeulaiche - agus faodaidh sinne tighinn gu ar co-dhùnadh fhèin mu dheidhinn.


Bruadar Cogaidh na Caillich

  • "Chan eil gille chuireas blàr
  • Anns an àite-sa nochd:
  • Tha iad anns an Fhrainge ghrànd',
  • Ach is e mo bheachd-s'
  • Gur ann againn orr' tha feum
  • Nochd san eilean aca fhèin,
  • Ach sinne chaoidh cha ²µ³óè¾±±ô±ô
  • Is cha bhi fo smachd.
  • "Tha mi cluinntinn »åì´Ç²õ²µ nan ràmh,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "'S tha mi cluinntinn fuaim an gàir' –
  • 'S chan eil annt' sgrid iochd.
  • Siud, a bhodaich, ort, bi 'n àird,
  • Faigh an speal a th' air an ²õ±èà°ù°ù
  • 'S bheir mise leam mo ghràp,
  • 'S cha tèid ceàrr oirnn spaid.
  • "Seo iad, seo iad nis a' tigh'nn,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Cùm, a bhodaich, suas do chridh',
  • 'S na bi, ghràidh, fo sprochd.
  • Fhad san ear a dh'èireas grian,
  • Seadh, 's a laigheas i san iar,
  • Aig a' bhòrd seo chan ith biadh
  • Ach ar sliochd fo smachd
  • "Tha iad air a thighinn gu tìr,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Tha mi cluinntinnn fuaim am bruidh'nn,
  • 'S tha ann mòr-fheachd.
  • Nis, nuair ghlaodhas mise 'Charge!',
  • Tog, a bhodaich, iolach àrd,
  • Le do dheagh speal na do làimh,
  • Agus bi gun dàil nam bad.
  • "An uair a chunntas mi,"
  • Ars an t-seann bhean bhochd,
  • "Aonan 's a dhà 's a trì,
  • Bi nam bad 's na dèan iochd."
  • Siud a' chailleach glaodhaich, "Charge!
  • Biodh a' bhuaidh againn no 'm bàs,
  • Cha bhi sinn nar ³Ù°ùྱ±ô±ô±ð²¹²Ô
  • A chaoidh fo smachd!"
  • Siud i bualadh bhos is thall,
  • Siud air ceann fear 'slac';
  • Nis tha 'n ²µ°ùà±è aice na chom,
  • Nis tha glùin air uchd.
  • Agus dìreach sa cheart àm,
  • Thuirt am bodach, "Teich a-null!"
  • Gur e bruadar a bh' ann
  • 'S dhùisg an t-seann bhean bhochd!

Bruadar Cogaidh na Caillich

Tagh na facail a th' air an comharrachadh ann an dearg airson mìneachadh fhaighinn.


The Adobe Flash player and Javascript are required in order to view a video which appears on this page. You may wish to .

Teacsa

Am bàrd fhèin ag innse carson a sgrìobh e 1914

Nuair a bha mise òg, a' dol dhan sgoil, 's cuimhne leamsa na balaich mu dheireadh a chaidh dhan mhailisi anns a' bhaile againn. Agus bhiodh iad ann an siud bho chionn trì fichead bliadhna. Bhiodh iad gan nòis fhèin anns na taighean cèilidh ach cha robh àrd a' mhailisi orra 's cho luath is a bha iad a-mach às an sgoil is a bha àrd a' mhailisi orra cha robh ach a-mach à seo. Agus thachair a' chreach ann an 1914. Thòisich an cogadh mòr is chaidh na balaich a bha ann an sin, feadhainn nach robh càil ach a-mach às an sgoil a dhuine, agus a bha an dèidh iad fhèin a cheangal anns a' mhailisi... Nise, gus an sgeul a dhèanamh goirid, dh'fhalbhadh le na balaich òga sin dhan Fhraing 's cha mhòr a tha beò an-diugh de bhalaich a' mhailisi.

Bha mise a' dol dhan sgoil aon mhadainn agus nuair a ràinig mi sìos am baile a b'fhaisge orm, 's e sin Aiginish, bha mo charaid Tormod is uchd air a gheat agus mhothaich mi gu robh e ri gal. Dè, ars' mise, a Thormoid a tha ceàrr? Oh, ars' esan, tha an trìtheamh naidheachd bàis de bhalaich a' mhailisi air a thighinn an-diugh, eadar an-diugh is an-dè. Thàinig, ars esan, naidheachd bàis A' Ghrinidh an-diugh.

Agus am fear seo air an robh far-ainm A' Ghrinidh, bha mise ann an July ron sin, as t-samhradh bhiodh sin a' dèanamh rud air am biodh marcachd a' bhreacain uaisle againn. Bhiodh an fheadhainn òga air guailnean an fheadhainn mhòra is a' feuchainn cò leagadh a chèile. B' ann air guaileann A' Ghrinidh a bha mise agus tha e a-nise air tuiteam na bhalach òg anns an Fhraing agus bha an spiorad ga mo bhioradh a-riamh nach do rinn mi nì timcheall air an seo, air balaich a' mhailisi. Ach mu dheireadh thall, chaidh agam air sin a dhèanamh agus seo mar a rinn mi e. 'S e O Mhalisidh Mo Chridhe an t-ainm a th' air a' bhàrdachd a tha seo agus thagh mi caillin agus gille mar dhà chuspair agus 's i a' chaillin a tha ri bruidhinn anns a' bhàrdachd.

Dàin Eile

Leugh dàin eile a sgrìobh Murchadh MacPhàrlain

Air adhart gu

Beachdan

Â鶹Éç iD

Stiùireadh a’ BhBC

Copyright © 2015 Â鶹Éç. Chan eil uallach air a' BhBC airson na th' air làraich-lìn eile.

Gheibhear sealladh nas fheàrr den duilleig seo le sealladair lìn nas ùire agus na duilleagan stoidhle (CSS) air. Ged a chithear susbaint na làraich leis an t-sealladair lìn a th' agaibh, tha sinn a' moladh an dreach as ùire den bhathar-bhog ur sealladair a thoirt a-nuas, no ur duilleagan-stoidhle a chur air ma ghabhas sin dèanamh.