Â鶹Éç

Aonghas Caimbeul (Am Puilean)

'S ann à sgìre Nis, Leòdhas, a bha Aonghas Caimbeul, no Am Puilean mar a b' fheàrr a dh'aithnichear e. Mar a sgrìobh e fhèin san leabhar A' Suathadh ri Iomadh Rubha as a bheil e a' toirt eachdraidh a bheatha:

"Rugadh mise air an naoidheamh latha den Dàmhair 1903. Bu mhì an treas duine ann an sianar de theaghlach. Theireadh iad Alasdair Mhurchaidh Òig ri m' athair agus bhuineadh e do Thàbost. B' i mo mhàthair Cairistìona Aonghais MhicGillEathain no "Reuban" (am far-ainm air an sloinnte esan)."

B' e ceistear a bha na athair agus ghluais an teaghlach gu Beàrnaraigh na Hearadh nuair a bha e 14. Ann an sin bha e greis na ghille-sprèidhe agus na fhear aiseig air Caolas na Hearadh, mus deach e a dh'obair air gheat le fear Liddel à Dun Èideann.

'S iomadh annas a chunnaic e air a' chuairt seo bho "Coire-Bhreacain am braise a colg" gu Loch Coir Uisge, "sealladh cho borb uamharra 's a tha e an comas dhut fhaicinn," rèisean gheataichean air Cluaidh agus ann an Cowes, agus "còrsa deas na Roinn Eòrpa, a' tadhal gu h-àraidh air an t-seòrsa àiteachan a bha nan clach-iùil dhan duine bheartach a' sireadh cuirm is fearas-chuideachd."

An dèidh seo ghabh Aonghas dhan arm cheangailte, dha na Sìophortaich, agus thug sin e a dh'Èirinn a Tuath agus cho fada ris a' chrìoch eadar na h-Ìnnseachan agus Afganastan. Chual' e òraid le Mahatma Gandhi, "Thàinig an duine naomh ann an seann ghlagan de Ford, Model T, le cheann maol gun chòmhdach, falluinn lìon-anairt gun mhuinichill, gun phutan, a' còmhdach a ghuaillean."

Chunnaic e Amy Johnson, "'S e gliogan-glagan beag, aotrom, an-earbsach a bh' anns an t-soitheach-adhair aice, Jason."

Air dha tilleadh dhachaigh a Nis dh'fhosgail e bùth bheag ann a' Suaineabost agus phòs e Màiri NicAoidh à Eòropaidh ann an 1933.

Nuair a thòisich an Cogadh an 1939 chaidh e air ais do na Sìophortaich agus chaidh a ghlacadh le na Gearmailtich aig St Valery ann an 1940.

"Bha na tancaichean a-nis mar choin a' cròdhadh chaorach, gar sgiùrsadh gu bilean nan creag, creagan a bha cho àrd ri dà cheud troigh agus gruamach, cas, da rèir. Air am bidean lom cha robh sgor no sgùrr ris an crùbadh tu gus thu fhèin a dhìon, ach nuair nach robh rian dol-às againn, theannaich iad a-steach rinn, dh'iarr iad oirnn ar n-armachd a shadadh bhuainn agus strìochdadh. Bha an Cogadh againn seachad."

Bhon uair sin gus an deach a shaoradh air 11 Giblein 1945, bha e ann an campaichean prìosanaich anns a' Phòlainn.

Dh'fhoillsich Gairm Moll is Cruithneachd, cruinneachadh de bhàrdachd a' Phuilein, ann an 1972 agus dh'fhoillsich an aon chompanaidh eachdraidh a bheatha A' Suathadh ri Iomadh Rubha ann an 1973.

Chaochail Aonghas Caimbeul air an latha seo, 28 Faoilleach, ann an 1982.